൯. സാസങ്കസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൫൨. നവമേ അന്തരഘരേതി അന്തരേ ഘരാനി ഏത്ഥ, ഏതസ്സാതി വാ അന്തരഘരന്തി ലദ്ധവോഹാരേ ഗോചരഗാമേ. തേനാഹ ‘‘അന്തോഗാമേ’’തി. പാളിയം വിപ്പവസന്തീതി ഇദം യസ്മിം വിഹാരേ വസന്താ അന്തരഘരേ ചീവരം നിക്ഖിപിംസു, തതോ അഞ്ഞത്ഥ വസന്തേ സന്ധായ വുത്തം. തസ്മിഞ്ഹി വിഹാരേ അന്തരഘരേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ വസിതും അനുഞ്ഞാതത്താ തത്ഥ വാസോ വിപ്പവാസോ നാമ ന ഹോതി. ദുബ്ബലചോളാ ദുച്ചോളാ വിരൂപചോളാ വാ, ദുച്ചോളത്താ ഏവ ലൂഖചീവരാ.

൬൫൩. ‘‘പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി ഇമസ്സ വിഭങ്ഗേ ‘‘ഉപസമ്പജ്ജാ’’തി ഉദ്ധരിതബ്ബേ ‘‘ഉപസമ്പജ്ജ’’ന്തി ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘യോ പഠമസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭോ പടിലാഭോ’’തിആദി വുത്തം, തം സന്ധായാഹ ‘‘ഉപസമ്പജ്ജന്തിആദീസു വിയാ’’തി. ആദി-സദ്ദേന ‘‘അനാപുച്ഛം വാ പക്കമേയ്യാ’’തിആദീനം സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. ഉപഗന്ത്വാതി ഉപ-സദ്ദസ്സ അത്ഥമാഹ. വസിത്വാതി അഖണ്ഡം വസിത്വാ. ‘‘യേന യസ്സ ഹി സമ്ബന്ധോ, ദൂരട്ഠമ്പി ച തസ്സ ത’’ന്തി വചനതോ ‘‘ഇമസ്സ…പേ… ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ’’തി വുത്തം. തത്ഥ ഇമസ്സാതി ‘‘ഉപവസ്സ’’ന്തി പദസ്സ. നിക്ഖിപേയ്യാതി ഠപേയ്യ.

ഏത്താവതാ ച പുരിമികായ ഉപഗന്ത്വാ അഖണ്ഡം കത്വാ വുത്ഥവസ്സേന ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു വിഹരന്തേന സകലം കത്തികമാസം തിചീവരേന വിപ്പവസിതും അനുഞ്ഞാതം ഹോതി. അനത്ഥതകഥിനസ്സ ഹി ചീവരമാസേ വിപ്പവാസോ ന വട്ടതി അത്ഥതകഥിനാനംയേവ അസമാദാനചാരസ്സ അനുഞ്ഞാതത്താ. കേചി പന ‘‘അനത്ഥതകഥിനാനം ചീവരമാസേപി അസമാദാനചാരോ ലബ്ഭതീ’’തി വത്വാ ബഹുധാ പപഞ്ചേന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം. ബ്യഞ്ജനവിചാരണന്തി ‘‘ഉപവസ്സ ഉപവസ്സിത്വാ’’തിആദിവിചാരണം. തസ്സപീതി ‘‘വുത്ഥവസ്സാന’’ന്തി വിഭങ്ഗപദസ്സ. വുത്ഥവസ്സാനന്തി ച നിദ്ധാരണേ സാമിവചനം. തേനാഹ – ‘‘ഏവരൂപാനം ഭിക്ഖൂനം അബ്ഭന്തരേ’’തി. സേനാസനേസൂതി ഏത്ഥ തഥാരൂപേസൂതി സമ്ബന്ധിതബ്ബം.

പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനതോതി ഏത്ഥ ‘‘പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനം നാമ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതാ’’തി വദന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം. അപരിക്ഖിത്തസ്സ പന ഗാമസ്സ പരിയന്തേ ഠിതഘരൂപചാരതോ പട്ഠായ ഏകോ ലേഡ്ഡുപാതോ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനന്തി ഇദമേത്ഥ സന്നിട്ഠാനം. തേനേവ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേപി (വിസുദ്ധി. ൧.൩൧) വുത്തം ‘‘അപരിക്ഖിത്തസ്സ പഠമലേഡ്ഡുപാതതോ പട്ഠായാ’’തി. സബ്ബപഠമന്തി ഗാമാഭിമുഖദിസാഭാഗതോ സബ്ബപഠമം. തം പരിച്ഛേദം കത്വാതി തം പഠമസേനാസനാദിം പരിച്ഛേദം കത്വാ. ഇദഞ്ച വിനയധരാനം മതേന വുത്തം, മജ്ഝിമഭാണകാനം മതേന പന ‘‘സേനാസനാദീനം ഉപചാരേ ഠിതസ്സ ഏകലേഡ്ഡുപാതം മുഞ്ചിത്വാ മിനിതബ്ബ’’ന്തി മജ്ഝിമഭാണകാ വദന്തി. തേനേവ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായം ‘‘വിഹാരസ്സപി ഗാമസ്സേവ ഉപചാരം നീഹരിത്വാ ഉഭിന്നം ലേഡ്ഡുപാതാനം അന്തരാ മിനിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. പഞ്ചധനുസതികന്തി ആരോപിതേന ആചരിയധനുനാ പഞ്ചധനുസതപ്പമാണം. തതോ തതോ മഗ്ഗം പിദഹതീതി തത്ഥ തത്ഥ ഖുദ്ദകമഗ്ഗം പിദഹതി. ധുതങ്ഗചോരോതി ഇമിനാ ഇമസ്സപി സിക്ഖാപദസ്സ അങ്ഗസമ്പത്തിയാ അഭാവം ദീപേതി.

‘‘സാസങ്കാനീ’’തി സമ്മതാനീതി ചോരാനം നിവിട്ഠോകാസാദിദസ്സനേന ‘‘സാസങ്കാനീ’’തി സമ്മതാനി. സന്നിഹിതബലവഭയാനീതി ചോരേഹി മനുസ്സാനം ഹതവിലുത്താകോടിതഭാവദസ്സനതോ സന്നിഹിതബലവഭയാനീതി അത്ഥോ. സചേ പച്ഛിമികായാതിആദിനാ വുത്തമേവത്ഥം ബ്യതിരേകമുഖേന വിഭാവേതി. യത്ര ഹി പിണ്ഡായാതിആദിനാ വുത്തപ്പമാണമേവ വിസേസേത്വാ ദസ്സേതി. സാസങ്കസപ്പടിഭയമേവാതി ഏത്ഥ സാസങ്കം വാ സപ്പടിഭയം വാ ഹോതു, വട്ടതിയേവ.

പാളിയം ‘‘സിയാ ച തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കോചിദേവ പച്ചയോ തേന ചീവരേന വിപ്പവാസായ, ഛാരത്തപരമം തേന ഭിക്ഖുനാ തേന ചീവരേന വിപ്പവസിതബ്ബ’’ന്തി ഇമിനാ അന്തരഘരേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ തസ്മിം വിഹാരേ വസന്തസ്സ അഞ്ഞത്ഥ ഗമനകിച്ചേ സതി വിഹാരതോ ബഹി ഛാരത്തം വിപ്പവാസോ അനുഞ്ഞാതോ. വസനട്ഠാനതോ ഹി അഞ്ഞത്ഥ ഛാരത്തം വിപ്പവാസോ വുത്തോ, ന തസ്മിം വിഹാരേ വസന്തസ്സ. തേന ച ‘‘പുന ഗാമസീമം ഓക്കമിത്വാതി ഏത്ഥ സചേ ഗോചരഗാമതോ പുരത്ഥിമായ ദിസായ സേനാസനം, അയഞ്ച പച്ഛിമദിസം ഗതോ ഹോതീ’’തിആദി വുത്തം. തതോയേവ ച മാതികാട്ഠകഥായമ്പി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. സാസങ്കസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘തതോ ചേ ഉത്തരി വിപ്പവസേയ്യാ’’തി ഏത്ഥ ‘‘ഛാരത്തതോ ഉത്തരി തസ്മിം സേനാസനേ സത്തമം അരുണം ഉട്ഠാപേയ്യാ’’തി അത്ഥോ വുത്തോ. ഭദന്തബുദ്ധദത്താചരിയേന പന പാകടതരം കത്വാ അയമേവത്ഥോ വുത്തോ. വുത്തഞ്ഹി തേന –

‘‘യം ഗാമം ഗോചരം കത്വാ, ഭിക്ഖു ആരഞ്ഞകേ വസേ;

തസ്മിം ഗാമേ ഠപേതും തം, മാസമേകന്തു വട്ടതി.

‘‘അഞ്ഞത്ഥേവ വസന്തസ്സ, ഛാരത്തപരമം മതം;

അയമസ്സ അധിപ്പായോ, പടിച്ഛന്നോ പകാസിതോ’’തി.

‘‘കോസമ്ബിയം അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ഹോതീ’’തി ആഗതത്താ ‘‘കോസമ്ബകസമ്മുതി അനുഞ്ഞാതാ’’തി വുത്തം. കോസമ്ബകസ്സ ഭിക്ഖുനോ സമ്മുതി കോസമ്ബകസമ്മുതി. സേനാസനം ആഗന്ത്വാതി വുസിതവിഹാരസ്സേവ സന്ധായ വുത്തത്താ തസ്മിം ഗാമൂപചാരേപി അഞ്ഞസ്മിം വിഹാരേ അരുണം ഉട്ഠാപേതും ന വട്ടതി. വസിത്വാതി അരുണം ഉട്ഠാപേത്വാ. ഗതട്ഠാനസ്സ അതിദൂരത്താ ‘‘ഏവം അസക്കോന്തേനാ’’തി വുത്തം. തത്ഥേവാതി തസ്മിംയേവ ഗതട്ഠാനേ.

സാസങ്കസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.