൯. രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൮൭. രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദേ ജാതരൂപാദിചതുബ്ബിധമ്പി നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥു ഇധ രൂപിയഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതന്തി ആഹ ‘‘ജാതരൂപരജതപരിവത്തന’’ന്തി. പടിഗ്ഗഹിതപരിവത്തനേതി സാദിതരൂപിയസ്സ പരിവത്തനേ, അസാദിയിത്വാ വാ കപ്പിയേന ഗാഹേന പടിഗ്ഗഹിതരൂപിയപരിവത്തനേ.

൫൮൯. ഗ-കാരസ്സ ക-കാരം കത്വാ ‘‘സീസൂപക’’ന്തി ലിഖിതം, പദഭാജനേ ഘനകതന്തി പിണ്ഡം കതം. സത്ഥുവണ്ണോതിആദീസു ‘‘സത്ഥുവണ്ണോ ച കഹാപണോ ച…പേ… യേ ച വോഹാരം ഗച്ഛന്തീ’’തി ഏവം സബ്ബത്ഥ സമുച്ചയോ വേദിതബ്ബോ. രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീതി സകസന്തകം വദതി. രൂപിയം ചേതാപേതീതി പരസന്തകം വദതി. ‘‘നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥും വാ കപ്പിയവത്ഥും വാ ചേതാപേന്തസ്സപി ഏസേവ നയോ’’തി ഇദം കസ്മാ വുത്തം. ന ഹി ‘‘രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ അരൂപിയം ചേതാപേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’’ന്തിആദിത്തികോ പാളിയം വുത്തോതി ആഹ ‘‘യോ ഹീ’’തിആദി. തസ്സാനുലോമത്താതി ഏത്ഥായമധിപ്പായോ – രൂപിയസംവോഹാരോ നാമ ന കേവലം രൂപിയേന രൂപിയപരിവത്തനമേവ, അഥ ഖോ ‘‘അരൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ രൂപിയം ചേതാപേതീ’’തി വുത്തത്താ അരൂപിയേന രൂപിയചേതാപനമ്പി രൂപിയസംവോഹാരോ നാമ ഹോതീതി ഏതസ്മിം പക്ഖേപി രൂപിയേ സതി രൂപിയസംവോഹാരോയേവ ഹോതീതി അയമത്ഥോ അവുത്തോപി വിഞ്ഞായതീതി. അരൂപിയം നാമ ദുക്കടവത്ഥുകപ്പിയവത്ഥൂനി. ഏകന്തേന രൂപിയപക്ഖേതി ഏകേന അന്തേന രൂപിയപക്ഖേതി അയം അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. ‘‘ഏകതോ രൂപിയപക്ഖേ’’തി വാ പാഠോ വേദിതബ്ബോ. ‘‘ഏകരൂപിയപക്ഖേ’’തിപി പഠന്തി, തത്ഥാപി ഏകതോ രൂപിയപക്ഖേതി അയമേവത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ.

കപ്പിയവത്ഥുനാ കപ്പിയവത്ഥുനോ കയവിക്കയേപി താവ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, ദുക്കടവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥുനോ കയവിക്കയേ കസ്മാ ന ഹോതീതി അന്ധകട്ഠകഥായ അധിപ്പായോ. ഇദം സിക്ഖാപദം…പേ… അരൂപിയേന ച രൂപിയചേതാപനം സന്ധായ വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ഇധാതി ഇമസ്മിം രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദേ. തത്ഥാതി കയവിക്കയസിക്ഖാപദേ. തേനേവാതി കപ്പിയവത്ഥുനായേവ.

പുന കപ്പിയഭാവം നേതും അസക്കുണേയ്യത്താ ‘‘മഹാഅകപ്പിയോ നാമാ’’തി വുത്തം. ‘‘ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന കപ്പിയോ കാതുന്തി ഇദം പഞ്ചന്നംയേവ സഹധമ്മികാനം അന്തരേ പരിവത്തനം സന്ധായ വുത്തം, ഗിഹീഹി പന ഗഹേത്വാ അത്തനോ സന്തകം കത്വാ ദിന്നം സബ്ബേസം കപ്പതീ’’തി വദന്തി. ‘‘ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന കപ്പിയോ കാതു’’ന്തി പന ഇമിനാവ പടിഗ്ഗഹിതരൂപിയം അനിസ്സജ്ജിത്വാവ തേന ചേതാപിതം കപ്പിയഭണ്ഡമ്പി സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠം പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതീതി സിദ്ധം.

യേ പന ‘‘പടിഗ്ഗഹിതരൂപിയം അനിസ്സജ്ജിത്വാപി തേന പരിവത്തിതം കപ്പിയഭണ്ഡം സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തേസം ‘‘ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന കപ്പിയോ കാതു’’ന്തി ഇദം ന യുജ്ജതി. തേ പനേത്ഥ ഏവം വദന്തി ‘‘യസ്മാ നിസ്സജ്ജിതബ്ബവത്ഥും അനിസ്സജ്ജിത്വാവ ഉപരൂപരി അഞ്ഞം അഞ്ഞംയേവ കതം, തസ്മാ പരിച്ഛേദാഭാവതോ ഇധ നിസ്സജ്ജിതും അവത്വാ ‘ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന കപ്പിയോ കാതു’ന്തി വുത്തം, പരിച്ഛേദാഭാവതോയേവ ‘മൂലേ മൂലസാമികാനം, പത്തേ ച പത്തസാമികാനം ദിന്നേ കപ്പിയോ ഹോതീ’തി ച ന വുത്ത’’ന്തി. യദി പടിഗ്ഗഹിതരൂപിയം അനിസ്സജ്ജിത്വാ ചേതാപിതം കപ്പിയഭണ്ഡമ്പി സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, ഏവം സന്തേ ഇധാപി അവസാനവത്ഥും ഗഹേത്വാ സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠം കസ്മാ ന വട്ടതി, ‘‘യോ പന രൂപിയം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ…പേ… പത്തേ ച പത്തസാമികാനം ദിന്നേ കപ്പിയോ ഹോതീ’’തി ഇമിനാപി പടിഗ്ഗഹിതരൂപിയം അനിസ്സജ്ജിത്വാ ചേതാപിതം കപ്പിയഭണ്ഡമ്പി സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠം പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതീതി സിദ്ധം. യദി തം നിസ്സട്ഠം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടേയ്യ, ‘‘മൂലേ മൂലസാമികാനം, പത്തേ ച പത്തസാമികാനം ദിന്നേ കപ്പിയോ ഹോതീ’’തി ന വദേയ്യ. അപരേ പനേത്ഥ ഏവം വദന്തി ‘‘യദി സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠം ഹോതി, രൂപിയപടിഗ്ഗാഹകസ്സ ന വട്ടതി, തസ്മാ തസ്സപി യഥാ വട്ടതി, തഥാ ദസ്സനത്ഥം ‘മൂലേ മൂലസാമികാന’ന്തിആദി വുത്ത’’ന്തി.

ദുതിയപത്തസദിസോയേവാതി ഇമിനാ പഞ്ചന്നമ്പി സഹധമ്മികാനം ന കപ്പതീതി ദസ്സേതി. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘മൂലസ്സ സമ്പടിച്ഛിതത്താ’’തി. അഥ മൂലസ്സ സമ്പടിച്ഛിതത്താ രൂപിയപടിഗ്ഗാഹകസ്സ താവ അകപ്പിയോ ഹോതു, സേസാനം പന കസ്മാ ന കപ്പതീതി മഞ്ഞമാനോ പുച്ഛതി ‘‘കസ്മാ സേസാനം ന കപ്പതീ’’തി. കാരണമാഹ ‘‘മൂലസ്സ അനിസ്സട്ഠത്താ’’തി. പത്തസ്സ കപ്പിയഭാവേപി സമ്പടിച്ഛിതമൂലസ്സ നിസ്സജ്ജിതബ്ബസ്സ അനിസ്സട്ഠത്താ തേന ഗഹിതപത്തോ സേസാനമ്പി ന കപ്പതി. യദി ഹി തേന സമ്പടിച്ഛിതമൂലം സങ്ഘമജ്ഝേ നിസ്സട്ഠം സിയാ, തേന കപ്പിയേന കമ്മേന ആരാമികാദീഹി ഗഹേത്വാ ദിന്നപത്തോ രൂപിയപടിഗ്ഗാഹകം ഠപേത്വാ സേസാനം വട്ടതി. അപരേ പന ‘‘മൂലം സമ്പടിച്ഛിത്വാ ഗഹിതപത്തോപി യദി സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠോ, സേസാനം കപ്പതീ’’തി വദന്തി. ഏവം സന്തേ ‘‘മൂലസ്സ അനിസ്സട്ഠത്താ’’തി ന വത്തബ്ബം, ‘‘സങ്ഘസ്സ അനിസ്സട്ഠത്താ’’തി ഏവമേവ വത്തബ്ബം.

ദുബ്ബിചാരിതത്താതി ഇമിനാ രൂപിയസംവോഹാരോ അനേന കതോതി ദസ്സേതി. അഞ്ഞേസം പന വട്ടതീതി യസ്മാനേന രൂപിയസംവോഹാരമത്തമേവ കതം, ന മൂലം സമ്പടിച്ഛിതം, തസ്മാ വിനയകമ്മവസേന സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠകാലതോ പട്ഠായ അഞ്ഞേസം വട്ടതി. ഇമസ്മിംയേവ ച അത്ഥേ പമാണം ദസ്സേന്തോ ‘‘മഹാസുമത്ഥേരസ്സ കിരാ’’തിആദിമാഹ. അപരേ പന ‘‘ദുബ്ബിചാരിതത്താതി ഇമിനാ കേവലം ഗിഹിസന്തകഭാവേന ഠിതേ ദുബ്ബിചാരിതമത്തം വുത്തം, ന രൂപിയസംവോഹാരാപജ്ജനം, തസ്മാ രൂപിയസംവോഹാരാഭാവതോ സോ പത്തോ നിസ്സജ്ജിതും ന സക്കാതി തസ്സ ന കപ്പതി, അനിസ്സട്ഠോപി അഞ്ഞേസം കപ്പതി. അനിസ്സട്ഠസ്സേവ ച അഞ്ഞേസം കപ്പിയഭാവദസ്സനത്ഥം ‘മഹാസുമത്ഥേരസ്സ കിരാ’തിആദിവത്ഥൂനി ഉദാഹടാനി. സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജീതി ഇദഞ്ച അഞ്ഞേസം കപ്പിയത്താ കേവലം സങ്ഘസ്സ പരിച്ചത്തഭാവം സന്ധായ വുത്തം, ന പന വിനയകമ്മവസേന സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠഭാവം. ഇമസ്സ ച അത്ഥസ്സ സപ്പിസ്സ പൂരേത്വാതി ഇദം വചനം സാധക’’ന്തി വദന്തി.

൫൯൧. രൂപിയപടിഗ്ഗഹണരൂപിയസംവോഹാരേസു യേന ഏകേകമേവ കതം, തേന തത്ഥ തത്ഥ വുത്തനയേനേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. യേന പന പടിഗ്ഗഹിതരൂപിയേനേവ സംവോഹാരോ കതോ, തേന കഥം നിസ്സജ്ജിതബ്ബന്തി? നയിദം ദുക്കരം, ‘‘അഹം, ഭന്തേ, നാനപ്പകാരകം രൂപിയസംവോഹാരം സമാപജ്ജി’’ന്തി ഏവമേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. ‘‘ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേപി ‘അരൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’തിആദിത്തികസ്സ അവസാനപദേ അനാപത്തിയാ വുത്തത്താ കപ്പിയവത്ഥുവസേനേവ ഇദം തികം വുത്ത’’ന്തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. കേചി പന ‘‘അരൂപിയഗ്ഗഹണേന കപ്പിയവത്ഥുദുക്കടവത്ഥൂനം സങ്ഗഹോതി പുരിമപദദ്വയം കപ്പിയവത്ഥുദുക്കടവത്ഥൂനം വസേന വുത്തം, അവസാനപദമേവ കപ്പിയവത്ഥുവസേന വുത്ത’’ന്തി വദന്തി, തം ന യുജ്ജതി അനാപത്തിമിസ്സിതേ അവസാനത്തികേ സഞ്ഞാനാനത്തം ഠപേത്വാ വത്ഥുനാനത്തസ്സ അഭാവതോ. ദുക്കടവത്ഥുനാ പന ദുക്കടവത്ഥുനോ ചേതാപനം നേവ ഇധ, ന തത്ഥ പാളിയം വുത്തന്തി വചനമേത്ഥ സാധകം. യം അത്തനോ ധനേന പരിവത്തതി, തസ്സ വാ ധനസ്സ വാ രൂപിയഭാവോ ചേവ, പരിവത്തനഞ്ചാതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.