൧. പഠമഅനിയതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൪൩. പുത്തസദ്ദേന സാമഞ്ഞനിദ്ദേസതോ ഏകസേസനയേന വാ പുത്തീപി ഗഹിതാതി ആഹ ‘‘ബഹൂ ധീതരോ ചാ’’തി. ദാനപ്പദാനേസൂതി ഖുദ്ദകേസു ചേവ മഹന്തേസു ച ദാനേസു. ഛണം നാമ അത്തനോ ഗേഹേ കത്തബ്ബമങ്ഗലന്തി ആഹ ‘‘ആവാഹവിവാഹമങ്ഗലാദീസൂ’’തി. ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന ഫഗ്ഗുണമാസാദീസു ഉത്തരഫഗ്ഗുണാദിഅഭിലക്ഖിതദിവസേസു സപരിജനാനം മനുസ്സാനം മങ്ഗലകരണമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. അന്തരുസ്സവേസൂതി മഹുസ്സവസ്സ അന്തരന്തരാ പവത്തിതഉസ്സവേസു. ആസാള്ഹീപവാരണനക്ഖത്താദീസൂതി ഏത്ഥ നക്ഖത്തസദ്ദോ പച്ചേകം യോജേതബ്ബോ. തത്ഥ ആസാള്ഹീനക്ഖത്തന്തി വസ്സൂപഗമനപൂജാദിവസം സന്ധായ വുത്തം, പവാരണനക്ഖത്തന്തി പവാരണപൂജാദിവസം സന്ധായ. ആദി-സദ്ദേന യസ്മിം നക്ഖത്തേ ഗാമനിഗമവാസിനോ തയോ സത്ത വാ ദിവസേ നക്ഖത്തഘോസനം കത്വാ യഥാവിഭവം അലങ്കതപടിയത്താ ഭോഗേ പരിഭുഞ്ജന്താ നക്ഖത്തകീളം കീളന്തി, തമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. ഇമേപി ദാരകാതി അത്തനോ ദാരകേ സന്ധായ വദന്തി. തദനന്തരന്തി ഭിക്ഖൂനം ഭോജനാനന്തരം.

൪൪൪-൪൪൫. തം കമ്മന്തി തം അജ്ഝാചാരകമ്മം. ഭിക്ഖു നിസിന്നേതി ഏത്ഥ ഭിക്ഖൂതി ഭുമ്മത്ഥേ പച്ചത്തവചനം, ഭുമ്മവചനസ്സ വാ ലോപം കത്വാ നിദ്ദേസോതി ആഹ ‘‘ഭിക്ഖുമ്ഹി നിസിന്നേ’’തി. പാളിയം ‘‘സോതസ്സ രഹോ’’തി ഇദം അത്ഥുദ്ധാരവസേന വുത്തം, ‘‘പടിച്ഛന്നേ ആസനേ’’തി പന വചനതോ ‘‘സക്കാ ഹോതി മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവിതു’’ന്തി ച വുത്തത്താ ചക്ഖുസ്സ രഹോ ഇധാധിപ്പേതോതി ദസ്സേതും ‘‘കിഞ്ചാപീ’’തിആദി വുത്തം. പരിച്ഛേദോ വേദിതബ്ബോതി രഹോ നിസജ്ജാപത്തിയാ പരിച്ഛേദോ വവത്ഥാനം വേദിതബ്ബം. ഇദാനി ചക്ഖുസ്സ രഹേനേവ ആപത്തിം പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘സചേപി ഹീ’’തിആദിമാഹ. പിഹിതകവാടസ്സാതി ഇമിനാ പടിച്ഛന്നഭാവതോ ചക്ഖുസ്സ രഹോസബ്ഭാവം ദസ്സേതി. അപിഹിതകവാടസ്സാതി ഇമിനാ അപ്പടിച്ഛന്നഭാവം ദസ്സേതി. അപ്പടിച്ഛന്നേ ച ദുതിയസിക്ഖാപദേ ആഗതനയേന സോതസ്സ രഹവസേനപി പരിച്ഛേദോ വേദിതബ്ബോതി ആഹ ‘‘അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേപി ഓകാസേ’’തി. ‘‘അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേ’’തി ഹി ഇദം സോതസ്സ രഹാഭാവം സന്ധായ വുത്തം. യദി ഹി ചക്ഖുസ്സേവ രഹാഭാവം സന്ധായ വദേയ്യ, ‘‘അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേ’’തി ന വദേയ്യ അപ്പടിച്ഛന്നേ തതോ ദൂരതരേ നിസിന്നേപി ചക്ഖുസ്സ രഹാസമ്ഭവതോ. യസ്മാ നിസീദിത്വാ നിദ്ദായന്തോ കപിമിദ്ധപരേതോ കഞ്ചി കാലം ചക്ഖൂനി ഉമ്മീലേതി, കഞ്ചി കാലം നിമീലേതി, ന ച മഹാനിദ്ദം ഓക്കമതി, തസ്മാ ‘‘നിദ്ദായന്തോപി അനാപത്തിം കരോതീ’’തി വുത്തം. നിപജ്ജിത്വാ നിദ്ദായന്തോ പന താദിസോ ന ഹോതീതി ആഹ ‘‘നിപജ്ജിത്വാ നിദ്ദായന്തോ ന കരോതീ’’തി, അനാപത്തിം ന കരോതീതി അത്ഥോ.

പടിലദ്ധസോതാപത്തിഫലാതി അന്തിമപരിച്ഛേദതോ അരിയസാവികം ദസ്സേതി. പടിവിദ്ധചതുസച്ചാതി സോതാപത്തിമഗ്ഗേന പടിവിദ്ധചതുസച്ചാ. തിണ്ണം ധമ്മാനം അഞ്ഞതരേന കാരേതബ്ബോതി നിസജ്ജം പടിജാനമാനസ്സ തിണ്ണം ധമ്മാനം അഞ്ഞതരസമായോഗോ ഹോതിയേവാതി വുത്തം. പാരാജികേന പന സങ്ഘാദിസേസേന ച പാചിത്തിയേന ച തേനാകാരേന നിസജ്ജം പടിജാനമാനോവ കാരേതബ്ബോ. ന അപ്പടിജാനമാനോതി അലജ്ജീപി അപ്പടിജാനമാനോ ആപത്തിയാ ന കാരേതബ്ബോതി അവിസേസേന വുത്തം. സോ ഹി യാവ ന പടിജാനാതി, താവ നേവ സുദ്ധോ, ന അസുദ്ധോതി വാ വത്തബ്ബോ, വത്താനുസന്ധിനാ പന കാരേതബ്ബോ. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘പടിഞ്ഞാ ലജ്ജീസു കതാ, അലജ്ജീസു ഏവം ന വിജ്ജതി;

ബഹുമ്പി അലജ്ജീ ഭാസേയ്യ, വത്താനുസന്ധിതേന കാരയേ’’തി. (പരി. ൩൫൯);

യേന വാ സാ സദ്ധേയ്യവചസാ ഉപാസികാ വദേയ്യ, തേന സോ ഭിക്ഖു കാരേതബ്ബോതി ഏത്ഥ ‘‘പടിജാനമാനോ’’തി അവുത്തേപി അധികാരത്താ ‘‘പടിജാനമാനോവ തേന സോ ഭിക്ഖു കാരേതബ്ബോ’’തി വുത്തം. തഥാരൂപായ ഉപാസികായ വചനേന അഞ്ഞഥത്താഭാവതോ ദിട്ഠം നാമ തഥാപി ഹോതി, അഞ്ഞഥാപി ഹോതീതി ദസ്സനേന അഞ്ഞഥത്തസമ്ഭവം ദസ്സേതി. ഏവം മഹിദ്ധികാ നാമ…പേ… വദാപേഥാതി ഇദം ‘‘ഏവം മഹിദ്ധികാപി തുമ്ഹേ ഏവരൂപേ ആസങ്കനീയേ ഠാനേ കസ്മാ അനുപപരിക്ഖിത്വാ നിസിന്നത്ഥ, തുമ്ഹാദിസേഹി നാമ അന്തരഘരേ നിസീദന്തേഹി ഉപപരിക്ഖിത്വാ പതിരൂപേ ഠാനേ നിസീദിതബ്ബ’’ന്തി ഥേരം ഓവദന്തോ ആഹ, ന പന അസദ്ദഹന്തോ. ഥേരോ അത്തനോ അനുപപരിക്ഖിത്വാ അനിസിന്നഭാവം ദസ്സേന്തോ ‘‘അന്തരഘരസ്സേവേസോ ആവുസോ ദോസോ’’തി ആഹ. ഏവമകാസിന്തി അത്തനോ നിഗൂഹിതബ്ബമ്പി ഗുണം പകാസേന്തോ ഏവം വിയ ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം അകാസിം. രക്ഖേയ്യാസി മന്തി ‘‘മാ മം അഞ്ഞേപി ഏവം ജാനന്തൂ’’തി അത്തനോ ഗുണം അജാനാപേതുകാമോ വദതി.

൪൪൬-൪൫൧. മാതുഗാമസ്സ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവന്തോതി ഏത്ഥ ‘‘മഗ്ഗേ’’തി പാഠസേസോ ദട്ഠബ്ബോതി ആഹ ‘‘മാതുഗാമസ്സ മഗ്ഗേ’’തി. രഹോ നിസജ്ജസ്സാദസ്സ അസതിപി മേഥുനരാഗഭാവേ തപ്പടിബദ്ധകിലേസത്താ വുത്തം ‘‘മേഥുനധമ്മസന്നിസ്സിതകിലേസോ വുച്ചതീ’’തി, തേനേവ സന്നിസ്സിതഗ്ഗഹണം കതം. തം സന്ധായ അഗതേപി അസുദ്ധചിത്തേന ഗതത്താ ‘‘അസ്സാദേ ഉപ്പന്നേ പാചിത്തിയ’’ന്തി വുത്തം. രഹസ്സാദോ ഉപ്പജ്ജതി അനാപത്തീതി സുദ്ധചിത്തേന ഗന്ത്വാ നിസിന്നത്താ ചിത്തുപ്പാദമത്തേനേത്ഥ ആപത്തി ന ഹോതീതി വുത്തം. അയം ധമ്മോ അനിയതോതി ഏത്ഥ തിണ്ണം ആപത്തീനം യം ആപത്തിം വാ വത്ഥും വാ പടിജാനാതി, തസ്സ വസേന കാരേതബ്ബതായ അനിയതോതി അയമത്ഥോ പാകടോയേവാതി ന വുത്തോ. യം ആപത്തിം പടിജാനാതി, തസ്സാ വസേനേത്ഥ അങ്ഗഭേദോ വേദിതബ്ബോ.

പഠമഅനിയതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.