൨. ദുതിയഅനിയതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൫൨. ‘‘ഏകോ’’തി വുത്തത്താ ‘‘നിസജ്ജം കപ്പേതും പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ ന ഘടതീതി ആഹ ‘‘യം ഏകോ…പേ… സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ’’തി. ഏതം പച്ചത്തവചനന്തി ‘‘ഏകോ’’തി ഇദം പച്ചത്തവചനം.

൪൫൩. ബഹി പരിക്ഖിത്തന്തി ബഹി പാകാരാദിനാ പരിക്ഖിത്തം. പരിവേണങ്ഗണന്തി പരിവേണമാളകം സന്ധായ വുത്തം. ഇത്ഥീപി പുരിസോപീതി ഏത്ഥ പഠമേ കസ്മാ ഇത്ഥിസതമ്പി അനാപത്തിം ന കരോതി, ഇധ ഏകാപി കസ്മാ അനാപത്തിം കരോതീതി? വുച്ചതേ – പഠമസിക്ഖാപദം ‘‘സക്കാ ഹോതി മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവിതു’’ന്തി വുത്തത്താ മേഥുനധമ്മവസേന ആഗതം, ന ച മേഥുനസ്സ മാതുഗാമോ ദുതിയോ ഹോതി. ഇത്ഥിയോ ഹി അഞ്ഞമഞ്ഞിസ്സാ വജ്ജം പടിച്ഛാദേന്തി, തേനേവ വേസാലിയം മഹാവനേ ദ്വാരം വിവരിത്വാ നിപന്നേ ഭിക്ഖുമ്ഹി സമ്ബഹുലാ ഇത്ഥിയോ യാവദത്ഥം കത്വാ പക്കമിംസു, തസ്മാ തത്ഥ ‘‘ഇത്ഥിസതമ്പി അനാപത്തിം ന കരോതീ’’തി വുത്തം. ഇദം പന സിക്ഖാപദം ദുട്ഠുല്ലവാചാവസേന ആഗതം ‘‘അലഞ്ച ഖോ ഹോതി മാതുഗാമം ദുട്ഠുല്ലാഹി വാചാഹി ഓഭാസിതു’’ന്തി വുത്തത്താ. ദുട്ഠുല്ലവാചഞ്ച സുത്വാ മാതുഗാമോപി ന പടിച്ഛാദേതി. തേനേവ ദുട്ഠുല്ലവാചാസിക്ഖാപദേ യാ താ ഇത്ഥിയോ ഹിരിമനാ, താ നിക്ഖമിത്വാ ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝാപേസും, തസ്മാ ഇധ ‘‘ഇത്ഥീപി അനാപത്തിം കരോതീ’’തി വുത്തം. ഇധ അപ്പടിച്ഛന്നത്താ ഇത്ഥീപി അനാപത്തിം കരോതി, തത്ഥ പടിച്ഛന്നത്താ ഇത്ഥിസതമ്പി അനാപത്തിം ന കരോതീതി ച വദന്തി.

കായസംസഗ്ഗവസേന അനന്ധോ വുത്തോ, ദുട്ഠുല്ലവാചാവസേന അബധിരോ. അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേ ഓകാസേതി സോതസ്സ രഹാഭാവോ വുത്തോ, ഏതേന ‘‘സോതസ്സ രഹോ ദ്വാദസഹത്ഥേന പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബോ’’തി ദസ്സേതി. തസ്മാ ദ്വാദസഹത്ഥതോ ബഹി നിസിന്നോ അനാപത്തിം ന കരോതി സതിപി ചക്ഖുസ്സ രഹാഭാവേ സോതസ്സ രഹസബ്ഭാവതോ. ഇമസ്മിഞ്ഹി സിക്ഖാപദേ അപ്പടിച്ഛന്നത്താ സോതസ്സ രഹോയേവ അധിപ്പേതോ. പാളിയം പന ‘‘ചക്ഖുസ്സ രഹോ’’തി അത്ഥുദ്ധാരവസേന വുത്തം. കേനചി പന ‘‘ദ്വേപി രഹാ ഇധ അധിപ്പേതാ’’തി വുത്തം, തം ന ഗഹേതബ്ബം. ന ഹി അപ്പടിച്ഛന്നേ ഓകാസേ ചക്ഖുസ്സ രഹോ സമ്ഭവതി ദ്വാദസഹത്ഥതോ ബഹി ദസ്സനവിസയേ ദൂരതരേ നിസിന്നസ്സപി ദട്ഠും സക്കുണേയ്യഭാവതോ. നിദ്ദായന്തോപീതി ഇമിനാ ‘‘നിപജ്ജിത്വാ നിദ്ദായന്തോപി ഗഹിതോയേവാ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. ‘‘നിപജ്ജിത്വാ നിദ്ദായന്തേപി സതിപി ചക്ഖുസ്സ രഹേ അബധിരത്താ സോതസ്സ രഹോ നത്ഥീ’’തി ഗണ്ഠിപദകാരാനം അധിപ്പായോ. യഥാ പന നിപജ്ജിത്വാ നിദ്ദായന്തോ അന്ധോ വിയ കിഞ്ചി ന പസ്സതീതി ചക്ഖുസ്സ രഹോ സമ്ഭവതി, തഥാ ബധിരോ വിയ കിഞ്ചി സദ്ദം ന സുണാതീതി സോതസ്സ രഹോപി സമ്ഭവതീതി സക്കാ വത്തും. അട്ഠകഥായഞ്ച ഠിതോ വാ നിസിന്നോ വാതി ഏത്തകമേവ വുത്തം, പഠമസിക്ഖാപദേ വിയ ‘‘നിപജ്ജിത്വാ നിദ്ദായന്തോപി അനാപത്തിം ന കരോതീ’’തി ഇദം പന ന വുത്തം, തസ്മാ വീമംസിത്വാ യഥാ ന വിരുജ്ഝതി, തഥാ ഗഹേതബ്ബം.

സോതസ്സ രഹസ്സേവ ഇധാധിപ്പേതത്താ ‘‘ബധിരോ പന ചക്ഖുമാപീ’’തി വുത്തം. അന്ധസ്സ അപ്പടിച്ഛന്നമ്പി പടിച്ഛന്നപക്ഖം ഭജതീതി പഠമസിക്ഖാപദസ്സ വിസയത്താ വുത്തം ‘‘അന്ധോ വാ അബധിരോപി ന കരോതീ’’തി. യഥേവ ഹി തത്ഥ അപിഹിതകവാടസ്സ ഗബ്ഭസ്സ അന്തോ സമീപേപി ഠിതോ അന്ധോ അനാപത്തിം ന കരോതി, ഏവമയമ്പീതി ദട്ഠബ്ബം. ഉഭയത്ഥാപീതി ദ്വീസുപി അനിയതേസു. യസ്മാ ദ്വീഹി സിക്ഖാപദേഹി ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ വിസും പഞ്ഞത്താ കാചി ആപത്തി നാമ നത്ഥി, തസ്മാ തസ്സ തസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ ആദികമ്മികേ സന്ധായ ആദികമ്മികാനം അനാപത്തി വുത്താ. ഉപനന്ദത്ഥേരാദയോ ഹി രഹോ നിസജ്ജാദീനം ആദികമ്മികാ. ഭഗവതാ പന പഠമം പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദാനിയേവ ഗഹേത്വാ ഉപനന്ദവത്ഥുസ്മിം അനിയതക്കമോ ദസ്സിതോ. യദി ഇമേഹി സിക്ഖാപദേഹി വിസും പഞ്ഞത്താ ആപത്തി നാമ നത്ഥി, അഥ കസ്മാ ഭഗവതാ അനിയതദ്വയം പഞ്ഞത്തന്തി? ഏവരൂപായപി ഉപാസികായ വുച്ചമാനോ പടിജാനമാനോയേവ ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ, ന അപ്പടിജാനമാനോതി ദസ്സേന്തേന ഭഗവതാ യായ കായചി ആപത്തിയാ യേന കേനചി ചോദിതേ പടിഞ്ഞാതകരണംയേവ ദള്ഹം കത്വാ വിനയവിനിച്ഛയലക്ഖണം ഠപിതം. അഥ ഭിക്ഖുനീനം അനിയതം കസ്മാ ന വുത്തന്തി? ഇദമേവ ലക്ഖണം സബ്ബത്ഥ അനുഗതന്തി ന വുത്തം.

ദുതിയഅനിയതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയട്ഠകഥായ സാരത്ഥദീപനിയം

അനിയതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.