സമഥഭേദം

അധികരണപരിയായവാരകഥാവണ്ണനാ

൨൯൩. ലോഭോ പുബ്ബങ്ഗമോതിആദീസു പന ലോഭഹേതു വിവദനതോ ‘‘ലോഭോ പുബ്ബങ്ഗമോ’’തി വുത്തം. ഏവം സേസേസുപി. ഠാനാനീതി കാരണാനി. തിട്ഠന്തി ഏത്ഥാതി ഠാനം. കേ തിട്ഠന്തി? വിവാദാധികരണാദയോ. വസന്തി ഏത്ഥാതി വത്ഥു. ഭവന്തി ഏത്ഥാതി ഭൂമി. കുസലാകുസലാബ്യാകതചിത്തസമങ്ഗിനോ വിവദനതോ ‘‘നവ ഹേതൂ’’തി വുത്തം. ദ്വാദസ മൂലാനീതി ‘‘കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ’’തിആദീനി ദ്വാദസ മൂലാനി.

൨൯൪-൨൯൫. ഇമാനേവ ദ്വാദസ കായവാചാഹി സദ്ധിം ‘‘ചുദ്ദസ മൂലാനീ’’തി വുത്താനി. സത്ത ആപത്തിക്ഖന്ധാ ഠാനാനീതി ഏത്ഥ ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ പടിച്ഛാദേന്തസ്സ യാ ആപത്തി, തസ്സാ പുബ്ബേ ആപന്നാ ആപത്തിയോ ഠാനാനീതി വേദിതബ്ബം. ‘‘നത്ഥി ആപത്താധികരണം കുസല’’ന്തി വചനതോ ആപത്താധികരണേ അകുസലാബ്യാകതവസേന ഛ ഹേതൂ വുത്താ. കുസലചിത്തം പന അങ്ഗം ഹോതി, ന ഹേതു.

൨൯൬. ചത്താരി കമ്മാനി ഠാനാനീതി ഏത്ഥ ‘‘ഏവം കത്തബ്ബ’’ന്തി ഇതികത്തബ്ബതാദസ്സനവസേന പവത്തപാളി കമ്മം നാമ, യഥാഠിതപാളിവസേന കരോന്താനം കിരിയാ കിച്ചാധികരണം നാമ. ഞത്തിഞത്തിദുതിയഞത്തിചതുത്ഥകമ്മാനി ഞത്തിതോ ജായന്തി, അപലോകനകമ്മം അപലോകനതോവാതി ആഹ ‘‘ഞത്തിതോ വാ അപലോകനതോ വാ’’തി. കിച്ചാധികരണം ഏകേന സമഥേന സമ്മതി, സമ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ. തേഹി സമേതബ്ബത്താ ‘‘വിവാദാധികരണസ്സ സാധാരണാ’’തി വുത്തം.

തബ്ഭാഗിയവാരകഥാവണ്ണനാ

൨൯൮. വിവാദാധികരണസ്സ തബ്ഭാഗിയാതി വിവാദാധികരണസ്സ വൂപസമതോ തപ്പക്ഖികാ.

സമഥാ സമഥസ്സ സാധാരണവാരകഥാവണ്ണനാ

൨൯൯. ഏകം അധികരണം സബ്ബേ സമഥാ ഏകതോ ഹുത്വാ സമേതും സക്കോന്തി ന സക്കോന്തീതി പുച്ഛന്തോ ‘‘സമഥാ സമഥസ്സ സാധാരണാ, സമഥാ സമഥസ്സ അസാധാരണാ’’തി ആഹ. യേഭുയ്യസികായ സമനം സമ്മുഖാവിനയം വിനാ ന ഹോതീതി ആഹ ‘‘യേഭുയ്യസികാ സമ്മുഖാവിനയസ്സ സാധാരണാ’’തി. സതിവിനയാദീഹി സമനസ്സ യേഭുയ്യസികായ കിച്ചം നത്ഥീതി ആഹ ‘‘സതിവിനയസ്സ…പേ… അസാധാരണാ’’തി. ഏവം സേസേസുപി. തബ്ഭാഗിയവാരേപി ഏസേവ നയോ.

വിനയവാരകഥാവണ്ണനാ

൩൦൨. സബ്ബേസമ്പി സമഥാനം വിനയപരിയായോ ലബ്ഭതീതി ‘‘വിനയോ സമ്മുഖാവിനയോ’’തിആദിനാ വിനയവാരോ ഉദ്ധടോ. സിയാ ന സമ്മുഖാവിനയോതി ഏത്ഥ സമ്മുഖാവിനയം ഠപേത്വാ സതിവിനയാദയോ സേസസമഥാ അധിപ്പേതാ. ഏസ നയോ സേസേസുപി.

കുസലവാരകഥാവണ്ണനാ

൩൦൩. സങ്ഘസ്സ സമ്മുഖാ പടിഞ്ഞാതേ തം പടിജാനനം സങ്ഘസമ്മുഖതാ നാമ. തസ്സ പടിജാനനചിത്തം സന്ധായ ‘‘സമ്മുഖാവിനയോ കുസലോ’’തിആദി വുത്തന്തി വദന്തി. നത്ഥി സമ്മുഖാവിനയോ അകുസലോതി ധമ്മവിനയപുഗ്ഗലസമ്മുഖതാഹി തിവങ്ഗികോ സമ്മുഖാവിനയോ ഏതേഹി വിനാ നത്ഥി. തത്ഥ കുസലചിത്തേഹി കരണകാലേ കുസലോ, അരഹന്തേഹി കരണകാലേ അബ്യാകതോ. ഏതേസം സങ്ഘസമ്മുഖതാദീനം അകുസലപടിപക്ഖത്താ അകുസലസ്സ സമ്ഭവോ നത്ഥി, തസ്മാ ‘‘നത്ഥി സമ്മുഖാവിനയോ അകുസലോ’’തി വുത്തം. ‘‘യേഭുയ്യസികാ അധമ്മവാദീഹി വൂപസമനകാലേ, ധമ്മവാദീനമ്പി അധമ്മവാദിമ്ഹി സലാകഗ്ഗാഹാപകേ ജാതേ അകുസലാ. സതിവിനയോ അനരഹതോ സഞ്ചിച്ച സതിവിനയദാനേ അകുസലോ. അമൂള്ഹവിനയോ അനുമ്മത്തകസ്സ ദാനേ, പടിഞ്ഞാതകരണം മൂള്ഹസ്സ അജാനതോ പടിഞ്ഞായ കരണേ, തസ്സപാപിയസികാ സുദ്ധസ്സ കരണേ, തിണവത്ഥാരകം മഹാകലഹേ സഞ്ചിച്ച കരണേ ച അകുസലം. സബ്ബത്ഥ അരഹതോ വസേനേവ അബ്യാകത’’ന്തി സബ്ബമേതം ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം.

സമഥവാരവിസ്സജ്ജനാവാരകഥാവണ്ണനാ

൩൦൪-൩൦൫. യത്ഥ യേഭുയ്യസികാ ലബ്ഭതി, തത്ഥ സമ്മുഖാവിനയോ ലബ്ഭതീതിആദി പുച്ഛാ. യസ്മിം സമയേ സമ്മുഖാവിനയേന ചാതിആദി തസ്സാ വിസ്സജ്ജനം, യസ്മിം സമയേ സമ്മുഖാവിനയേന ച യേഭുയ്യസികായ ച അധികരണം വൂപസമ്മതി, തസ്മിം സമയേ യത്ഥ യേഭുയ്യസികാ ലബ്ഭതി, തത്ഥ സമ്മുഖാവിനയോ ലബ്ഭതീതി ഏവം സബ്ബത്ഥ സമ്ബന്ധോ. യത്ഥ പടിഞ്ഞാതകരണം ലബ്ഭതി, തത്ഥ സമ്മുഖാവിനയോ ലബ്ഭതീതി ഏത്ഥ ഏകം വാ ദ്വേ വാ ബഹൂ വാ ഭിക്ഖൂ ‘‘ഇമം നാമ ആപത്തിം ആപന്നോസീ’’തി പുച്ഛിതേ സതി ‘‘ആമാ’’തി പടിജാനനേ ദ്വേപി പടിഞ്ഞാതകരണസമ്മുഖാവിനയാ ലബ്ഭന്തി. തത്ഥ ‘‘സങ്ഘസമ്മുഖതാ ധമ്മവിനയപുഗ്ഗലസമ്മുഖതാ’’തി ഏവം വുത്തസമ്മുഖാവിനയേ സങ്ഘസ്സ പുരതോ പടിഞ്ഞാതം ചേ, സങ്ഘസമ്മുഖതാ. തത്ഥേവ ദേസിതം ചേ, ധമ്മവിനയസമ്മുഖതായോപി ലദ്ധാ ഹോന്തി. അഥ വിവദന്താ അഞ്ഞമഞ്ഞം പടിജാനന്തി ചേ, പുഗ്ഗലസമ്മുഖതാ. തസ്സേവ സന്തികേ ദേസിതം ചേ, ധമ്മവിനയസമ്മുഖതായോപി ലദ്ധാ ഹോന്തി. ഏകസ്സേവ വാ ഏകസ്സ സന്തികേ ആപത്തിദേസനകാലേ ‘‘പസ്സസി, പസ്സാമീ’’തി വുത്തേ തത്ഥ ധമ്മവിനയപുഗ്ഗലസമ്മുഖതാസഞ്ഞിതോ സമ്മുഖാവിനയോ ച പടിഞ്ഞാതകരണഞ്ച ലദ്ധം ഹോതി.

സംസട്ഠവാരകഥാവണ്ണനാ

൩൦൬. അധികരണാനം വൂപസമോവ സമഥോ നാമ, തസ്മാ അധികരണേന വിനാ സമഥാ നത്ഥീതി ആഹ ‘‘മാ ഹേവന്തിസ്സ വചനീയോ…പേ… വിനിബ്ഭുജിത്വാ നാനാകരണം പഞ്ഞാപേതു’’ന്തി.

സമഥാധികരണവാരകഥാവണ്ണനാ

൩൦൯-൩൧൦. സമഥാ സമഥേഹി സമ്മന്തീതിആദി പുച്ഛാ. സിയാ സമഥാ സമഥേഹി സമ്മന്തീതിആദി വിസ്സജ്ജനം. തത്ഥ സമഥാ സമഥേഹി സമ്മന്തീതി ഏത്ഥ സമ്മന്തീതി സമ്പജ്ജന്തി, അധികരണാ വാ പന സമ്മന്തി വൂപസമം ഗച്ഛന്തി, തസ്മാ യേഭുയ്യസികാ സമ്മുഖാവിനയേന സമ്മതീതി ഏത്ഥ സമ്മുഖാവിനയേന സദ്ധിം യേഭുയ്യസികാ സമ്പജ്ജതി, ന സതിവിനയാദീഹി സദ്ധിം തേസം തസ്സാ അനുപകാരത്താതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

൩൧൧. ‘‘സമ്മുഖാവിനയോ വിവാദാധികരണേന സമ്മതീ’’തി പാഠോ. ‘‘സമ്മുഖാവിനയോ ന കേനചി സമ്മതീ’’തി ഹി അവസാനേ വുത്തത്താ സമ്മുഖാവിനയോ സയം സമഥേന വാ അധികരണേന വാ സമേതബ്ബോ ന ഹോതി.

൩൧൩. വിവാദാധികരണം…പേ… കിച്ചാധികരണേന സമ്മതീതി ഏത്ഥ ‘‘സുണാതു മേ ഭന്തേ …പേ… പഠമം സലാകം നിക്ഖിപാമീ’’തി ഏവം വിവാദാധികരണം കിച്ചാധികരണേന സമ്മതീതി ദട്ഠബ്ബം.

സമുട്ഠാപനവാരകഥാവണ്ണനാ

൩൧൪. വിവാദാധികരണം ന കതമം അധികരണം സമുട്ഠാപേതീതി ‘‘നായം ധമ്മോ’’തി വുത്തമത്തേനേവ കിഞ്ചി അധികരണം ന സമുട്ഠാപേതീതി അത്ഥോ.

ഭജതിവാരകഥാവണ്ണനാ

൩൧൮-൯. കതമം അധികരണം പരിയാപന്നന്തി കതമാധികരണപരിയാപന്നം, അയമേവ വാ പാഠോ. വിവാദാധികരണം വിവാദാധികരണം ഭജതീതി പഠമുപ്പന്നവിവാദം പച്ഛാ ഉപ്പന്നോ ഭജതി. വിവാദാധികരണം ദ്വേ സമഥേ ഭജതീതി ‘‘മം വൂപസമേതും സമത്ഥാ തുമ്ഹേ’’തി വദന്തം വിയ ഭജതി. ദ്വീഹി സമഥേഹി സങ്ഗഹിതന്തി ‘‘മയം തം വൂപസമേസ്സാമാ’’തി വദന്തേഹി വിയ ദ്വീഹി സമഥേഹി സങ്ഗഹിതം.