൮. ഉപസ്സുതിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൭൧. അട്ഠമേ സുതിസമീപന്തി സദ്ദസമീപം. സുയ്യതീതി ഹി സുതി, സദ്ദസ്സേതം അധിവചനം. തസ്സ സമീപം ഉപസ്സുതി, സദ്ദസമീപന്തി വുത്തം ഹോതി. ഗണ്ഠിപദേസു ച സുയ്യതീതി സുതീതി സദ്ദോവ വുത്തോ. യത്ഥ പന ഠിതേന സക്കാ ഹോതി സദ്ദം സോതും, തത്ഥ തിട്ഠന്തോ സദ്ദസമീപേ ഠിതോ നാമ ഹോതീതി ആഹ ‘‘യത്ഥ ഠത്വാ’’തിആദി. കേചി പന ‘‘സുണാതി ഏത്ഥാതി സുതി. യത്ഥ ഠിതോ സുണാതി, തസ്സ ഠാനസ്സേതം നാമം. തസ്സ സമീപം ഉപസ്സുതീ’’തി വദന്തി, ഏവം പന ഗയ്ഹമാനേ യസ്മിം ഠാനേ ഠിതോ സുണാതി, തസ്സ ആസന്നേ അഞ്ഞസ്മിം പദേസേ തിട്ഠതീതി ആപജ്ജതി. അട്ഠകഥായഞ്ച ഉപസ്സുതി-സദ്ദസ്സേവ അത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘യത്ഥ ഠത്വാ സക്കാ ഹോതി, തേസം വചനം സോതു’’ന്തി വുത്തം, ന സുതി-സദ്ദസ്സ. തസ്മാ പുബ്ബനയോവേത്ഥ പസത്ഥതരോ. അഥ വാ ഉപേച്ച സുയ്യതി ഏത്ഥാതി ഉപസ്സുതി, ഠാനം. യം ഠാനം ഉപഗതേന സക്കാ ഹോതി കഥേന്താനം സദ്ദം സോതും, തത്ഥാതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. മന്തേന്തന്തി ഭുമ്മത്ഥേ ഉപയോഗവചനന്തി ആഹ ‘‘മന്തയമാനേ’’തി.

൪൭൩. ഏകപരിച്ഛേദാനീതി ‘‘സിയാ കിരിയം, സിയാ അകിരിയ’’ന്തി ഇമിനാ നയേന ഏകപരിച്ഛേദാനി. ഇമാനി ഹി തീണി സിക്ഖാപദാനി കദാചി കിരിയതോ സമുട്ഠഹന്തി, കദാചി അകിരിയതോ, ന ഏകക്ഖണേയേവ കിരിയാകിരിയതോ സമുട്ഠഹന്തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ഉപസമ്പന്നതാ, ചോദനാധിപ്പായോ, സവനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ഉപസ്സുതിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.