൮. അരിട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൧൭. അട്ഠമേ ബാധയിംസൂതി ഹനിംസു. തംതംസമ്പത്തിയാ വിബന്ധനവസേന സത്തസന്താനസ്സ അന്തരേ വേമജ്ഝേ ഏതി ആഗച്ഛതീതി അന്തരായോ, ദിട്ഠധമ്മികാദിഅനത്ഥോ. അനതിക്കമനട്ഠേന തസ്മിം അന്തരായേ നിയുത്താ, അന്തരായം വാ ഫലം അരഹന്തി, അന്തരായസ്സ വാ കരണസീലാതി അന്തരായികാ. തേനാഹ ‘‘അന്തരായം കരോന്തീതി അന്തരായികാ’’തി. ആനന്തരിയധമ്മാതി ആനന്തരികസഭാവാ ചേതനാധമ്മാ. തത്രായം വചനത്ഥോ – ചുതിഅനന്തരഫലം അനന്തരം നാമ, തസ്മിം അനന്തരേ നിയുത്താ, തംനിബ്ബത്തനേന അനന്തരകരണസീലാ, അനന്തരപ്പയോജനാതി വാ ആനന്തരികാ, തേ ഏവ ആനന്തരിയാതി വുത്താ. കമ്മാനി ഏവ അന്തരായികാതി കമ്മന്തരായികാ. മോക്ഖസ്സേവ അന്തരായം കരോതി, ന സഗ്ഗസ്സാതി മിച്ഛാചാരലക്ഖണാഭാവതോ വുത്തം. ന ഹി ഭിക്ഖുനിയാ ധമ്മരക്ഖിതഭാവോ അത്ഥി. പാകതികഭിക്ഖുനീവസേന ചേതം വുത്തം. അരിയായ പന പവത്തം അപായസംവത്തനികമേവ, നന്ദമാണവകോ ചേത്ഥ നിദസ്സനം. ഉഭിന്നം സമാനച്ഛന്ദതാവസേന വാ ന സഗ്ഗന്തരായികതാ, മോക്ഖന്തരായികതാ പന മോക്ഖത്ഥായ പടിപത്തിയാ വിദൂസനതോ. അഭിഭവിത്വാ പന പവത്തിയം സഗ്ഗന്തരായികതാപി ന സക്കാ നിവാരേതുന്തി.

അഹേതുകദിട്ഠിഅകിരിയദിട്ഠിനത്ഥികദിട്ഠിയോവ നിയതഭാവം പത്താ നിയതമിച്ഛാദിട്ഠിധമ്മാ. പടിസന്ധിധമ്മാതി പടിസന്ധിചിത്തുപ്പാദമാഹ. പണ്ഡകാദിഗ്ഗഹണഞ്ചേത്ഥ നിദസ്സനമത്തം സബ്ബായപി അഹേതുകപടിസന്ധിയാ വിപാകന്തരായികഭാവതോ. യാഹി അരിയേ ഉപവദതി, താ ചേതനാ അരിയൂപവാദാ ജാതാ. തതോ പരന്തി ഖമാപനതോ ഉപരി. യം പനേത്ഥ വത്തബ്ബം, തം ദിബ്ബചക്ഖുകഥായം വുത്തമേവ. സഞ്ചിച്ച ആപന്നാ ആപത്തിയോതി സഞ്ചിച്ച വീതിക്കന്താ സത്ത ആപത്തിക്ഖന്ധാ. സഞ്ചിച്ച വീതിക്കന്തഞ്ഹി അന്തമസോ ദുക്കടദുബ്ഭാസിതമ്പി സഗ്ഗമഗ്ഗഫലാനം അന്തരായം കരോതി. യാവ ഭിക്ഖുഭാവം പടിജാനാതി പാരാജികം ആപന്നോ, ന വുട്ഠാതി സേസഗരുകാപത്തിം ആപന്നോ, ന ദേസേതി ലഹുകാപത്തിം ആപന്നോ.

അയം ഭിക്ഖൂതി അരിട്ഠോ ഭിക്ഖു. രസേന രസം സംസന്ദിത്വാതി അനവജ്ജേന പച്ചയപരിഭുഞ്ജനരസേന സാവജ്ജകാമഗുണപരിഭോഗരസം സമാനേത്വാ. യോനിസോ പച്ചവേക്ഖണേന നത്ഥി ഏത്ഥ ഛന്ദരാഗോതി നിച്ഛന്ദരാഗോ, പച്ചയപരിഭോഗോ. ഉപനേന്തോ വിയാതി ബന്ധനം ഉപനേന്തോ വിയ. ‘‘ഘടേന്തോ വിയാ’’തിപി പാഠോ. ഉപസംഹരന്തോ വിയാതി സദിസതം ഉപസംഹരന്തോ വിയ ഏകന്തസാവജ്ജേ അനവജ്ജഭാവപക്ഖേപനതോ. പാപകന്തി ലാമകട്ഠേന ദുഗ്ഗതിസമ്പാപനട്ഠേന ച പാപകം. മഹാസമുദ്ദം ബന്ധന്തേന വിയാതി സേതുകരണവസേന മഹാസാഗരം ബന്ധന്തേന വിയ. സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണേന സദ്ധിം പടിവിരുജ്ഝന്തോതി സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണേന ‘‘സാവജ്ജ’’ന്തി ദിട്ഠം ‘‘അനവജ്ജ’’ന്തി ഗഹണേന തേന സഹ പടിവിരുജ്ഝന്തോ. ആണാചക്കേതി പഠമപാരാജികസിക്ഖാപദസങ്ഖാതേ, ‘‘അബ്രഹ്മചരിയം പഹായാ’’തിആദിദേസനാസങ്ഖാതേ ച ആണാചക്കേ.

അട്ഠികങ്കലം നാമ ഉരട്ഠി വാ പിട്ഠികണ്ടകം വാ സീസട്ഠി വാ. തഞ്ഹി നിമ്മംസത്താ ‘‘കങ്കല’’ന്തി വുച്ചതി. വിഗതമംസായ ഹി അട്ഠിസങ്ഖലികായ ഏകട്ഠിമ്ഹി വാ കങ്കല-സദ്ദോ നിരുള്ഹോ. അനുദഹനട്ഠേനാതി അനുപായപടിപത്തിയാ സമ്പതി ആയതിഞ്ച അനുദഹനട്ഠേന. മഹാഭിതാപനട്ഠേന അനവട്ഠിതസഭാവതായ, ഇത്തരപച്ചുപട്ഠാനട്ഠേന മുഹുത്തകരണീയതായ, താവകാലികട്ഠേന പരേഹി അഭിഭവനതായ, സബ്ബങ്ഗപച്ചങ്ഗപലിഭഞ്ജനട്ഠേന ഭേദനാദിഅധികരണഭാവേന, ഉഗ്ഘാടസദിസതായ അധികുട്ടനട്ഠേന, അവണേ വണം ഉപ്പാദേത്വാ അന്തോ അനുപവിസനഭാവതായ വിനിവിജ്ഝനട്ഠേന, ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികഅനത്ഥനിമിത്തതായ സാസങ്കസപ്പടിഭയട്ഠേന.

പാളിയം ‘‘ഥാമസാ പരാമാസാ’’തിആദീസു ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഥാമസാതി ദിട്ഠിഥാമേന, തസ്സാ ദിട്ഠിയാ ഥാമഗതഭാവേനാതി അത്ഥോ. പരാമാസാതി ദിട്ഠിപരാമാസേന, ദിട്ഠിസങ്ഖാതപരാമാസേനാതി അത്ഥോ. ദിട്ഠിയേവ ഹി ധമ്മസഭാവം അതിക്കമിത്വാ പരതോ ആമസനേന പരാമാസോ. അഭിനിവിസ്സാതി തണ്ഹാഭിനിവേസപുബ്ബങ്ഗമേന ദിട്ഠാഭിനിവേസേന ‘‘ഇദമേത്ഥ സച്ച’’ന്തി അഭിനിവിസിത്വാ. വോഹരതീതി കഥേതി. യതോ ച ഖോ തേ ഭിക്ഖൂതി യദാ തേ ഭിക്ഖൂ. ഏവംബ്യാഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാതി ഇദം ഏസ അത്തനോ ലദ്ധിം നിഗൂഹിതുകാമതായ നത്ഥീതി വത്തുകാമോപി ഭഗവതോ ആനുഭാവേന സമ്പടിച്ഛതി. ബുദ്ധാനം കിര സമ്മുഖാ ദ്വേ കഥാ കഥേതും സമത്ഥോ നാമ നത്ഥി. കസ്സ നു ഖോ നാമ ത്വം മോഘപുരിസാതി ത്വം മോഘപുരിസ കസ്സ ഖത്തിയസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ വേസ്സസ്സ വാ സുദ്ദസ്സ വാ ഗഹട്ഠസ്സ വാ പബ്ബജിതസ്സ വാ ദേവസ്സ വാ മനുസ്സസ്സ വാ മയാ ഏവം ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാസി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ധമ്മകമ്മതാ, സമനുഭാസനാ, അപ്പടിനിസ്സജ്ജനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

അരിട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.