൬. സുരാപാനവഗ്ഗോ

൧. സുരാപാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൨൬-൩൨൮. സുരാപാനവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ വതിയാതി ഗാമപരിക്ഖേപവതിയാ. പാളിയം പിട്ഠസുരാദീസു പിട്ഠം ഭാജനേ പക്ഖിപിത്വാ തജ്ജം ഉദകം ദത്വാ മദ്ദിത്വാ കതാ പിട്ഠസുരാ. ഏവം പൂവേ ഓദനേ ച ഭാജനേ പക്ഖിപിത്വാ തജ്ജം ഉദകം ദത്വാ മദ്ദിത്വാ കതാ പൂവസുരാ ഓദനസുരാതി ച വുച്ചതി. ‘‘കിണ്ണാ’’തി പന തസ്സാ സുരായ ബീജം വുച്ചതി. യേ സുരാമോദകാതിപി വുച്ചന്തി, തേ പക്ഖിപിത്വാ കതാ കിണ്ണപക്ഖിത്താ. ഹരീതകീസാസപാദിനാനാസമ്ഭാരേഹി സംയോജിതാ സമ്ഭാരസംയുത്താ.

മധുകതാലനാളികേരാദിപുപ്ഫരസോ ചിരപരിവാസിതോ പുപ്ഫാസവോ. പനസാദിഫലരസോ ഫലാസവോ. മുദ്ദികാരസോ മധ്വാസവോ. ഉച്ഛുരസോ ഗുളാസവോ. ഹരീതകാമലകകടുകഭണ്ഡാദിനാനാസമ്ഭാരാനം രസോ ചിരപരിവാസിതോ സമ്ഭാരസംയുത്തോ. ബീജതോ പട്ഠായാതി സമ്ഭാരേ പടിയാദേത്വാ ചാടിയം പക്ഖിത്തകാലതോ, താലനാളികേരാദീനം പുപ്ഫരസസ്സ ഗഹിതഅഭിനവകാലതോയേവ ച പട്ഠായ.

൩൨൯. ലോണസോവീരകം സുത്തഞ്ച അനേകേഹി ഭേസജ്ജേഹി അഭിസങ്ഖതോ അമജ്ജഭൂതോ ആസവവിസേസോ. വാസഗ്ഗാഹാപനത്ഥന്തി സുഗന്ധിഭാവഗ്ഗാഹാപനത്ഥം. അചിത്തകം ലോകവജ്ജന്തി ഏത്ഥ യം വത്തബ്ബം, തം പഠമപാരാജികവണ്ണനായം വുത്തനയേന വേദിതബ്ബം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. മജ്ജഭാവോ, തസ്സ പാനഞ്ചാതി ഇമാനി പനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

സുരാപാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. അങ്ഗുലിപതോദകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൩൦. ദുതിയേ ഭിക്ഖുനീപി അനുപസമ്പന്നട്ഠാനേ ഠിതാതി ഏത്ഥ ഭിക്ഖുപി ഭിക്ഖുനിയാ അനുപസമ്പന്നട്ഠാനേ ഠിതോതി വേദിതബ്ബോ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ഹസാധിപ്പായതാ, ഉപസമ്പന്നസ്സ കായേന കായാമസനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

അങ്ഗുലിപതോദകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഹസധമ്മസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൩൫. തതിയം ഉത്താനത്ഥമേവ. ഉപരിഗോപ്ഫകതാ, ഹസാധിപ്പായേന കീളനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

ഹസധമ്മസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. അനാദരിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൪൪. ചതുത്ഥേ ഗാരയ്ഹോ ആചരിയുഗ്ഗഹോ ന ഗഹേതബ്ബോതി യസ്മാ ഉച്ഛുരസോ സത്താഹകാലികോ, തസ്സ കസടോ യാവജീവികോ, ദ്വിന്നംയേവ സമവായോ ഉച്ഛുയട്ഠി, തസ്മാ വികാലേ ഉച്ഛുയട്ഠിം ഖാദിതും വട്ടതി ഗുളഹരീതകം വിയാതി ഏവമാദികോ ഗാരയ്ഹാചരിയവാദോ ന ഗഹേതബ്ബോ. ലോകവജ്ജേ ആചരിയുഗ്ഗഹോ ന വട്ടതീതി ലോകവജ്ജസിക്ഖാപദേ ആപത്തിട്ഠാനേ യോ ആചരിയവാദോ, സോ ന ഗഹേതബ്ബോ, ലോകവജ്ജം അതിക്കമിത്വാ ‘‘ഇദം അമ്ഹാകം ആചരിയുഗ്ഗഹോ’’തി വദന്തസ്സ ഉഗ്ഗഹോ ന വട്ടതീതി അധിപ്പായോ. സുത്താനുലോമം നാമ അട്ഠകഥാ. പവേണിയാ ആഗതസമോധാനം ഗച്ഛതീതി ‘‘പവേണിയാ ആഗതോ ആചരിയുഗ്ഗഹോവ ഗഹേതബ്ബോ’’തി ഏവം വുത്തേ മഹാഅട്ഠകഥാവാദേയേവ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി അധിപ്പായോ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ഉപസമ്പന്നസ്സ പഞ്ഞത്തേന വചനം, അനാദരിയകരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

അനാദരിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ഭിംസാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൪൫. പഞ്ചമം ഉത്താനത്ഥമേവ. ഉപസമ്പന്നതാ, തസ്സ ദസ്സനസവനവിസയേ ഭിംസാപേതുകാമതായ വായമനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

ഭിംസാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ജോതിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൫൦. ഛട്ഠേ ഭഗ്ഗാ നാമ ജനപദിനോ രാജകുമാരാ, തേസം നിവാസോ ഏകോപി ജനപദോ രുള്ഹീസദ്ദേന ‘‘ഭഗ്ഗാ’’തി വുച്ചതി. തേന വുത്തം ‘‘ഭഗ്ഗാതി ജനപദസ്സ നാമ’’ന്തി. സുസുമാരഗിരേതി ഏവംനാമകേ നഗരേ. തസ്സ കിര നഗരസ്സ മാപനത്ഥം വത്ഥുവിജ്ജാചരിയേന നഗരട്ഠാനസ്സ പരിഗ്ഗണ്ഹനദിവസേ അവിദൂരേ സുസുമാരോ സദ്ദമകാസി ഗിരം നിച്ഛാരേസി. അഥ അനന്തരായേന നഗരേ മാപിതേ തമേവ സുസുമാരഗിരണം സുഭനിമിത്തം കത്വാ സുസുമാരഗിരംത്വേവസ്സ നാമം അകംസു. കേചി പന ‘‘സുസുമാരസണ്ഠാനത്താ സുസുമാരോ നാമ ഏകോ ഗിരി, സോ തസ്സ നഗരസ്സ സമീപേ, തസ്മാ തം സുസുമാരഗിരി ഏതസ്സ അത്ഥീതി ‘സുസുമാരഗിരീ’തി വുച്ചതീ’’തി വദന്തി. തഥാ വാ ഹോതു അഞ്ഞഥാ വാ, നാമമേതം തസ്സ നഗരസ്സാതി ആഹ ‘‘സുസുമാരഗിരന്തി നഗരസ്സ നാമ’’ന്തി. ഭേസകളാതി ഘമ്പണ്ഡനാമകോ ഗച്ഛവിസേസോ. കേചി ‘‘സേതരുക്ഖോ’’തിപി വദന്തി. തേസം ബഹുലതായ പന തം വനം ഭേസകളാവനന്ത്വേവ പഞ്ഞായിത്ഥ. ‘‘ഭേസഗളാവനേ’’തിപി പാഠോ. ‘‘ഭേസോ നാമ ഏകോ യക്ഖോ അയുത്തകാരീ, തസ്സ തതോ ഗളിതട്ഠാനതായ തം വനം ഭേസഗളാവനം നാമ ജാത’’ന്തി ഹി കേചി.

൩൫൨. ജോതികരണേതി അഗ്ഗികരണേ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. അഗിലാനതാ, അനുഞ്ഞാതകരണാഭാവോ, വിസിബ്ബേതുകാമതാ, സമാദഹനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

ജോതിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. നഹാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൫൭. സത്തമസിക്ഖാപദസ്സ പാളിയം അസമ്ഭിന്നേനാതി അമക്ഖിതേന, അനട്ഠേനാതി അത്ഥോ. ഓരേനദ്ധമാസം നഹായേയ്യാതി നഹാതദിവസതോ പട്ഠായ അദ്ധമാസേ അപരിപുണ്ണേ നഹായേയ്യ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. മജ്ഝിമദേസോ, ഊനകദ്ധമാസേ നഹാനം, സമയാനം വാ നദീപാരഗമനസ്സ വാ ആപദാനം വാ അഭാവോതി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

നഹാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ദുബ്ബണ്ണകരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൬൮. അട്ഠമേ ‘‘ചമ്മകാരനീലം നാമ പകതിനീല’’ന്തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. ഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘ചമ്മകാരാ ഉദകേ തിപുമലം അയഗൂഥഞ്ച പക്ഖിപിത്വാ ചമ്മം കാളം കരോന്തി, തം ചമ്മകാരനീല’’ന്തി വുത്തം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. വുത്തപ്പകാരസ്സ ചീവരസ്സ അകതകപ്പതാ, അനട്ഠചീവരാദിതാ, നിവാസനം വാ പാരുപനം വാതി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ദുബ്ബണ്ണകരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. വികപ്പനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൭൪. നവമേ അപച്ചുദ്ധാരണന്തി ‘‘മയ്ഹം സന്തകം പരിഭുഞ്ജ വാ വിസ്സജ്ജേഹി വാ’’തിആദിനാ അകതപച്ചുദ്ധാരം. യേന വിനയകമ്മം കതന്തി യേന സദ്ധിം വിനയകമ്മം കതം. തിംസകവണ്ണനായന്തി നിസ്സഗ്ഗിയവണ്ണനായം. പരിഭോഗേന കായകമ്മം, അപച്ചുദ്ധാരാപനേന വചീകമ്മം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. സാമം വികപ്പിതസ്സ അപച്ചുദ്ധാരോ, വികപ്പനുപഗചീവരതാ, പരിഭോഗോതി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

വികപ്പനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ചീവരഅപനിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൭൭. ദസമം ഉത്താനത്ഥമേവ. ഉപസമ്പന്നസ്സ സന്തകാനം പത്താദീനം അപനിധാനം, വിഹേസേതുകാമതാ വാ ഹസാധിപ്പായതാ വാതി ഇമാനി പനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

ചീവരഅപനിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ സുരാപാനവഗ്ഗോ ഛട്ഠോ.