൪. ഭോജനവഗ്ഗോ

൧. ആവസഥപിണ്ഡസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൦൬. ഭോജനവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ അദ്ധയോജനം വാ യോജനം വാ ഗന്തും സക്കോതീതി ഏത്ഥ തത്തകം ഗന്തും സക്കോന്തസ്സപി താവതകം ഗന്ത്വാ അലദ്ധഭിക്ഖസ്സ ഇതോ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ഇമേസംയേവാതി ഇമേസം പാസണ്ഡാനംയേവ. ഏത്തകാനന്തി ഇമസ്മിം പാസണ്ഡേ ഏത്തകാനം. ഏകദിവസം ഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി ഏകദിവസം സകിംയേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ‘‘ഏകദിവസം ഭുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി വചനതോ പന ഏകസ്മിം ദിവസേ പുനപ്പുനം ഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി ന ഗഹേതബ്ബം. പുന ആദിതോ പട്ഠായ ഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതീതി ഇമിനാ പഠമം ഭുത്തട്ഠാനേസു പുന ഏകസ്മിമ്പി ഠാനേ ഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതീതി ദസ്സേതി.

൨൦൮. ‘‘ഗച്ഛന്തോ വാ ആഗച്ഛന്തോ വാതി ഇദം അദ്ധയോജനവസേന ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി വദന്തി. അന്തരാമഗ്ഗേ ഗതട്ഠാനേതി ഏകസ്സേവ സന്തകം സന്ധായ വുത്തം. ‘‘ആഗച്ഛന്തേപി ഏസേവ നയോ’’തി സങ്ഖേപേന വുത്തമേവത്ഥം വിഭാവേന്തോ ‘‘ഗന്ത്വാ പച്ചാഗച്ഛന്തോ’’തിആദിമാഹ. ആപത്തിട്ഠാനേയേവ പുന ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തി വത്തബ്ബാതി ഗമനേ ആഗമനേ ച പഠമം ഭോജനം അവത്വാ അന്തരാമഗ്ഗേ ഏകദിവസം ഗതട്ഠാനേ ച ഏകദിവസന്തി പുനപ്പുനം ഭോജനമേവ ദസ്സിതം, ഗമനദിവസേ പന ആഗമനദിവസേ ച ‘‘ഗമിസ്സാമി ആഗമിസ്സാമീ’’തി ഭുഞ്ജിതും വട്ടതിയേവ. സുദ്ധചിത്തേന പുനപ്പുനം ഭുഞ്ജന്തസ്സപി പുനപ്പുനം ഭോജനേ അനാപത്തി. അഞ്ഞസ്സത്ഥായ ഉദ്ദിസിത്വാ പഞ്ഞത്തം ഭിക്ഖുനോ ഗഹേതുമേവ ന വട്ടതീതി ആഹ ‘‘ഭിക്ഖൂനംയേവ അത്ഥായാ’’തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ആവസഥപിണ്ഡതാ, അഗിലാനതാ, അനുവസിത്വാ ഭോജനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ആവസഥപിണ്ഡസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഗണഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൦൯. ദുതിയേ അഭിമാരേതി അഭിഗന്ത്വാ ഭഗവതോ മാരണത്ഥായ നിയോജിതേ ധനുദ്ധരേ. ഗുള്ഹപടിച്ഛന്നോതി അപാകടോ. പവിജ്ഝീതി വിസ്സജ്ജേസി. നനു രാജാനമ്പി മാരാപേസീതി വചനതോ ഇദം സിക്ഖാപദം അജാതസത്തുനോ കാലേ പഞ്ഞത്തന്തി സിദ്ധം, ഏവഞ്ച സതി പരതോ അനുപഞ്ഞത്തിയം –

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ ഞാതിസാലോഹിതോ ആജീവകേസു പബ്ബജിതോ ഹോതി. അഥ ഖോ സോ ആജീവകോ യേന രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ഏതദവോച…പേ… കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തീ’’തി –

ഇദം കസ്മാ വുത്തന്തി? സോ കിര ആജീവകോ തം ദാനം ദേന്തോ ബിമ്ബിസാരകാലതോ പട്ഠായ അദാസി, പച്ഛാ അജാതസത്തുകാലേ സിക്ഖാപദപഞ്ഞത്തിതോ പട്ഠായ ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ തം ദാനം ന പടിഗ്ഗണ്ഹിംസു, തസ്മാ ആദിതോ പട്ഠായ തം വത്ഥു ദസ്സിതന്തി വേദിതബ്ബം. ‘‘അഥ ഖോ സോ ആജീവകോ ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പാഹേസീ’’തി ഇദഞ്ച തതോ പഭുതി സോ ആജീവകോ അന്തരന്തരാ ഭിക്ഖൂ നിമന്തേത്വാ ദാനം ദേന്തോ അജാതസത്തുകാലേ സിക്ഖാപദേ പഞ്ഞത്തേ യം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി, തം സന്ധായ വുത്തം.

൨൧൫. അഞ്ഞമഞ്ഞവിസിട്ഠത്താ വിസദിസം രജ്ജം വിരജ്ജം, തതോ ആഗതാ, തത്ഥ വാ ജാതാ, ഭവാതി വാ വേരജ്ജാ, തേ ഏവ വേരജ്ജകാ. തേ പന യസ്മാ ഗോത്തചരണാദിവിഭാഗേന നാനപ്പകാരാ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘നാനാവേരജ്ജകേ’’തി. അട്ഠകഥായം പന നാനാവിധേഹി അഞ്ഞരജ്ജേഹി ആഗതേതി രജ്ജാനംയേവ വസേന നാനപ്പകാരതാ വുത്താ.

൨൧൭-൨൧൮. ഇമസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ വിഞ്ഞത്തിം കത്വാ ഭുഞ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തത്താ വിഞ്ഞത്തിതോ ഗണഭോജനം വത്ഥുവസേനേവ പാകടന്തി തം അവത്വാ ‘‘ഗണഭോജനം നാമ യത്ഥ…പേ… നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തീ’’തി നിമന്തനവസേനേവ പദഭാജനേ ഗണഭോജനം വുത്തം. ‘‘കിഞ്ചി പന സിക്ഖാപദം വത്ഥുഅനനുരൂപമ്പി സിയാതി പദഭാജനേ വുത്തനയേന നിമന്തനവസേനേവ ഗണഭോജനം ഹോതീതി കേസഞ്ചി ആസങ്കാ ഭവേയ്യാ’’തി തംനിവത്തനത്ഥം ‘‘തം പനേതം ഗണഭോജനം ദ്വീഹാകാരേഹി പസവതീ’’തി വുത്തം. പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം നാമം ഗഹേത്വാതി ഏത്ഥ ‘‘ഭോജനം ഗണ്ഹഥാതി വുത്തേപി ഗണഭോജനം ഹോതിയേവാ’’തി വദന്തി. ‘‘ഹേട്ഠാ അദ്ധാനഗമനവത്ഥുസ്മിം നാവാഭിരുഹനവത്ഥുസ്മിഞ്ച ‘ഇധേവ, ഭന്തേ, ഭുഞ്ജഥാ’തി വുത്തേ യസ്മാ കുക്കുച്ചായന്താ ന പടിഗ്ഗണ്ഹിംസു, തസ്മാ ‘ഭുഞ്ജഥാ’തി വുത്തേപി ഗണഭോജനം ന ഹോതിയേവാ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. ‘‘പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം നാമം ഗഹേത്വാ നിമന്തേതീ’’തി വുത്തത്താ പന ‘‘ഓദനം ഭുഞ്ജഥാ’’തി വാ ‘‘ഭത്തം ഭുഞ്ജഥാ’’തി വാ ഭോജനനാമം ഗഹേത്വാവ വുത്തേ ഗണഭോജനം ഹോതി, ന അഞ്ഞഥാ. ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, ഭുഞ്ജഥാ’’തി ഏത്ഥാപി ‘‘ഓദന’’ന്തി വാ ‘‘ഭത്ത’’ന്തി വാ വത്വാവ തേ ഏവം നിമന്തേസുന്തി ഗഹേതബ്ബം. ഗണവസേന വാ നിമന്തിതത്താ തേ ഭിക്ഖൂ അപകതഞ്ഞുതായ കുക്കുച്ചായന്താ ന പടിഗ്ഗണ്ഹിംസൂതി അയം അമ്ഹാകം ഖന്തി, വീമംസിത്വാ യുത്തതരം ഗഹേതബ്ബം.

ഏകതോ ഗണ്ഹന്തീതി ഏത്ഥ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ദ്വാദസഹത്ഥം അമുഞ്ചിത്വാ ഠിതാ ഏകതോ ഗണ്ഹന്തി നാമാതി ഗഹേതബ്ബം. ‘‘അമ്ഹാകം ചതുന്നമ്പി ഭത്തം ദേഹീതി വാ വിഞ്ഞാപേയ്യു’’ന്തി വചനതോ ഹേട്ഠാ ‘‘ത്വം ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭത്തം ദേഹി, ത്വം ദ്വിന്നന്തി ഏവം വിഞ്ഞാപേത്വാ’’തി വചനതോ ച അത്തനോ അത്ഥായ അഞ്ഞേഹി വിഞ്ഞത്തമ്പി സാദിയന്തസ്സ ഗണഭോജനം ഹോതിയേവാതി ദട്ഠബ്ബം. ഏവം വിഞ്ഞത്തിതോ പസവതീതി ഏത്ഥ വിഞ്ഞത്തിയാ സതി ഗണ്ഹന്തസ്സ ഏകതോ ഹുത്വാ ഗഹണേ ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന ആപത്തി, വിസും ഗഹണേ പണീതഭോജനസൂപോദനവിഞ്ഞത്തീഹി ആപത്തി വേദിതബ്ബാ.

വിചാരേതീതി പഞ്ചഖണ്ഡാദിവസേന സംവിദഹതി. ഘട്ടേതീതി അനുവാതം ഛിന്ദിത്വാ ഹത്ഥേന ദണ്ഡകേന വാ ഘട്ടേതി. സുത്തം കരോതീതി സുത്തം വട്ടേതി. വലേതീതി ദണ്ഡകേ വാ ഹത്ഥേ വാ ആവട്ടേതി. ‘‘അഭിനവസ്സേവ ചീവരസ്സ കരണം ഇധ ചീവരകമ്മം നാമ, പുരാണചീവരേ സൂചികമ്മം നാമ ന ഹോതീ’’തി വദന്തി. ‘‘ചതുത്ഥേ ആഗതേ ന യാപേന്തീതി വചനതോ സചേ അഞ്ഞോ കോചി ആഗച്ഛന്തോ നത്ഥി, ചത്താരോയേവ ച തത്ഥ നിസിന്നാ യാപേതും ന സക്കോന്തി, ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി.

൨൨൦. ഗണഭോജനാപത്തിജനകനിമന്തനഭാവതോ ‘‘അകപ്പിയനിമന്തന’’ന്തി വുത്തം. സമ്പവേസേത്വാതി നിസീദാപേത്വാ. ഗണോ ഭിജ്ജതീതി ഗണോ ആപത്തിം ന ആപജ്ജതീതി അധിപ്പായോ. ‘‘യത്ഥ ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ…പേ… ഭുഞ്ജന്തീ’’തി ഇമായ പാളിയാ സംസന്ദനതോ ‘‘ഇതരേസം പന ഗണപൂരകോ ഹോതീ’’തി വുത്തം. അവിസേസേനാതി ‘‘ഗിലാനോ വാ ചീവരകാരകോ വാ’’തി അവിസേസേത്വാ സബ്ബസാധാരണവചനേന. തസ്മാതി അവിസേസിതത്താ. ഭുത്വാ ഗതേസൂതി ഏത്ഥ അഗതേസുപി ഭോജനകിച്ചേ നിട്ഠിതേ ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. താനി ച തേഹി ഏകതോ ന ഗഹിതാനീതി യേഹി ഭോജനേഹി വിസങ്കേതോ നത്ഥി, താനി ഭോജനാനി തേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഏകതോ ന ഗഹിതാനി ഏകേന പച്ഛാ ഗഹിതത്താ. മഹാഥേരേതി ഭിക്ഖൂ സന്ധായ വുത്തം. ദൂതസ്സ പുന പടിപഥം ആഗന്ത്വാ ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വചനഭയേന ‘‘ഗാമദ്വാരേ അട്ഠത്വാവാ’’തി വുത്തം. തത്ഥ തത്ഥ ഗന്ത്വാതി അന്തരവീഥിആദീസു തത്ഥ തത്ഥ ഠിതാനം സന്തികം ഗന്ത്വാ. ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ ഘരദ്വാരേ ഠപേത്വാ ദിയ്യമാനേപി ഏസേവ നയോ. നിവത്തഥാതി വുത്തപദേ നിവത്തിതും വട്ടതീതി ‘‘നിവത്തഥാ’’തി വിച്ഛിന്ദിത്വാ പച്ഛാ ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തത്താ വട്ടതി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ഗണഭോജനതാ, സമയാഭാവോ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ഗണഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. പരമ്പരഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൨൧. തതിയേ കുലപടിപാടിയാ അബ്ബോച്ഛിന്നം കത്വാ നിരന്തരം ദിയ്യമാനത്താ ‘‘ഭത്തപടിപാടി അട്ഠിതാ ഹോതീ’’തി പാളിയം വുത്തം, അന്തരാ അട്ഠത്വാ നിരന്തരം പവത്താതി വുത്തം ഹോതി. ഉപചാരവസേനാതി വോഹാരവസേന. ന ഹി സോ ബദരമത്തമേവ ദേതി, ഉപചാരവസേന പന ഏവം വദതി. ബദരചുണ്ണസക്ഖരാദീഹി പയോജിതം ‘‘ബദരസാളവ’’ന്തി വുച്ചതി.

൨൨൬. വികപ്പനാവസേനേവ തം ഭത്തം അസന്തം നാമ ഹോതീതി അനുപഞ്ഞത്തിവസേന വികപ്പനം അട്ഠപേത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം സിക്ഖാപദമേവ ഠപിതം. പരിവാരേ പന വികപ്പനായ അനുജാനനമ്പി അനുപഞ്ഞത്തിസമാനന്തി കത്വാ ‘‘ചതസ്സോ അനുപഞ്ഞത്തിയോ’’തി വുത്തം. മഹാപച്ചരിആദീസു വുത്തനയം പച്ഛാ വദന്തോ പാളിയാ സംസന്ദനതോ പരമ്മുഖാവികപ്പനമേവ പതിട്ഠാപേസി. കേചി പന ‘‘തദാ അത്തനോ സന്തികേ ഠപേത്വാ ഭഗവന്തം അഞ്ഞസ്സ അഭാവതോ ഥേരോ സമ്മുഖാവികപ്പനം നാകാസി, ഭഗവതാ ച വിസും സമ്മുഖാവികപ്പനാ ന വുത്താ, തഥാപി സമ്മുഖാവികപ്പനാപി വട്ടതീ’’തി വദന്തി. തേനേവ മാതികാഅട്ഠകഥായമ്പി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പരമ്പരഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘യോ ഭിക്ഖു പഞ്ചസു സഹധമ്മികേസു അഞ്ഞതരസ്സ ‘മയ്ഹം ഭത്തപച്ചാസം തുയ്ഹം ദമ്മീ’തി വാ ‘വികപ്പേമീ’തി വാ ഏവം സമ്മുഖാ വാ ‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദമ്മീ’തി വാ ‘വികപ്പേമീ’തി വാ ഏവം പരമ്മുഖാ വാ പഠമനിമന്തനം അവികപ്പേത്വാ പച്ഛാ നിമന്തിതകുലേ ലദ്ധഭിക്ഖതോ ഏകസിത്ഥമ്പി അജ്ഝോഹരതി, പാചിത്തിയ’’ന്തി വുത്തം.

൨൨൯. പഞ്ചഹി ഭോജനേഹി നിമന്തിതസ്സ യേന യേന പഠമം നിമന്തിതോ, തസ്സ തസ്സ ഭോജനതോ ഉപ്പടിപാടിയാ അവികപ്പേത്വാ വാ പരസ്സ പരസ്സ ഭോജനം പരമ്പരഭോജനന്തി ആഹ ‘‘സചേ പന മൂലനിമന്തനം ഹേട്ഠാ ഹോതി, പച്ഛിമം പച്ഛിമം ഉപരി, തം ഉപരിതോ പട്ഠായ ഭുഞ്ജന്തസ്സ ആപത്തീ’’തി. ഹത്ഥം അന്തോ പവേസേത്വാ സബ്ബഹേട്ഠിമം ഗണ്ഹന്തസ്സ മജ്ഝേ ഠിതമ്പി അന്തോഹത്ഥഗതം ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഹത്ഥം പന…പേ… യഥാ തഥാ വാ ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തീ’’തി. ഖീരസ്സ രസസ്സ ച ഭത്തേന അമിസ്സം ഹുത്വാ ഉപരി ഠിതത്താ ‘‘ഖീരം വാ രസം വാ പിവതോ അനാപത്തീ’’തി വുത്തം.

മഹാഉപാസകോതി ഗേഹസാമികോ. ‘‘മഹാഅട്ഠകഥായം ‘ആപത്തീ’തി വചനേന കുരുന്ദിയം ‘വട്ടതീ’തി വചനം വിരുദ്ധം വിയ ദിസ്സതി, ദ്വിന്നമ്പി അധിപ്പായോ മഹാപച്ചരിയം വിഭാവിതോ’’തി മഹാഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. സബ്ബേ നിമന്തേന്തീതി അകപ്പിയനിമന്തനേന നിമന്തേന്തി. ‘‘പരമ്പരഭോജനം നാമ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന ഭോജനേന നിമന്തിതോ, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭോജനം ഭുഞ്ജതി, ഏതം പരമ്പരഭോജനം നാമാ’’തി വുത്തത്താ സതിപി ഭിക്ഖാചരിയായ പഠമം ലദ്ധഭാവേ ‘‘പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ലദ്ധഭത്തം ഭുഞ്ജതി, ആപത്തീ’’തി വുത്തം. അവികപ്പവസേന ‘‘വചീകമ്മ’’ന്തി വുത്തം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. പരമ്പരഭോജനതാ, സമയാഭാവോ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

പരമ്പരഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. കാണമാതാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൩൦-൨൩൧. ചതുത്ഥേ കാണായ മാതാതി കാണാതി ലദ്ധനാമായ ദാരികായ മാതാ. കസ്മാ പനേസാ കാണാ നാമ ജാതാതി ആഹ ‘‘സാ കിരസ്സാ’’തിആദി. ഇമിസ്സാ ദഹരകാലേ മാതാപിതരോ സിനേഹവസേന ‘‘അമ്മ കാണേ, അമ്മ കാണേ’’തി വോഹരിംസു, സാ തദുപാദായ കാണാ നാമ ജാതാ, തസ്സാ ച മാതാ ‘‘കാണമാതാ’’തി പാകടാ അഹോസീതി ഏവമേത്ഥ കാരണം വദന്തി. പടിയാലോകന്തി പച്ഛിമം ദിസം, പച്ചാദിച്ചന്തി വുത്തം ഹോതി.

൨൩൩. പൂവഗണനായ പാചിത്തിയന്തി മുഖവട്ടിയാ ഹേട്ഠിമലേഖതോ ഉപരിട്ഠിതപൂവഗണനായ പാചിത്തിയം. ‘‘ദ്വത്തിപത്തപൂരാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ’’തി ഹി വചനതോ മുഖവട്ടിയാ ഹേട്ഠിമലേഖം അനതിക്കന്തേ ദ്വേ വാ തയോ വാ പത്തപൂരേ ഗഹേതും വട്ടതി.

൨൩൫. അട്ഠകഥാസു പന…പേ… വുത്തന്തി ഇദം അട്ഠകഥാസു തഥാ ആഗതഭാവമത്തദീപനത്ഥം വുത്തം, ന പന തസ്സ വാദസ്സ പതിട്ഠാപനത്ഥം. അട്ഠകഥാസു വുത്തഞ്ഹി പാളിയാ ന സമേതി. തതുത്തരിഗഹണേ അനാപത്തിദസ്സനത്ഥഞ്ഹി ‘‘ഞാതകാനം പവാരിതാന’’ന്തി വുത്തം. അഞ്ഞഥാ ‘‘അനാപത്തി ദ്വത്തിപത്തപൂരേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി ഇമിനാവ പമാണയുത്തഗ്ഗഹണേ അനാപത്തിസിദ്ധിതോ ‘‘ഞാതകാനം പവാരിതാന’’ന്തി വിസും ന വത്തബ്ബം. യദി ഏവം ‘‘തം പാളിയാ ന സമേതീ’’തി കസ്മാ ന വുത്തന്തി? ഹേട്ഠാ തതുത്തരിസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ സക്കാ വിഞ്ഞാതുന്തി ന വുത്തം. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൨൬) ‘‘അട്ഠകഥാസു പന ഞാതകപവാരിതട്ഠാനേ പകതിയാവ ബഹുമ്പി വട്ടതി, അച്ഛിന്നകാരണാ പമാണമേവ വട്ടതീതി വുത്തം, തം പാളിയാ ന സമേതീ’’തി. ‘‘അപാഥേയ്യാദിഅത്ഥായ പടിയാദിത’’ന്തി സഞ്ഞായ ഗണ്ഹന്തസ്സപി ആപത്തിയേവ അചിത്തകത്താ സിക്ഖാപദസ്സ. അത്തനോയേവ ഗഹണത്ഥം ‘‘ഇമസ്സ ഹത്ഥേ ദേഹീ’’തി വചനേനപി ആപജ്ജനതോ ‘‘വചീകമ്മ’’ന്തി വുത്തം. സേസം ഉത്താനമേവ. വുത്തലക്ഖണപൂവമന്ഥതാ, അസേസകതാ, അപടിപ്പസ്സദ്ധഗമനതാ, ന ഞാതകാദിതാ, അതിരേകപടിഗ്ഗഹണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി.

കാണമാതാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൩൬. പഞ്ചമേ ഭുത്താവീതി ഭുത്താവിനോ ഭുത്തവന്തോ, കതഭത്തകിച്ചാതി വുത്തം ഹോതി. പവാരിതാതി ഏത്ഥ ചതൂസു പവാരണാസു യാവദത്ഥപവാരണാ പടിക്ഖേപപവാരണാ ച ലബ്ഭതീതി ആഹ ‘‘ബ്രാഹ്മണേന…പേ… പടിക്ഖേപപവാരണായ പവാരിതാ’’തി. ചതുബ്ബിധാ ഹി പവാരണാ വസ്സംവുത്ഥപവാരണാ, പച്ചയപവാരണാ, പടിക്ഖേപപവാരണാ, യാവദത്ഥപവാരണാതി. തത്ഥ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വസ്സംവുത്ഥാനം ഭിക്ഖൂനം തീഹി ഠാനേഹി പവാരേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൨൦൯) അയം വസ്സംവുത്ഥപവാരണാ. പകാരേഹി ദിട്ഠാദീഹി വാരേതി സങ്ഘാദികേ ഭജാപേതി ഭത്തേ കരോതി ഏതായാതി പവാരണാ, ആപത്തിവിസോധനായ അത്തവോസ്സഗ്ഗോകാസദാനം. സാ പന യസ്മാ യേഭുയ്യേന വസ്സംവുത്ഥേഹി കാതബ്ബാ വുത്താ, തസ്മാ ‘‘വസ്സംവുത്ഥപവാരണാ’’തി വുച്ചതി. ‘‘ഇച്ഛാമഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘം ചാതുമാസം ഭേസജ്ജേന പവാരേതു’’ന്തി (പാചി. ൩൦൩) ച, ‘‘അഞ്ഞത്ര പുന പവാരണായ അഞ്ഞത്ര നിച്ചപവാരണായാ’’തി (പാചി. ൩൦൬) ച അയം പച്ചയപവാരണാ പവാരേതി പച്ചയേ ഇച്ഛാപേതി ഏതായാതി കത്വാ, ചീവരാദീഹി ഉപനിമന്തനായേതം അധിവചനം. ‘‘പവാരിതോ നാമ അസനം പഞ്ഞായതി, ഭോജനം പഞ്ഞായതി, ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ അഭിഹരതി, പടിക്ഖേപോ പഞ്ഞായതി, ഏസോ പവാരിതോ നാമാ’’തി (പാചി. ൨൩൯) അയം പടിക്ഖേപപവാരണാ. വിപ്പകതഭോജനതാദിപഞ്ചങ്ഗസഹിതോ ഭോജനപടിക്ഖേപോയേവ ഹേത്ഥ പകാരയുത്താ വാരണാതി പവാരണാ. ‘‘പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേസി സമ്പവാരേസീ’’തി (മ. നി. ൧.൩൬൩) അയം യാവദത്ഥപവാരണാ. യാവദത്ഥം ഭോജനസ്സ പവാരണാ യാവദത്ഥപവാരണാ.

൨൩൭. തി-കാരം അവത്വാ…പേ… വത്തും വട്ടതീതി ഇദം വത്തബ്ബാകാരദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ‘‘തി-കാരേ പന വുത്തേപി അകതം നാമ ന ഹോതീ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം.

൨൩൮-൨൩൯. പവാരിതോതി പടിക്ഖേപിതോ. യോ ഹി ഭുഞ്ജന്തോ പരിവേസകേന ഉപനീതം ഭോജനം അനിച്ഛന്തോ പടിക്ഖിപതി, സോ തേന പവാരിതോ പടിക്ഖേപിതോ നാമ ഹോതി. ബ്യഞ്ജനം പന അനാദിയിത്വാ അത്ഥമത്തമേവ ദസ്സേതും ‘‘കതപവാരണോ കതപടിക്ഖേപോ’’തി വുത്തം. യസ്മാ ‘‘അസന’’ന്തി ഇമിനാവ പദേന ‘‘ഭുത്താവീ’’തി ഇമസ്സ അത്ഥോ വുത്തോ, തസ്മാ ന തസ്സ കിഞ്ചി പയോജനം വിസും ഉപലബ്ഭതി. യദി ഹി ഉപലബ്ഭേയ്യ, പവാരണാ ഛളങ്ഗസമന്നാഗതാ ആപജ്ജേയ്യാതി മനസി കത്വാ പഞ്ചസമന്നാഗതത്തംയേവ ദസ്സേതും ‘‘വുത്തമ്പി ചേത’’ന്തിആദിനാ പാളിം ആഹരതി. കേചി പന ‘‘ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ അഭിഹരതീ’’തി ഏകമേവ അങ്ഗം കത്വാ ‘‘ചതുരങ്ഗസമന്നാഗതാ പവാരണാ’’തിപി വദന്തി.

അമ്ബിലപായാസാദീസൂതി ആദി-സദ്ദേന ഖീരപായാസാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. തത്ഥ അമ്ബിലപായാസഗ്ഗഹണേന തക്കാദിഅമ്ബിലസംയുത്താ ഘനയാഗു വുത്താ. ഖീരപായാസഗ്ഗഹണേന ഖീരസംയുത്താ യാഗു സങ്ഗയ്ഹതി. പവാരണം ന ജനേതീതി അനതിരിത്തഭോജനാപത്തിനിബന്ധനം പടിക്ഖേപം ന സാധേതി. കതോപി പടിക്ഖേപോ അനതിരിത്തഭോജനാപത്തിനിബന്ധനോ ന ഹോതീതി അകതട്ഠാനേയേവ തിട്ഠതീതി ആഹ ‘‘പവാരണം ന ജനേതീ’’തി. ‘‘യാഗു-സദ്ദസ്സ പവാരണജനകയാഗുയാപി സാധാരണത്താ ‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’തി വുത്തേപി പവാരണാ ഹോതീതി പവാരണം ജനേതിയേവാതി വുത്ത’’ന്തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം, തം പരതോ തത്ഥേവ ‘‘ഭത്തമിസ്സകം യാഗും ആഹരിത്വാ’’തി ഏത്ഥ വുത്തകാരണേന ന സമേതി. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ ‘‘ഹേട്ഠാ അയാഗുകേ നിമന്തനേ ഉദകകഞ്ജികഖീരാദീഹി സദ്ധിം മദ്ദിതം ഭത്തമേവ സന്ധായ ‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’തി വുത്തത്താ പവാരണാ ഹോതി, ‘ഭത്തമിസ്സകം യാഗും ആഹരിത്വാ’തി ഏത്ഥ പന വിസും യാഗുയാ വിജ്ജമാനത്താ പവാരണാ ന ഹോതീ’’തി. തസ്മാ തത്ഥ വുത്തനയേനേവ ഖീരാദീഹി സംമദ്ദിതം ഭത്തമേവ സന്ധായ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തത്താ യാഗുയാ ച തത്ഥ അഭാവതോ പവാരണാ ഹോതീതി ഏവമേത്ഥ കാരണം വത്തബ്ബം. ഏവഞ്ഹി സതി പരതോ ‘‘യേനാപുച്ഛിതോ, തസ്സ അത്ഥിതായാ’’തി അട്ഠകഥായം വുത്തകാരണേനപി സംസന്ദതി, അഞ്ഞഥാ ഗണ്ഠിപദേസുയേവ പുബ്ബാപരവിരോധോ ആപജ്ജതി. അട്ഠകഥാവചനേന ച ന സമേതി. സചേ…പേ… പഞ്ഞായതീതി ഇമിനാ വുത്തപ്പമാണസ്സ മച്ഛമംസഖണ്ഡസ്സ നഹാരുനോ വാ സബ്ഭാവമത്തം ദസ്സേതി. താഹീതി പുഥുകാഹി.

സാലിവീഹിയവേഹി കതസത്തൂതി യേഭുയ്യനയേന വുത്തം, സത്ത ധഞ്ഞാനി പന ഭജ്ജിത്വാ കതോപി സത്തുയേവ. തേനേവാഹ ‘‘കങ്ഗുവരക…പേ… സത്തുസങ്ഗഹമേവ ഗച്ഛതീ’’തി. സത്തുമോദകോതി സത്തുയോ പിണ്ഡേത്വാ കതോ അപക്കോ സത്തുഗുളോ. പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരവസേന വിപ്പകതഭോജനഭാവസ്സ ഉപച്ഛിന്നത്താ ‘‘മുഖേ സാസപമത്തമ്പി…പേ… ന പവാരേതീ’’തി വുത്തം. ‘‘അകപ്പിയമംസം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതീ’’തി വചനതോ സചേ സങ്ഘികം ലാഭം അത്തനോ അപാപുണന്തം ജാനിത്വാ വാ അജാനിത്വാ വാ പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി പടിക്ഖിപിതബ്ബസ്സേവ പടിക്ഖിത്തത്താ. അലജ്ജിസന്തകം പടിക്ഖിപന്തോപി ന പവാരേതി. അവത്ഥുതായാതി അനതിരിത്താപത്തിസാധികായ പവാരണായ അവത്ഥുഭാവതോ. ഏതേന പടിക്ഖിപിതബ്ബസ്സേവ പടിക്ഖിത്തഭാവം ദീപേതി. യഞ്ഹി പടിക്ഖിപിതബ്ബം ഹോതി, തസ്സ പടിക്ഖേപോ ആപത്തിഅങ്ഗം ന ഹോതീതി തം ‘‘പവാരണായ അവത്ഥൂ’’തി വുച്ചതി.

ഉപനാമേതീതി ഇമിനാ കായാഭിഹാരം ദസ്സേതി. ഹത്ഥപാസതോ ബഹി ഠിതസ്സ സതിപി ദാതുകാമാഭിഹാരേ പടിക്ഖിപന്തസ്സ ദൂരഭാവേനേവ പവാരണായ അഭാവതോ ഥേരസ്സപി ദൂരഭാവമത്തം ഗഹേത്വാ പവാരണായ അഭാവം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഥേരസ്സ ദൂരഭാവതോ’’തി ആഹ, ന പന ഥേരസ്സ അഭിഹാരസബ്ഭാവതോ. സചേപി ഗഹേത്വാ ഗതോ ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ ഹോതി, കിഞ്ചി പന അവത്വാ ആധാരകട്ഠാനേ ഠിതത്താ അഭിഹാരോ നാമ ന ഹോതീതി ‘‘ദൂതസ്സ ച അനഭിഹരണതോ’’തി വുത്തം. ‘‘ഗഹേത്വാ ഗതേന ‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’തി വുത്തേ അഭിഹാരോ നാമ ഹോതീതി ‘സചേ പന ഗഹേത്വാ ആഗതോ ഭിക്ഖു…പേ… പവാരണാ ഹോതീ’തി വുത്ത’’ന്തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. കേചി പന ‘‘പത്തം കിഞ്ചി ഉപനാമേത്വാ ‘ഇമം ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’തി വുത്തന്തി ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി വദന്തി, തം യുത്തം വിയ ദിസ്സതി വാചാഭിഹാരസ്സ ഇധ അനധിപ്പേതത്താ.

പരിവേസനായാതി ഭത്തഗ്ഗേ. അഭിഹടാവ ഹോതീതി പരിവേസകേനേവ അഭിഹടാ ഹോതി. തതോ ദാതുകാമതായ ഗണ്ഹന്തം പടിക്ഖിപന്തസ്സ പവാരണാ ഹോതീതി ഏത്ഥ അഗണ്ഹന്തമ്പി പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതിയേവ. കസ്മാ? ദാതുകാമതായ അഭിഹടത്താ. ‘‘തസ്മാ സാ അഭിഹടാവ ഹോതീ’’തി ഹി വുത്തം. തേനേവ തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു ‘‘ദാതുകാമാഭിഹാരേ സതി കേവലം ‘ദസ്സാമീ’തി ഗഹണമേവ അഭിഹാരോ നാമ ന ഹോതി, ‘ദസ്സാമീ’തി ഗണ്ഹന്തേപി അഗണ്ഹന്തേപി ദാതുകാമാഭിഹാരോവ അഭിഹാരോ നാമ ഹോതി, തസ്മാ ഗഹണസമയേ വാ അഗ്ഗഹണസമയേ വാ തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതീ’’തി വുത്തം. ഇദാനി അസതി തസ്സ ദാതുകാമാഭിഹാരേ ഗഹണസമയേപി പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ന ഹോതീതി ദസ്സേതും ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി വുത്തം.

‘‘രസം ഗണ്ഹഥാ’’തി അപവാരണജനകസ്സ നാമം ഗഹേത്വാ വുത്തത്താ ‘‘തം സുത്വാ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ നത്ഥീ’’തി വുത്തം. മച്ഛരസം മംസരസന്തി ഏത്ഥ പന ന കേവലം മച്ഛസ്സ രസം മച്ഛരസമിച്ചേവ വിഞ്ഞായതി, അഥ ഖോ മച്ഛോ ച മച്ഛരസഞ്ച മച്ഛരസന്തി ഏവം പവാരണജനകസാധാരണനാമവസേനപി വിഞ്ഞായമാനത്താ തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാവ ഹോതി. പരതോ മച്ഛസൂപന്തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ‘‘ഇദം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേപീതി ഏത്ഥ ഏവം അവത്വാപി പവാരണപഹോനകം യംകിഞ്ചി അഭിഹടം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതിയേവാതി ദട്ഠബ്ബം. കരമ്ബകോതി മിസ്സകാധിവചനമേതം. യഞ്ഹി അഞ്ഞേനഞ്ഞേന മിസ്സേത്വാ കരോന്തി, സോ ‘‘കരമ്ബകോ’’തി വുച്ചതി. സോ സചേപി മംസേന മിസ്സേത്വാ കതോവ ഹോതി, ‘‘കരമ്ബകം ഗണ്ഹഥാ’’തി അപവാരണാരഹസ്സ നാമേന വുത്തത്താ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ന ഹോതി. ‘‘മംസകരമ്ബകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേ പന മംസമിസ്സകം ഗണ്ഹഥാതി വുത്തം ഹോതി, തസ്മാ പവാരണാവ ഹോതി.

‘‘ഉദ്ദിസ്സകത’’ന്തി മഞ്ഞമാനോതി ഏത്ഥ ‘‘വത്ഥുനോ കപ്പിയത്താ അകപ്പിയസഞ്ഞായ പടിക്ഖിപതോപി അചിത്തകത്താ ഇമസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ പവാരണാ ഹോതീ’’തി വദന്തി. ‘‘ഹേട്ഠാ അയാഗുകേ നിമന്തനേ ഉദകകഞ്ജികഖീരാദീഹി സദ്ധിം മദ്ദിതം ഭത്തമേവ സന്ധായ ‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’തി വുത്തത്താ പവാരണാ ഹോതി, ‘ഭത്തമിസ്സകം യാഗും ആഹരിത്വാ’തി ഏത്ഥ പന വിസും യാഗുയാ വിജ്ജമാനത്താ പവാരണാ ന ഹോതീ’’തി വദന്തി. അയമേത്ഥ അധിപ്പായോതി ‘‘യേനാപുച്ഛിതോ’’തിആദിനാ വുത്തമേവത്ഥം സന്ധായ വദതി. കാരണം പനേത്ഥ ദുദ്ദസന്തി ഏത്ഥ ഏകേ താവ വദന്തി ‘‘യസ്മാ യാഗുമിസ്സകം നാമ ഭത്തമേവ ന ഹോതി, ഖീരാദികമ്പി ഹോതിയേവ, തസ്മാ കരമ്ബകേ വിയ പവാരണായ ന ഭവിതബ്ബം. ഏവഞ്ച സതി യാഗു ബഹുതരാ വാ ഹോതി സമസമാ വാ, ന പവാരേതി. ‘യാഗു മന്ദാ, ഭത്തം ബഹുതരം, പവാരേതീ’തി ഏത്ഥ കാരണം ദുദ്ദസ’’ന്തി. കേചി പന വദന്തി ‘‘യാഗുമിസ്സകം നാമ ഭത്തം, തസ്മാ തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണായ ഏവ ഭവിതബ്ബം. ഏവഞ്ച സതി ‘ഇധ പവാരണാ ഹോതി ന ഹോതീ’തി ഏത്ഥ കാരണം ദുദ്ദസ’’ന്തി.

യഥാ ചേത്ഥ കാരണം ദുദ്ദസം, ഏവം പരതോ ‘‘മിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി ഏത്ഥാപി കാരണം ദുദ്ദസമേവാതി വേദിതബ്ബം. ന ഹി പവാരണപ്പഹോനകസ്സ അപ്പബഹുഭാവോ പവാരണായ ഭാവാഭാവനിമിത്തം, കിഞ്ചരഹി പവാരണജനകസ്സ നാമഗ്ഗഹണമേവേത്ഥ പമാണം, തസ്മാ ‘‘ഇദഞ്ച കരമ്ബകേന ന സമാനേതബ്ബ’’ന്തിആദിനാ യമ്പി കാരണം വുത്തം, തമ്പി പുബ്ബേ വുത്തേന സംസന്ദിയമാനം ന സമേതി. യദി ഹി ‘‘മിസ്സക’’ന്തി ഭത്തമിസ്സകേയേവ രുള്ഹം സിയാ, ഏവം സതി യഥാ ‘‘ഭത്തമിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേ ഭത്തം ബഹുതരം വാ സമം വാ അപ്പതരം വാ ഹോതി, പവാരേതിയേവ, ഏവം ‘‘മിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേപി അപ്പതരേപി ഭത്തേ പവാരണായ ഭവിതബ്ബം മിസ്സകന്തി ഭത്തമിസ്സകേയേവ രുള്ഹത്താ. തഥാ ഹി ‘‘മിസ്സകന്തി ഭത്തമിസ്സകേയേവ രുള്ഹവോഹാരത്താ ഇദം പന ‘ഭത്തമിസ്സകമേവാ’തി വുത്ത’’ന്തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. അഥ ‘‘മിസ്സക’’ന്തി ഭത്തമിസ്സകേ രുള്ഹം ന ഹോതി, മിസ്സകഭത്തം പന സന്ധായ ‘‘മിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തന്തി. ഏവമ്പി യഥാ അയാഗുകേ നിമന്തനേ ഖീരാദീഹി സദ്ധിം മദ്ദിതം ഭത്തമേവ സന്ധായ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേ പവാരണാ ഹോതി, ഏവമിധാപി മിസ്സകഭത്തമേവ സന്ധായ ‘‘മിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേ ഭത്തം അപ്പം വാ ഹോതു ബഹു വാ, പവാരണാ ഏവ സിയാ. തസ്മാ ‘‘മിസ്സക’’ന്തി ഭത്തമിസ്സകേ രുള്ഹം വാ ഹോതു സന്ധായഭാസിതം വാ, ഉഭയത്ഥാപി പുബ്ബേനാപരം ന സമേതീതി കിമേത്ഥ കാരണചിന്തായ, ഈദിസേസു പന ഠാനേസു അട്ഠകഥാപമാണേനേവ ഗന്തബ്ബന്തി അയം അമ്ഹാകം ഖന്തി.

‘‘വിസും കത്വാ ദേതീതി ഭത്തസ്സ ഉപരി ഠിതം രസാദിം വിസും ഗഹേത്വാ ദേതീ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. കേനചി പന ‘‘യഥാ ഭത്തസിത്ഥം ന പതതി, തഥാ ഗാള്ഹം ഹത്ഥേന പീളേത്വാ പരിസ്സാവേത്വാ ദേതീ’’തി വുത്തം. തഥാപി കാരണം ന ദിസ്സതി. യഥാ ഹി ഭത്തമിസ്സകം യാഗും ആഹരിത്വാ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി വത്വാ യാഗുമിസ്സകം ഭത്തമ്പി ദേന്തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ന ഹോതി, ഏവമിധാപി ബഹുഖീരരസാദീസു ഭത്തേസു ‘‘ഖീരം ഗണ്ഹഥാ’’തിആദീനി വത്വാ ഖീരാദീനി വാ ദേതു ഖീരാദിമിസ്സകഭത്തം വാ, ഉഭയഥാപി പവാരണായ ന ഭവിതബ്ബം, തസ്മാ ‘‘വിസും കത്വാ ദേതീ’’തി തേനാകാരേന ദേന്തം സന്ധായ വുത്തം, ന പന ഭത്തമിസ്സകം കത്വാ ദിയ്യമാനം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതീതി ദസ്സനത്ഥന്തി ഗഹേതബ്ബം. യദി പന ഭത്തമിസ്സകം കത്വാ ദിയ്യമാനേ പവാരണാ ഹോതീതി അധിപ്പായേന അട്ഠകഥായം ‘‘വിസും കത്വാ ദേതീ’’തി വുത്തം, ഏവം സതി അട്ഠകഥായേവേത്ഥ പമാണന്തി ഗഹേതബ്ബം, ന പന കാരണന്തരം ഗവേസിതബ്ബം.

സചേ ഉക്കുടികം നിസിന്നോ പാദേ അമുഞ്ചിത്വാപി ഭൂമിയം നിസീദതി, ഇരിയാപഥം വികോപേന്തോ നാമ ഹോതീതി ഉക്കുടികാസനം അവികോപേത്വാവ സുഖേന നിസീദിതും ‘‘തസ്സ പന ഹേട്ഠാ…പേ… നിസീദനകം ദാതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. ‘‘ആസനം അചാലേത്വാതി പീഠേ ഫുട്ഠോകാസതോ ആനിസദമംസം അമോചേത്വാ, അനുട്ഠഹിത്വാതി വുത്തം ഹോതി, അദിന്നാദാനേ വിയ ഠാനാചാവനം ന ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം.

അകപ്പിയകതന്തി ഏത്ഥ അകപ്പിയകതസ്സേവ അനതിരിത്തഭാവതോ കപ്പിയം അകാരാപേത്വാ തസ്മിം പത്തേ പക്ഖിത്തമൂലഫലാദിയേവ അതിരിത്തം ന ഹോതി, സേസം പന പത്തപരിയാപന്നം അതിരിത്തമേവ ഹോതി, പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. തം പന മൂലഫലാദിം പരിഭുഞ്ജിതുകാമേന തതോ നീഹരിത്വാ കപ്പിയം കാരാപേത്വാ അഞ്ഞസ്മിം ഭാജനേ ഠപേത്വാ അതിരിത്തം കാരാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

സോ പുന കാതും ന ലഭതീതി തസ്മിംയേവ ഭാജനേ കരിയമാനം പഠമം കതേന സദ്ധിം കതം ഹോതീതി പുന സോയേവ കാതും ന ലഭതി, അഞ്ഞോ ലഭതി. അഞ്ഞസ്മിം പന ഭാജനേ തേന വാ അഞ്ഞേന വാ കാതും വട്ടതി. തേനാഹ ‘‘യേന അകതം, തേന കാതബ്ബം. യഞ്ച അകതം, തം കാതബ്ബ’’ന്തി. തേനപീതി ഏത്ഥ പി-സദ്ദോ ന കേവലം അഞ്ഞേന വാതി ഇമമത്ഥം ദീപേതി. ഏവം കതന്തി അഞ്ഞസ്മിം ഭാജനേ കതം. പേസേത്വാതി അനുപസമ്പന്നസ്സ ഹത്ഥേ പേസേത്വാ. ഇമസ്സ വിനയകമ്മഭാവതോ ‘‘അനുപസമ്പന്നസ്സ ഹത്ഥേ ഠിതം ന കാരേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം.

സചേ പന ആമിസസംസട്ഠാനീതി ഏത്ഥ സചേ മുഖഗതേനപി അനതിരിത്തേന ആമിസേന സംസട്ഠാനി ഹോന്തി, പാചിത്തിയമേവാതി വേദിതബ്ബം. തസ്മാ പവാരിതേന ഭോജനം അതിരിത്തം കാരാപേത്വാ ഭുഞ്ജന്തേനപി യഥാ അകതേന മിസ്സം ന ഹോതി, ഏവം മുഖഞ്ച ഹത്ഥഞ്ച സുദ്ധം കത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. കിഞ്ചാപി അപ്പവാരിതസ്സ പുരേഭത്തം യാമകാലികാദീനി ആഹാരത്ഥായ പരിഭുഞ്ജതോപി അനാപത്തി, പവാരിതസ്സ പന പവാരണമൂലകം ദുക്കടം ഹോതിയേവാതി ‘‘യാമകാലികം…പേ… അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി പാളിയം വുത്തം.

൨൪൧. കായേന ഭുഞ്ജനതോ വാചായ ആണാപേത്വാ അതിരിത്തം അകാരാപനതോ ച ആപജ്ജതീതി ‘‘കായവാചതോ’’തി വുത്തം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. പവാരിതഭാവോ, ആമിസസ്സ അനതിരിത്തതാ, കാലേ അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ദുതിയപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൪൩. ഛട്ഠേ സാധാരണമേവാതി ‘‘ഹന്ദ ഭിക്ഖു ഖാദ വാ’’തിആദിനാ വുത്തപവാരണായ സാധാരണം. ‘‘ഭുത്തസ്മിം പാചിത്തിയ’’ന്തി മാതികായം വുത്തത്താ ഭോജനപരിയോസാനേ ആപത്തി, ന അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ. അഭിഹട്ഠും പവാരേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാതി ഇദഞ്ച ഭോജനപരിയോസാനംയേവ സന്ധായ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. പവാരിതതാ, പവാരിതസഞ്ഞിതാ, ആസാദനാപേക്ഖതാ, അനതിരിത്തേന അഭിഹട്ഠും പവാരണാ, ഭോജനപരിയോസാനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി.

ദുതിയപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. വികാലഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൪൭. സത്തമേ അഗ്ഗസമജ്ജോതി ഉത്തമം നച്ചം. തം കിര പബ്ബതമത്ഥകേ ഠത്വാ ഏകം ദേവതം ഉദ്ദിസ്സ കരോന്തി. നടാനം നാടകാനി നടനാടകാനി, സീതാഹരണാദീനി. അപഞ്ഞത്തേ സിക്ഖാപദേതി ഊനവീസതിവസ്സസിക്ഖാപദേ അപഞ്ഞത്തേ. അദംസൂതി ‘‘വിഹാരം നേത്വാ ഖാദിസ്സഥാ’’തി അദംസു.

൨൪൮-൨൪൯. മൂലകമൂലാദീനി ഉപദേസതോയേവ വേദിതബ്ബാനി. ന ഹി താനി പരിയായന്തരേന വുച്ചമാനാനിപി സക്കാ വിഞ്ഞാതും. പരിയായന്തരേപി ഹി വുച്ചമാനേ തം തം നാമം അജാനന്താനം സമ്മോഹോയേവ സിയാ, തസ്മാ തത്ഥ ന കിഞ്ചി വക്ഖാമ. ഖാദനീയത്ഥന്തി ഖാദനീയേന കത്തബ്ബകിച്ചം. നേവ ഫരന്തീതി ന നിപ്ഫാദേന്തി. തേസു തേസു ജനപദേസൂതി ഏത്ഥ ‘‘ഏകസ്മിം ജനപദേ ആഹാരകിച്ചം സാധേന്തം സേസജനപദേസുപി ന കപ്പതീ’’തി വദന്തി. രുക്ഖവല്ലിആദീനന്തി ഹേട്ഠാ വുത്തമേവ സമ്പിണ്ഡേത്വാ വുത്തം. അന്തോപഥവീഗതോതി സാലകല്യാണീഖന്ധം സന്ധായ വുത്തം. സബ്ബകപ്പിയാനീതി മൂലഖന്ധതചപത്താദിവസേന സബ്ബസോ കപ്പിയാനി. തേസമ്പി നാമവസേന ന സക്കാ പരിയന്തം ദസ്സേതുന്തി സമ്ബന്ധോ. അച്ഛിവാദീനം അപരിപക്കാനേവ ഫലാനി യാവജീവികാനീതി ദസ്സേതും ‘‘അപരിപക്കാനീ’’തി വുത്തം.

ഹരീതകാദീനം അട്ഠീനീതി ഏത്ഥ മിഞ്ജം പടിച്ഛാദേത്വാ ഠിതകപാലാനി യാവജീവികാനീതി ആചരിയാ. മിഞ്ജമ്പി യാവജീവികന്തി ഏകേ. ഹിങ്ഗൂതി ഹിങ്ഗുരുക്ഖതോ പഗ്ഘരിതനിയ്യാസോ. ഹിങ്ഗുജതുആദയോപി ഹിങ്ഗുവികതിയോ ഏവ. തത്ഥ ഹിങ്ഗുജതു നാമ ഹിങ്ഗുരുക്ഖസ്സ ദണ്ഡപത്താനി പചിത്വാ കതനിയ്യാസോ, ഹിങ്ഗുസിപാടികം നാമ ഹിങ്ഗുപത്താനി പചിത്വാ കതനിയ്യാസോ. ‘‘അഞ്ഞേന മിസ്സേത്വാ കതോ’’തിപി വദന്തി. തകന്തി അഗ്ഗകോടിയാ നിക്ഖന്തസിലേസോ. തകപത്തിന്തി പത്തതോ നിക്ഖന്തസിലേസോ. തകപണ്ണിന്തി പലാസേ ഭജ്ജിത്വാ കതസിലേസോ. ‘‘ദണ്ഡതോ നിക്ഖന്തസിലേസോ തിപി വദന്തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. വികാലതാ, യാവകാലികതാ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

വികാലഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൫൨-൩. അട്ഠമേ താദിസന്തി അസൂപബ്യഞ്ജനം. യംകിഞ്ചി യാവകാലികം വാ യാമകാലികം വാതി ഏത്ഥ ‘‘യാമകാലിക’’ന്തി ഇമിനാ ന കേവലം യാവകാലികേ ഏവ സന്നിധിപച്ചയാ പാചിത്തിയം, അഥ ഖോ യാമകാലികേപീതി ദസ്സേതി. നനു ച യാമകാലികം നേവ ഖാദനീയേസു അന്തോഗധം, ന ഭോജനീയേസു. തേനേവ പദഭാജനീയേ ‘‘ഖാദനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ഠപേത്വാ അവസേസം ഖാദനീയം നാമ. ഭോജനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനീ’’തി വുത്തം, ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സന്നിധികാരകം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി ച വുത്തം, തസ്മാ യാമകാലികേ പാചിത്തിയേന ഭവിതബ്ബന്തി കഥം വിഞ്ഞായതീതി? വുച്ചതേ – പദഭാജനേ ഖാദനീയ-സദ്ദസ്സ അത്ഥദസ്സനത്ഥം ‘‘യാമകാലികം ഠപേത്വാ’’തി വുത്തം, ന പന സന്നിധിപച്ചയാ അനാപത്തിദസ്സനത്ഥം. ഖാദിതബ്ബഞ്ഹി യംകിഞ്ചി ഖാദനീയന്തി അധിപ്പേതം, ന ച യാമകാലികേസു കിഞ്ചി ഖാദിതബ്ബം അത്ഥി പാതബ്യഭാവതോ. തസ്മാ കിഞ്ചാപി യാമകാലികം ഖാദനീയഭോജനീയേഹി ന സങ്ഗഹിതം, തഥാപി അനാപത്തിം ദസ്സേന്തേന ‘‘അനാപത്തി യാമകാലികം യാമേ നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതീ’’തി വചനതോ യാമാതിക്കമേ സന്നിധിപച്ചയാ പാചിത്തിയേന ഭവിതബ്ബന്തി വിഞ്ഞായതി. ‘‘യാമകാലികേന, ഭിക്ഖവേ, സത്താഹകാലികം യാവജീവികം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം യാമേ കപ്പതി, യാമാതിക്കന്തേ ന കപ്പതീ’’തി (മഹാവ. ൩൦൫) ഇമിനാപി ചായമത്ഥോ സിദ്ധോ. തേനേവ ഭഗവതോ അധിപ്പായഞ്ഞൂഹി അട്ഠകഥാചരിയേഹി യാമകാലികേ പാചിത്തിയമേവ വുത്തം.

പടിഗ്ഗഹണേതി ഗഹണമേവ സന്ധായ വുത്തം. പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹി തം, പുന പടിഗ്ഗഹണകിച്ചം നത്ഥി. തേനേവ ‘‘അജ്ഝോഹരിതുകാമതായ ഗണ്ഹന്തസ്സ പടിഗ്ഗഹണേ’’തി വുത്തം. മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) പന ‘‘അജ്ഝോഹരിസ്സാമീതി ഗണ്ഹന്തസ്സ പടിഗ്ഗഹണേ’’ഇച്ചേവ വുത്തം. യന്തി യം പത്തം. സന്ദിസ്സതീതി യാഗുയാ ഉപരി സന്ദിസ്സതി. തേലവണ്ണേ പത്തേ സതിപി നിസ്നേഹഭാവേ അങ്ഗുലിയാ ഘംസന്തസ്സ വണ്ണവസേനേവ ലേഖാ പഞ്ഞായതി, തസ്മാ തത്ഥ അനാപത്തീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘സാ അബ്ബോഹാരികാ’’തി വുത്തം. സയം പടിഗ്ഗഹേത്വാ അപരിച്ചത്തമേവ ഹി ദുതിയദിവസേ ന വട്ടതീതി ഏത്ഥ പടിഗ്ഗഹണേ അനപേക്ഖവിസ്സജ്ജനേന അനുപസമ്പന്നസ്സ നിരപേക്ഖദാനേന വാ വിജഹിതപടിഗ്ഗഹണം പരിച്ചത്തമേവ ഹോതീതി ‘‘അപരിച്ചത്ത’’ന്തി ഇമിനാ ഉഭയഥാപി അവിജഹിതപടിഗ്ഗഹണമേവ വുത്തം. തസ്മാ യം പരസ്സ പരിച്ചജിത്വാ അദിന്നമ്പി സചേ പടിഗ്ഗഹണേ നിരപേക്ഖവിസ്സജ്ജനേന വിജഹിതപടിഗ്ഗഹണം ഹോതി, തമ്പി ദുതിയദിവസേ വട്ടതീതി വേദിതബ്ബം.

യദി ഏവം ‘‘പത്തോ ദുദ്ധോതോ ഹോതീ’’തിആദീസു കസ്മാ ആപത്തി വുത്താതി? ‘‘പടിഗ്ഗഹണം അവിസ്സജ്ജേത്വാവ സയം വാ അഞ്ഞേന വാ തുച്ഛം കത്വാ ന സമ്മാ ധോവിത്വാ നിട്ഠാപിതേ പത്തേ ലഗ്ഗമ്പി അവിജഹിതപടിഗ്ഗഹണമേവ ഹോതീതി തത്ഥ ആപത്തീ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. കേചി പന ‘‘സാമണേരാനം പരിച്ചജന്തീതി ഇമസ്മിം അധികാരേ ഠത്വാ ‘അപരിച്ചത്തമേവാ’തി വുത്തത്താ അനുപസമ്പന്നസ്സ പരിച്ചത്തമേവ വട്ടതി, അപരിച്ചത്തം ന വട്ടതീതി ആപന്നം, തസ്മാ നിരാലയഭാവേന പടിഗ്ഗഹണേ വിജഹിതേപി അനുപസമ്പന്നസ്സ അപരിച്ചത്തം ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തം യുത്തം വിയ ന ദിസ്സതി. യദഗ്ഗേന ഹി പടിഗ്ഗഹണം വിജഹതി, തദഗ്ഗേന സന്നിധിമ്പി ന കരോതി വിജഹിതപടിഗ്ഗഹണസ്സ അപ്പടിഗ്ഗഹിതസദിസത്താ. പടിഗ്ഗഹേത്വാ നിദഹിതേയേവ ച സന്നിധിപച്ചയാ ആപത്തി വുത്താ. ‘‘പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകരത്തം വീതിനാമിതസ്സേതം അധിവചന’’ന്തി ഹി വുത്തം.

പാളിയം ‘‘സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തിആദിനാ സന്നിഹിതേസു സത്താഹകാലികയാവജീവികേസു പുരേഭത്തമ്പി ആഹാരത്ഥായ അജ്ഝോഹരണേപി ദുക്കടസ്സ വുത്തത്താ യാമകാലികേപി ആഹാരത്ഥായ അജ്ഝോഹരണേ വിസും ദുക്കടേനപി ഭവിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘ആഹാരത്ഥായ അജ്ഝോഹരതോ ദുക്കടേന സദ്ധിം പാചിത്തിയ’’ന്തി. പകതിആമിസേതി ഓദനാദികപ്പിയാമിസേ. യാമകാലികം സതി പച്ചയേ സാമിസേന മുഖേന അജ്ഝോഹരതോ ദ്വേതി ഹിയ്യോ പടിഗ്ഗഹിതയാമകാലികം അജ്ജ പുരേഭത്തം സാമിസേന മുഖേന ഭുഞ്ജതോ സന്നിഹിതയാമകാലികപച്ചയാ ഏകം പാചിത്തിയം, സന്നിഹിതേന സംസട്ഠആമിസപച്ചയാ ഏകന്തി ദ്വേ പാചിത്തിയാനി. വികപ്പദ്വയേപീതി സാമിസേന നിരാമിസേനാതി വുത്തവിധാനദ്വയേ. ദുക്കടം വഡ്ഢതീതി ആഹാരത്ഥായ അജ്ഝോഹരണപച്ചയാ ദുക്കടം വഡ്ഢതി. ഥുല്ലച്ചയഞ്ച ദുക്കടഞ്ച വഡ്ഢതീതി മനുസ്സമംസേ ഥുല്ലച്ചയം, സേസഅകപ്പിയമംസേസു ദുക്കടം വഡ്ഢതി.

൨൫൫. പടിഗ്ഗഹണപച്ചയാ താവ ദുക്കടന്തി ഏത്ഥ സന്നിഹിതത്താ പുരേഭത്തമ്പി ദുക്കടമേവ. സതി പച്ചയേ പന സന്നിഹിതമ്പി സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ഭേസജ്ജത്ഥായ ഗണ്ഹന്തസ്സ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ച അനാപത്തിയേവ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. യാവകാലികയാമകാലികതാ, സന്നിധിഭാവോ, തസ്സ അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. പണീതഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൫൭-൨൫൯. നവമേ പണീതസംസട്ഠാനി ഭോജനാനി പണീതഭോജനാനി. യഥാ ഹി ആജഞ്ഞയുത്തോ രഥോ ‘‘ആജഞ്ഞരഥോ’’തി വുച്ചതി, ഏവമിധാപി പണീതസംസട്ഠാനി സത്തധഞ്ഞനിബ്ബത്താനി ഭോജനാനി ‘‘പണീതഭോജനാനീ’’തി വുത്താനി. യേഹി പന പണീതേഹി സംസട്ഠാനി, താനി ‘‘പണീതഭോജനാനീ’’തി വുച്ചന്തി, തേസം പഭേദദസ്സനത്ഥം ‘‘സേയ്യഥിദം, സപ്പി നവനീത’’ന്തിആദി പാളിയം വുത്തം. ‘‘യേസം മംസം കപ്പതീ’’തി ഇദഞ്ച പാചിത്തിയവത്ഥുപരിച്ഛേദദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ന പന കപ്പിയവത്ഥുപരിച്ഛേദദസ്സനത്ഥം. ന ഹി അകപ്പിയമംസസത്താനം സപ്പിആദീനി ന കപ്പന്തി. ഏകഞ്ഹി മനുസ്സവസാതേലം ഠപേത്വാ സബ്ബേസം ഖീരസപ്പിനവനീതവസാതേലേസു അകപ്പിയം നാമ നത്ഥി. സപ്പിഭത്തന്തി ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി സപ്പിസംസട്ഠം ഭത്തം സപ്പിഭത്തം, സപ്പി ച ഭത്തഞ്ച സപ്പിഭത്തന്തിപി വിഞ്ഞായതി, അട്ഠകഥാസു പന ‘‘സാലിഭത്തം വിയ സപ്പിഭത്തം നാമ നത്ഥീ’’തി കാരണം വത്വാ ദുക്കടസ്സേവ ദള്ഹതരം കത്വാ വുത്തത്താ ന സക്കാ അഞ്ഞം വത്തും. അട്ഠകഥാചരിയാ ഏവ ഹി ഈദിസേസു ഠാനേസു പമാണം.

മൂലന്തി കപ്പിയഭണ്ഡം സന്ധായ വുത്തം. അനാപത്തീതി വിസങ്കേതത്താ സബ്ബാഹിയേവ ആപത്തീഹി അനാപത്തി. കേചി പന ‘‘പാചിത്തിയേനേവ അനാപത്തി വുത്താ, സൂപോദനവിഞ്ഞത്തിദുക്കടം പന ഹോതിയേവാ’’തി വദന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം. കപ്പിയസപ്പിനാ അകപ്പിയസപ്പിനാതി ച ഇദം കപ്പിയാകപ്പിയമംസാനം വസേന വുത്തം, തസ്മാ കപ്പിയമംസസപ്പിനാ അകപ്പിയമംസസപ്പിനാതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. നാനാവത്ഥുകാനീതി സപ്പിനവനീതാദീനം വസേന വുത്തം.

൨൬൧. മഹാനാമസിക്ഖാപദേന കാരേതബ്ബോതി ഏത്ഥ –

‘‘അഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ചതുമാസപച്ചയപവാരണാ സാദിതബ്ബാ അഞ്ഞത്ര പുനപവാരണായ അഞ്ഞത്ര നിച്ചപവാരണായ, തതോ ചേ ഉത്തരി സാദിയേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൩൦൬) –

ഇദം മഹാനാമസിക്ഖാപദം നാമ. ഇമിനാ ച സിക്ഖാപദേന സങ്ഘവസേന ഗിലാനപച്ചയപവാരണായ പവാരിതട്ഠാനേ സചേ തത്ഥ രത്തീഹി വാ ഭേസജ്ജേഹി വാ പരിച്ഛേദോ കതോ ഹോതി, ഏത്തകായേവ രത്തിയോ ഏത്തകാനി വാ ഭേസജ്ജാനി വിഞ്ഞാപേതബ്ബാനീതി. അഥ തതോ രത്തിപരിയന്തതോ വാ ഭേസജ്ജപരിയന്തതോ വാ ഉത്തരി ന ഭേസജ്ജകരണീയേന വാ ഭേസജ്ജം അഞ്ഞഭേസജ്ജകരണീയേന വാ അഞ്ഞം ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ പാചിത്തിയം വുത്തം. തസ്മാ അഗിലാനോ ഗിലാനസഞ്ഞീ ഹുത്വാ പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി വിഞ്ഞാപേന്തോ ന ഭേസജ്ജകരണീയേന ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേന്തോ നാമ ഹോതീതി ‘‘മഹാനാമസിക്ഖാപദേന കാരേതബ്ബോ’’തി വുത്തം. ഏതാനി പാടിദേസനീയവത്ഥൂനീതി പാളിയം ആഗതസപ്പിആദീനി സന്ധായ വുത്തം. പാളിയം അനാഗതാനി പന അകപ്പിയസപ്പിആദീനി ഭിക്ഖുനീനമ്പി ദുക്കടവത്ഥൂനീതി വേദിതബ്ബം. സൂപോദനവിഞ്ഞത്തിയന്തി ഭിക്ഖൂനം പാചിത്തിയവത്ഥൂനി ഭിക്ഖുനീനം പാടിദേസനീയവത്ഥൂനി ച ഠപേത്വാ അവസേസവിഞ്ഞത്തിം സന്ധായ വുത്തം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. പണീതഭോജനതാ, അഗിലാനതാ, അകതവിഞ്ഞത്തിയാ പടിലാഭോ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

പണീതഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദന്തപോനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൬൩. ദസമേ അയ്യവോസാടിതകാനീതി പിതുപിണ്ഡസ്സേതം അധിവചനം. ഉമ്മാരേതി സുസാനേ കതഗേഹസ്സ അത്തനോ ഗേഹസ്സ വാ ഉമ്മാരേ. ഘനബദ്ധോതി ഘനമംസേന സമ്ബദ്ധോ, കഥിനസംഹതസരീരോതി വുത്തം ഹോതി.

൨൬൪. മുഖദ്വാരന്തി ഗലനാളികം. ആഹാരന്തി അജ്ഝോഹരിതബ്ബം യംകിഞ്ചി യാവകാലികാദിം. ആഹരേയ്യാതി മുഖദ്വാരം പവേസേയ്യ. മുഖേന വാ പവിട്ഠം ഹോതു നാസികായ വാ, ഗലേന അജ്ഝോഹരണീയത്താ സബ്ബമ്പി തം മുഖദ്വാരം പവേസിതമേവ ഹോതി. യസ്മാ പന തേ ഭിക്ഖൂ അനാഹാരേപി ഉദകേ ആഹാരസഞ്ഞായ ദന്തപോനേ ച മുഖദ്വാരം ആഹടം ഇദന്തി സഞ്ഞായ കുക്കുച്ചായിംസു, തസ്മാ വുത്തം ‘‘തേ ഭിക്ഖൂ അദിന്നം…പേ… സമ്മാ അത്ഥം അസല്ലക്ഖേത്വാ കുക്കുച്ചായിംസൂ’’തി. ഉദകഞ്ഹി യഥാസുഖം പാതും ദന്തകട്ഠഞ്ച ദന്തപോനപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, തസ്സ പന രസം ഗിലിതും ന വട്ടതി. സചേപി ദന്തകട്ഠരസോ അജാനന്തസ്സ അന്തോ പവിസതി, പാചിത്തിയമേവ. അനജ്ഝോഹരന്തേന പന ദന്തകട്ഠം വാ ഹോതു അഞ്ഞം വാ, കിഞ്ചി മുഖേ പക്ഖിപിതും വട്ടതി.

൨൬൫. അകല്ലകോതി ഗിലാനോ സഹത്ഥാ പരിഭുഞ്ജിതും അസക്കോന്തോ മുഖേന പടിഗ്ഗണ്ഹാതി. ഉച്ചാരണമത്തന്തി ഉക്ഖിപനമത്തം. ഏകദേസേനപീതി അങ്ഗുലിയാപി ഫുട്ഠമത്തേന. തം ചേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, സബ്ബം പടിഗ്ഗഹിതമേവാതി വേണുകോടിയാ ബന്ധിത്വാ ഠപിതത്താ. സചേപി ഭൂമിയം ഠിതമേവ ഘടം ദായകേന ഹത്ഥപാസേ ഠത്വാ ഘടം ദസ്സാമീതി ദിന്നവേണുകോടിഗ്ഗഹണവസേന പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഉഭയകോടിബദ്ധം സബ്ബമ്പി പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി. ഭിക്ഖുസ്സ അത്ഥായ അപീളേത്വാ പകതിയാ പീളിയമാനഉച്ഛുരസം സന്ധായ ‘‘ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തത്താ ‘‘അഭിഹാരോ ന പഞ്ഞായതീ’’തി വുത്തം. ഹത്ഥപാസേ ഠിതസ്സ പന ഭിക്ഖുസ്സ അത്ഥായ പീളിയമാനാ ഉച്ഛുതോ പഗ്ഘരന്തം രസം ഗണ്ഹിതും വട്ടതി, ദോണികായ സയം പഗ്ഘരന്തം ഉച്ഛുരസം മജ്ഝേ ആവരിത്വാ ആവരിത്വാ വിസ്സജ്ജിതമ്പി ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. കത്ഥചി അട്ഠകഥാസു.

അസംഹാരിമേതി ഥാമമജ്ഝിമേന പുരിസേന അസംഹാരിയേ. ‘‘തിന്തിണികാദിപണ്ണേസൂ’’തി വചനതോ സാഖാസു പടിഗ്ഗഹണം രുഹതീതി ദട്ഠബ്ബം. പുഞ്ഛിത്വാ പടിഗ്ഗഹേത്വാതി ഏത്ഥ ‘‘പുഞ്ഛിതേ പടിഗ്ഗഹണകിച്ചം നത്ഥി, തസ്മാ പുഞ്ഛിത്വാ ഗഹേത്വാതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ’’തി വദന്തി. പുഞ്ഛിത്വാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ വാതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. പത്തേ പതിതരജനചുണ്ണഞ്ഹി അബ്ഭന്തരപരിഭോഗത്ഥായ അപരിഹടഭാവതോ പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. പുബ്ബാഭോഗസ്സ അനുരൂപേന ‘‘അനുപസമ്പന്നസ്സ ദത്വാ…പേ… വട്ടതീ’’തി വുത്തം. യസ്മാ പന തം ‘‘അഞ്ഞസ്സ ദസ്സാമീ’’തി ചിത്തുപ്പാദമത്തേന പരസന്തകം നാമ ന ഹോതി, തസ്മാ തസ്സ അദത്വാപി പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി.

ഭിക്ഖുസ്സ ദേതീതി അഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ ദേതി. കഞ്ജികന്തി ഖീരരസാദിം യംകിഞ്ചി ദ്രവം സന്ധായ വുത്തം. ഹത്ഥതോ മോചേത്വാ പുന ഗണ്ഹാതി, ഉഗ്ഗഹിതകം ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഹത്ഥതോ അമോചേന്തേനേവാ’’തി. ആലുലേന്താനന്തി ആലോലേന്താനം, അയമേവ വാ പാഠോ. ആഹരിത്വാ ഭൂമിയം ഠപിതത്താ അഭിഹാരോ നത്ഥീതി ആഹ ‘‘പത്തോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ’’തി. പഠമതരം ഉളുങ്കതോ ഥേവാ പത്തേ പതന്തീതി ഏത്ഥ ‘‘യഥാ പഠമതരം പതിതഥേവേ ദോസോ നത്ഥി, തഥാ ആകിരിത്വാ അപനേന്താനം പച്ഛാ പതിതഥേവേപി അഭിഹടത്താ നേവത്ഥി ദോസോ’’തി വദന്തി. ചരുകേനാതി ഖുദ്ദകഭാജനേന. മുഖവട്ടിയാപി ഗഹേതും വട്ടതീതി മുഖവട്ടിം ഉക്ഖിപിത്വാ ഹത്ഥേ ഫുസാപിതേ ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. കേചീതി അഭയഗിരിവാസിനോ. ഏസ നയോതി കായപടിബദ്ധപടിബദ്ധമ്പി കായപടിബദ്ധമേവാതി അയം നയോ. തഥാ ച തത്ഥ കായപടിബദ്ധേ തംപടിബദ്ധേ ച ഥുല്ലച്ചയമേവ വുത്തം.

തേനാതി യസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്തികം ഗതം, തേന. തസ്മാതി യസ്മാ മൂലട്ഠസ്സേവ പരിഭോഗോ അനുഞ്ഞാതോ, തസ്മാ. തം ദിവസം ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ദുതിയദിവസേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ഉഗ്ഗഹിതകപടിഗ്ഗഹിതം ഹോതീതി ആഹ ‘‘അനാമസിത്വാ’’തി. അപ്പടിഗ്ഗഹിതത്താ ‘‘സന്നിധിപച്ചയാ അനാപത്തീ’’തി വുത്തം. അപ്പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ അദിന്നമുഖദ്വാരാപത്തി ഹോതീതി ആഹ ‘‘പടിഗ്ഗഹേത്വാ പന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി. ‘‘തം ദിവസം…പേ… ന തതോ പര’’ന്തി വചനതോ തം ദിവസം ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ വാ അഗ്ഗഹേത്വാ വാ ഠപിതം ദുതിയദിവസേ അപ്പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ അദിന്നമുഖദ്വാരാപത്തി ഹോതി, ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ഠപിതം ദുതിയദിവസേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ പന ഉഗ്ഗഹിതകപടിഗ്ഗഹിതം ഹോതി. അപ്പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹി ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ഠപിതം. ‘‘സാമം ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതു’’ന്തി ഹി വചനതോ അപ്പടിഗ്ഗഹിതസ്സേവ തസ്മിം ദിവസേ പരിഭോഗോ അനുഞ്ഞാതോ. തസ്മാ യം വുത്തം ഗണ്ഠിപദേ ‘‘തം ദിയ്യമാനം പതതീതി ഏത്ഥ യഥാ ഗണഭോജനാദീസു ഗിലാനാദീനം കുക്കുച്ചായന്താനം ഗണഭോജനം അനുഞ്ഞാതം, ഏവമിധാപി ഭഗവതാ പടിഗ്ഗഹിതമേവ കുക്കുച്ചവിനോദനത്ഥം അനുഞ്ഞാത’’ന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം. ‘‘തം ദിയ്യമാനം പതതീ’’തി അവിസേസേന വുത്തത്താ ചതൂസുപി കാലികേസു അയം നയോ വേദിതബ്ബോ.

സത്ഥകേനാതി പടിഗ്ഗഹിതസത്ഥകേന. കസ്മാ പനേത്ഥ ഉഗ്ഗഹിതപച്ചയാ സന്നിധിപച്ചയാ വാ ദോസോ ന സിയാതി ആഹ ‘‘ന ഹി തം പരിഭോഗത്ഥായ പരിഹരന്തീ’’തി. ഇമിനാവ ബാഹിരപരിഭോഗത്ഥം സാമം ഗഹേത്വാ അനുപസമ്പന്നേന ദിന്നം വാ ഗഹേത്വാ പരിഹരിതും വട്ടതീതി ദീപേതി. തസ്മാ പത്തസമ്മക്ഖനാദിഅത്ഥം സാമം ഗഹേത്വാ പരിഹടതേലാദിം സചേ പരിഭുഞ്ജിതുകാമോ ഹോതി, പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തി. അബ്ഭന്തരപരിഭോഗത്ഥം പന സാമം ഗഹിതം പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ഉഗ്ഗഹിതകപടിഗ്ഗഹിതം ഹോതി, അപ്പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ അദിന്നമുഖദ്വാരാപത്തി ഹോതി, അബ്ഭന്തരപരിഭോഗത്ഥമേവ അനുപസമ്പന്നേന ദിന്നം ഗഹേത്വാ പരിഹരന്തസ്സ സിങ്ഗീലോണകപ്പോ വിയ സന്നിധിപച്ചയാ ആപത്തി ഹോതി. കേചി പന ‘‘ഥാമമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ഉച്ചാരണമത്തം ഹോതീതിആദിനാ വുത്തപഞ്ചങ്ഗസമ്പത്തിയാ പടിഗ്ഗഹണസ്സ രുഹനതോ ബാഹിരപരിഭോഗത്ഥമ്പി സചേ അനുപസമ്പന്നേന ദിന്നം ഗണ്ഹാതി, പടിഗ്ഗഹിതമേവാ’’തി വദന്തി. ഏവം സതി ഇധ ബാഹിരപരിഭോഗത്ഥം അനുപസമ്പന്നേന ദിന്നം ഗഹേത്വാ പരിഹരന്തസ്സ സന്നിധിപച്ചയാ ആപത്തി വത്തബ്ബാ സിയാ, ‘‘ന ഹി തം പരിഭോഗത്ഥായ പരിഹരന്തീ’’തി ച ന വത്തബ്ബം, തസ്മാ ബാഹിരപരിഭോഗത്ഥം ഗഹിതം പടിഗ്ഗഹിതം നാമ ന ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. യദി ഏവം പഞ്ചസു പടിഗ്ഗഹണങ്ഗേസു ‘‘പരിഭോഗത്ഥായാ’’തി വിസേസനം വത്തബ്ബന്തി? ന വത്തബ്ബം. പടിഗ്ഗഹണഞ്ഹി പരിഭോഗത്ഥമേവ ഹോതീതി ‘‘പരിഭോഗത്ഥായാ’’തി വിസും അവത്വാ ‘‘തഞ്ചേ ഭിക്ഖു കായേന വാ കായപടിബദ്ധേന വാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി ഏത്തകമേവ വുത്തം. അപരേ പന ‘‘സതിപി പടിഗ്ഗഹണേ ‘ന ഹി തം പരിഭോഗത്ഥായ പരിഹരന്തീ’തി ഇധ അപരിഭോഗത്ഥായ പരിഹരണേ അനാപത്തി വുത്താ’’തി വദന്തി. ഉദുക്ഖലമുസലാനി ഖിയ്യന്തീതി ഏത്ഥ ഉദുക്ഖലമുസലാനം ഖയേന പിസിതകോട്ടിതഭേസജ്ജേസു സചേ ആഗന്തുകവണ്ണോ പഞ്ഞായതി, ന വട്ടതി.

സുദ്ധം ഉദകം ഹോതീതി രുക്ഖസാഖാദീഹി ഗളിത്വാ പതനഉദകം സന്ധായ വുത്തം. പത്തോ വാസ്സ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോതി ഏത്ഥാപി പത്തഗതം ഛുപിത്വാ ദേന്തസ്സ ഹത്ഥലഗ്ഗേന ആമിസേന ദോസാഭാവത്ഥം പത്തപടിഗ്ഗഹണന്തി അബ്ഭന്തരപരിഭോഗത്ഥമേവ പടിഗ്ഗഹണം വേദിതബ്ബം. യം സാമണേരസ്സ പത്തേ പതതി…പേ… പടിഗ്ഗഹണം ന വിജഹതീതി ഏത്ഥ പുനപ്പുനം ഗണ്ഹന്തസ്സ അത്തനോ പത്തേ പക്ഖിത്തമേവ ‘‘അത്തനോ സന്തക’’ന്തി സന്നിട്ഠാനകരണതോ ഹത്ഥഗതം പടിഗ്ഗഹണം ന വിജഹതി, പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ദിന്നം പന ഗണ്ഹന്തസ്സ ഗഹണസമയേയേവ ‘‘അത്തനോ സന്തക’’ന്തി സന്നിട്ഠാനസ്സ കതത്താ ഹത്ഥഗതം പടിഗ്ഗഹണം വിജഹതി. കേസഞ്ചി അത്ഥായ ഓദനം പക്ഖിപതീതി ഏത്ഥ അനുപസമ്പന്നസ്സ അത്ഥായ പക്ഖിപന്തേപി ‘‘ആഗന്ത്വാ ഗണ്ഹിസ്സതീ’’തി സയമേവ പക്ഖിപിത്വാ ഠപനതോ പടിഗ്ഗഹണം ന വിജഹതി, അനുപസമ്പന്നസ്സ ഹത്ഥേ പക്ഖിത്തം പന അനുപസമ്പന്നേനേവ ഠപിതം നാമ ഹോതീതി പടിഗ്ഗഹണം വിജഹതി പരിച്ചത്തഭാവതോ. തേന വുത്തം ‘‘സാമണേര…പേ… പരിച്ചത്തത്താ’’തി.

പടിഗ്ഗഹണൂപഗം ഭാരം നാമ ഥാമമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ഉക്ഖേപാരഹം. കിഞ്ചാപി അവിസ്സജ്ജേത്വാവ അഞ്ഞേന ഹത്ഥേന പിദഹന്തസ്സ ദോസോ നത്ഥി, തഥാപി ന പിദഹിതബ്ബന്തി അട്ഠകഥാപമാണേനേവ ഗഹേതബ്ബം. മച്ഛികവാരണത്ഥന്തി ഏത്ഥ ‘‘സചേപി സാഖായ ലഗ്ഗരജം പത്തേ പതതി, സുഖേന പരിഭുഞ്ജിതും സക്കാതി സാഖായ പടിഗ്ഗഹിതത്താ അബ്ഭന്തരപരിഭോഗത്ഥമേവിധ പടിഗ്ഗഹണന്തി മൂലപടിഗ്ഗഹണമേവ വട്ടതീ’’തി വുത്തം. അപരേ പന ‘‘മച്ഛികവാരണത്ഥന്തി ഏത്ഥ വചനമത്തം ഗഹേത്വാ ബാഹിരപരിഭോഗത്ഥം ഗഹിത’’ന്തി വദന്തി. തസ്മിമ്പി അസതീതി ചാടിയാ വാ കുണ്ഡകേ വാ അസതി. അനുപസമ്പന്നം ഗാഹാപേത്വാതി തംയേവ അജ്ഝോഹരണീയഭണ്ഡം അനുപസമ്പന്നേന ഗാഹാപേത്വാ. ഥേരസ്സ പത്തം അനുഥേരസ്സാതി ഥേരസ്സ പത്തം അത്തനാ ഗഹേത്വാ അനുഥേരസ്സ ദേതി. തുയ്ഹം യാഗും മയ്ഹം ദേഹീതി ഏത്ഥ ഏവം വത്വാ സാമണേരസ്സ പത്തം ഗഹേത്വാ അത്തനോപി പത്തം തസ്സ ദേതി. ഏത്ഥ പനാതി പണ്ഡിതോ സാമണേരോതിആദിപത്തപരിവത്തനകഥായ. കാരണം ഉപപരിക്ഖിതബ്ബന്തി യഥാ മാതുആദീനം തേലാദീനി ഹരന്തോ തഥാരൂപേ കിച്ചേ അനുപസമ്പന്നേന അപരിവത്തേത്വാവ പരിഭുഞ്ജിതും ലഭതി, ഏവമിധ പത്തപരിവത്തനം അകത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും ന ലഭതീതി ഏത്ഥ കാരണം വീമംസിതബ്ബന്തി അത്ഥോ.

ഏത്ഥ പന ‘‘സാമണേരേഹി ഗഹിതതണ്ഡുലേസു പരിക്ഖീണേസു അവസ്സം അമ്ഹാകം സാമണേരാ സങ്ഗഹം കരോന്തീതി വിതക്കുപ്പത്തി സമ്ഭവതി, തസ്മാ തം പരിവത്തേത്വാവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. മാതാപിതൂനം അത്ഥായ പന ഛായത്ഥായ വാ ഗഹണേ പരിഭോഗാസാ നത്ഥി, തസ്മാ തം വട്ടതീ’’തി കാരണം വദന്തി. തേനേവ ആചരിയബുദ്ധദത്തത്ഥേരേനപി വുത്തം –

‘‘മാതാപിതൂനമത്ഥായ, തേലാദിഹരതോപി ച;

സാഖം ഛായാദിഅത്ഥായ, ഇമേസം ന വിസേസതി.

‘‘തസ്മാ ഹിസ്സ വിസേസസ്സ, ചിന്തേതബ്ബം തു കാരണം;

തസ്സ സാലയഭാവം തു, വിസേസം തക്കയാമ ത’’ന്തി.

ഇദമേവേത്ഥ യുത്തതരം അവസ്സം തഥാവിധവിതക്കുപ്പത്തിയാ സമ്ഭവതോ. ന സക്കാ ഹി ഏത്ഥ വിതക്കം സോധേതുന്തി. മാതാദീനം അത്ഥായ ഹരണേ പന നാവസ്സം തഥാവിധവിതക്കുപ്പത്തീതി സക്കാ വിതക്കം സോധേതും. യത്ഥ ഹി വിതക്കം സോധേതും സക്കാ, തത്ഥ നേവത്ഥി ദോസോ. തേനേവ വക്ഖതി ‘‘സചേ പന സക്കോതി വിതക്കം സോധേതും, തതോ ലദ്ധം ഖാദിതുമ്പി വട്ടതീ’’തി.

നിച്ചാലേതും ന സക്കോതീതി നിച്ചാലേത്വാ സക്ഖരാ അപനേതും ന സക്കോതി. ആധാരകേ പത്തോ ഠപിതോ ഹോതീതി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബപത്തം സന്ധായ വുത്തം. ചാലേതീതി വിനാ കാരണം ചാലേതി. സതിപി കാരണേ ഭിക്ഖൂനം പരിഭോഗാരഹം ചാലേതും ന വട്ടതി. കിഞ്ചാപി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അമനുസ്സികാബാധേ ആമകമംസം ആമകലോഹിത’’ന്തി (മഹാവ. ൨൬൪) താദിസേ ആബാധേ അത്തനോ അത്ഥായ ആമകമംസപടിഗ്ഗഹണം അനുഞ്ഞാതം, ‘‘ആമകമംസപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതീ’’തി ച സാമഞ്ഞതോ പടിക്ഖിത്തം, തഥാപി അത്തനോ അഞ്ഞസ്സ വാ ഭിക്ഖുനോ അത്ഥായ അഗ്ഗഹിതത്താ ‘‘സീഹവിഘാസാദിം…പേ… വട്ടതീ’’തി വുത്തം. സക്കോതി വിതക്കം സോധേതുന്തി മയ്ഹമ്പി ദേതീതി വിതക്കസ്സ അനുപ്പന്നഭാവം സല്ലക്ഖേതും സക്കോതി, സാമണേരസ്സ ദസ്സാമീതി സുദ്ധചിത്തേന മയാ ഗഹിതന്തി വാ സല്ലക്ഖേതും സക്കോതി.

സചേ പന മൂലേപി പടിഗ്ഗഹിതം ഹോതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഗഹേത്വാ ഗതേ മയ്ഹമ്പി ദദേയ്യുന്തി സഞ്ഞായ സചേ പടിഗ്ഗഹിതം ഹോതീ’’തി വദന്തി. കോട്ഠാസേ കരോതീതി ഭിക്ഖുസാമണേരാ ച അത്തനോ അത്തനോ അഭിരുചിതം കോട്ഠാസം ഗണ്ഹന്തൂതി സബ്ബേസം സമകേ കോട്ഠാസേ കരോതി. ഗഹിതാവസേസന്തി സാമണേരേഹി ഗഹിതകോട്ഠാസതോ അവസേസം. ഗണ്ഹിത്വാതി ‘‘മയ്ഹം ഇദം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി ഗഹേത്വാ. ഇധ ഗഹിതാവസേസം നാമ തേന ഗണ്ഹിത്വാ പുന ഠപിതം. പടിഗ്ഗഹേത്വാതി തദഹു പടിഗ്ഗഹേത്വാ. തേനേവ ‘‘യാവകാലികേന യാവജീവികസംസഗ്ഗേ ദോസോ നത്ഥീ’’തി വുത്തം. സചേ പന പുരിമദിവസേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഠപിതാ ഹോതി, സാമിസേന മുഖേന തസ്സാ വട്ടിയാ ധൂമം പിവിതും ന വട്ടതി. സമുദ്ദോദകേനാതി അപ്പടിഗ്ഗഹിതസമുദ്ദോദകേന. യസ്മാ കതകട്ഠി ഉദകം പസാദേത്വാ വിസും തിട്ഠതി, തസ്മാ ‘‘അബ്ബോഹാരിക’’ന്തി വുത്തം. ലഗ്ഗതീതി മുഖേ ഹത്ഥേ ച ഉദകേ സുക്ഖേ സേതവണ്ണം ദസ്സേന്തം ലഗ്ഗതി. പാനീയം ഗഹേത്വാതി അത്തനോയേവ അത്ഥായ ഗഹേത്വാ. സചേ പന പീതാവസേസം തത്ഥേവ ആകിരിസ്സാമീതി ഗണ്ഹാതി, പുന പടിഗ്ഗഹണകിച്ചം നത്ഥി. വിക്ഖമ്ഭേത്വാതി വിയൂഹിത്വാ, അപനേത്വാതി അത്ഥോ.

മഹാഭൂതേസൂതി സരീരനിസ്സിതേസു മഹാഭൂതേസു. പതതീതി വിച്ഛിന്ദിത്വാ പതതി. വിച്ഛിന്ദിത്വാ പതിതമേവ ഹി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, ന ഇതരം. അല്ലദാരും രുക്ഖതോ ഛിന്ദിത്വാപി കാതും വട്ടതീതി ഏത്ഥ മത്തികത്ഥായ പഥവിം ഖണിതുമ്പി വട്ടതീതി വേദിതബ്ബം. സപ്പദട്ഠക്ഖണേയേവ വട്ടതീതി അസതി കപ്പിയകാരകേ സാമം ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, അഞ്ഞദാ പടിഗ്ഗഹാപേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. അപ്പടിഗ്ഗഹിതതാ, അനനുഞ്ഞാതതാ, ധൂമാദിഅബ്ബോഹാരികാഭാവോ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

ദന്തപോനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ ഭോജനവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.