൩. ഓവാദവഗ്ഗോ

൧. ഓവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൪൪. ഭിക്ഖുനിവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ കഥാനുസാരേനാതി ‘‘സോ ഥേരോ കിംസീലോ കിംസമാചാരോ കതരകുലാ പബ്ബജിതോ’’തിആദിനാ പുച്ഛന്താനം പുച്ഛാകഥാനുസാരേന. കഥേതും വട്ടന്തീതി നിരാമിസേനേവ ചിത്തേന കഥേതും വട്ടന്തി. അനിയ്യാനികത്താ സഗ്ഗമോക്ഖമഗ്ഗാനം തിരച്ഛാനഭൂതാ കഥാ തിരച്ഛാനകഥാതി ആഹ ‘‘സഗ്ഗമഗ്ഗഗമനേപീ’’തിആദി. അപി-സദ്ദേന പഗേവ മോക്ഖമഗ്ഗഗമനേതി ദീപേതി. തിരച്ഛാനഭൂതന്തി തിരോകരണഭൂതം, ബാധികന്തി വുത്തം ഹോതി. ലദ്ധാസേവനാ ഹി തിരച്ഛാനകഥാ സഗ്ഗമോക്ഖാനം ബാധികാവ ഹോതി. സമിദ്ധോതി പരിപുണ്ണോ. സഹിതത്ഥോതി യുത്തത്ഥോ. അത്ഥഗമ്ഭീരതാദിയോഗതോ ഗമ്ഭീരോ. ബഹുരസോതി അത്ഥരസാദിബഹുരസോ. ലക്ഖണപടിവേധസംയുത്തോതി അനിച്ചാദിലക്ഖണപടിവേധരസആവഹനതോ ലക്ഖണപടിവേധസംയുത്തോ.

൧൪൫-൧൪൭. പരതോതി പരത്ഥ, ഉത്തരിന്തി അത്ഥോ. കരോന്തോവാതി പരിബാഹിരേ കരോന്തോയേവ. പാതിമോക്ഖോതി ചാരിത്തവാരിത്തപ്പഭേദം സിക്ഖാപദസീലം. തഞ്ഹി യോ നം പാതി രക്ഖതി, തം മോക്ഖേതി മോചേതി ആപായികാദീഹി ദുക്ഖേഹി, തസ്മാ ‘‘പാതിമോക്ഖ’’ന്തി വുച്ചതി. സംവരണം സംവരോ, കായവചീദ്വാരാനം പിദഹനം. യേന ഹി തേ സംവുതാ പിഹിതാ ഹോന്തി, സോ സംവരോ, കായികവാചസികസ്സ അവീതിക്കമസ്സേതം നാമം. പാതിമോക്ഖസംവരേന സംവുതോതി പാതിമോക്ഖസംവരേന പിഹിതകായവചീദ്വാരോ. തഥാഭൂതോ ച യസ്മാ തേന സമങ്ഗീ നാമ ഹോതി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘സമന്നാഗതോ’’തി. വത്തതീതി അത്തഭാവം പവത്തേതി. വിഹരതീതി ഇമിനാ പാതിമോക്ഖസംവരസീലേ ഠിതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഇരിയാപഥവിഹാരോ ദസ്സിതോ.

സങ്ഖേപതോ വുത്തമത്ഥം വിത്ഥാരതോ പാളിയാ വിഭാവേതും ‘‘വുത്തഞ്ഹേത’’ന്തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ വിഭങ്ഗേതി ഝാനവിഭങ്ഗേ. സീലം പതിട്ഠാതിആദീനി പാതിമോക്ഖസ്സേവ വേവചനാനി. തത്ഥ (വിഭ. അട്ഠ. ൫൧൧) സീലന്തി കാമഞ്ചേതം സഹ കമ്മവാചാപരിയോസാനേന ഇജ്ഝനകസ്സ പാതിമോക്ഖസ്സേവ വേവചനം, ഏവം സന്തേപി ധമ്മതോ ഏതം സീലം നാമ പാണാതിപാതാദീഹി വാ വിരമന്തസ്സ വത്തപടിപത്തിം വാ പൂരേന്തസ്സ ചേതനാദയോ ധമ്മാ വേദിതബ്ബാ. യസ്മാ പന പാതിമോക്ഖസീലേന ഭിക്ഖു സാസനേ പതിട്ഠാതി നാമ, തസ്മാ തം ‘‘പതിട്ഠാ’’തി വുത്തം. പതിട്ഠഹതി വാ ഏത്ഥ ഭിക്ഖു, കുസലധമ്മാ ഏവ വാ ഏത്ഥ പതിട്ഠഹന്തീതി പതിട്ഠാ. അയമത്ഥോ ‘‘സീലേ പതിട്ഠായ നരോ സപഞ്ഞോ’’തി (സം. നി. ൧.൨൩, ൧൯൨) ച ‘‘പതിട്ഠാ, മഹാരാജ, സീലം സബ്ബേസം കുസലാനം ധമ്മാന’’ന്തി (മി. പ. ൨.൧.൯) ച ‘‘സീലേ പതിട്ഠിതസ്സ ഖോ, മഹാരാജ, സബ്ബേ കുസലാ ധമ്മാ ന പരിഹായന്തീ’’തി ച ആദിസുത്തവസേന വേദിതബ്ബോ.

തദേതം പുബ്ബുപ്പത്തിഅത്ഥേന ആദി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘തസ്മാതിഹ ത്വം, ഉത്തിയ, ആദിമേവ വിസോധേഹി കുസലേസു ധമ്മേസു. കോ ചാദി കുസലാനം ധമ്മാനം? സീലഞ്ച സുവിസുദ്ധം ദിട്ഠി ച ഉജുകാ’’തി (സം. നി. ൫.൩൮൨).

യഥാ ഹി നഗരവഡ്ഢകീ നഗരം മാപേതുകാമോ പഠമം നഗരട്ഠാനം സോധേതി, തതോ അപരഭാഗേ വീഥിചതുക്കസിങ്ഘാടകാദിപരിച്ഛേദേന വിഭജിത്വാ നഗരം മാപേതി, ഏവമേവ യോഗാവചരോ ആദിമ്ഹി സീലം സോധേതി, തതോ അപരഭാഗേ സമാധിവിപസ്സനാമഗ്ഗഫലനിബ്ബാനാനി സച്ഛികരോതി. യഥാ വാ പന രജകോ പഠമം തീഹി ഖാരേഹി വത്ഥം ധോവിത്വാ പരിസുദ്ധേ വത്ഥേ യദിച്ഛകം രങ്ഗജാതം ഉപനേതി, യഥാ വാ പന ഛേകോ ചിത്തകാരോ രൂപം ലിഖിതുകാമോ ആദിതോ ഭിത്തിപരികമ്മം കരോതി, തതോ അപരഭാഗേ രൂപം സമുട്ഠാപേതി, ഏവമേവ യോഗാവചരോ ആദിതോവ സീലം വിസോധേത്വാ അപരഭാഗേ സമഥവിപസ്സനാദയോ ധമ്മേ സച്ഛികരോതി. തസ്മാ സീലം ‘‘ആദീ’’തി വുത്തം.

തദേതം ചരണസരിക്ഖതായ ചരണം. ‘‘ചരണാ’’തി പാദാ വുച്ചന്തി. യഥാ ഹി ഛിന്നചരണസ്സ പുരിസസ്സ ദിസംഗമനാഭിസങ്ഖാരോ ന ജായതി, പരിപുണ്ണപാദസ്സേവ ജായതി, ഏവമേവ യസ്സ സീലം ഭിന്നം ഹോതി ഖണ്ഡം അപരിപുണ്ണം, തസ്സ നിബ്ബാനഗമനായ ഞാണഗമനം ന സമ്പജ്ജതി. യസ്സ പന തം അഭിന്നം ഹോതി അഖണ്ഡം പരിപുണ്ണം, തസ്സ നിബ്ബാനഗമനായ ഞാണഗമനം സമ്പജ്ജതി. തസ്മാ സീലം ‘‘ചരണ’’ന്തി വുത്തം.

തദേതം സംയമനവസേന സംയമോ, സംവരണവസേന സംവരോതി ഉഭയേനപി സീലസംയമോ ചേവ സീലസംവരോ ച കഥിതോ. വചനത്ഥോ പനേത്ഥ സംയമേതി വീതിക്കമവിപ്ഫന്ദനം, പുഗ്ഗലം വാ സംയമേതി വീതിക്കമവസേന തസ്സ വിപ്ഫന്ദിതും ന ദേതീതി സംയമോ, വീതിക്കമസ്സ പവേസനദ്വാരം സംവരതി പിദഹതീതി സംവരോ. മോക്ഖന്തി ഉത്തമം മുഖഭൂതം വാ. യഥാ ഹി സത്താനം ചതുബ്ബിധോ ആഹാരോ മുഖേന പവിസിത്വാ അങ്ഗമങ്ഗാനി ഫരതി, ഏവം യോഗിനോപി ചതുഭൂമകകുസലം സീലമുഖേന പവിസിത്വാ അത്ഥസിദ്ധിം സമ്പാദേതി. തേന വുത്തം ‘‘മോക്ഖ’’ന്തി. പമുഖേ സാധൂതി പമോക്ഖം, പുബ്ബങ്ഗമം സേട്ഠം പധാനന്തി അത്ഥോ. കുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാതി ചതുഭൂമകകുസലാനം പടിലാഭത്ഥായ പമോക്ഖം പുബ്ബങ്ഗമം സേട്ഠം പധാനന്തി വേദിതബ്ബം.

കായികോ അവീതിക്കമോതി തിവിധം കായസുചരിതം. വാചസികോതി ചതുബ്ബിധം വചീസുചരിതം. കായികവാചസികോതി തദുഭയം. ഇമിനാ ആജീവട്ഠമകസീലം പരിയാദായ ദസ്സേതി. സംവുതോതി പിഹിതോ, സംവുതിന്ദ്രിയോ പിഹിതിന്ദ്രിയോതി അത്ഥോ. യഥാ ഹി സംവുതദ്വാരം ഗേഹം ‘‘സംവുതഗേഹം പിഹിതഗേഹ’’ന്തി വുച്ചതി, ഏവമിധ സംവുതിന്ദ്രിയോ ‘‘സംവുതോ’’തി വുത്തോ. പാതിമോക്ഖസംവരേനാതി പാതിമോക്ഖസങ്ഖാതേന സംവരേന. ഉപേതോതിആദീനി സബ്ബാനി അഞ്ഞമഞ്ഞവേവചനാനി.

ഇരിയതീതിആദീഹി സത്തഹിപി പദേഹി പാതിമോക്ഖസംവരസീലേ ഠിതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഇരിയാപഥവിഹാരോ കഥിതോ. തത്ഥ ഇരിയതീതി ചതുന്നം ഇരിയാപഥാനം അഞ്ഞതരസമങ്ഗിഭാവതോ ഇരിയതി. തേഹി ഇരിയാപഥചതുക്കേഹി കായസകടവത്തനേന വത്തതി. ഏകം ഇരിയാപഥദുക്ഖം അപരേന ഇരിയാപഥേന വിച്ഛിന്ദിത്വാ ചിരട്ഠിതിഭാവേന സരീരരക്ഖണതോ പാലേതി. ഏകസ്മിം ഇരിയാപഥേ അസണ്ഠഹിത്വാ സബ്ബഇരിയാപഥേ വത്തനതോ യപേതി. തേന തേന ഇരിയാപഥേന തഥാ തഥാ കായസ്സ യാപനതോ യാപേതി. ചിരകാലവത്താപനതോ ചരതി. ഇരിയാപഥേന ഇരിയാപഥം വിച്ഛിന്ദിത്വാ ജീവിതഹരണതോ വിഹരതി.

മിച്ഛാജീവപടിസേധകേനാതി –

‘‘ഇധേകച്ചോ വേളുദാനേന വാ പത്തദാനേന വാ പുപ്ഫ ഫല സിനാനദന്തകട്ഠദാനേന വാ ചാടുകമ്യതായ വാ മുഗ്ഗസൂപ്യതായ വാ പാരിഭടയതായ വാ ജങ്ഘപേസനികേന വാ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന വാ ബുദ്ധപടികുട്ഠേന മിച്ഛാആജീവേന ജീവികം കപ്പേതി, അയം വുച്ചതി അനാചാരോ’’തി (വിഭ. ൫൧൩) –

ഏവം വുത്തഅനാചാരസങ്ഖാതമിച്ഛാജീവപടിപക്ഖേന.

ന വേളുദാനാദിനാ ആചാരേനാതി –

‘‘ഇധേകച്ചോ ന വേളുദാനേന ന പത്ത ന പുപ്ഫ ന ഫല ന സിനാന ന ദന്തകട്ഠ ന ചാടുകമ്യതായ ന മുഗ്ഗസൂപ്യതായ ന പാരിഭടയതായ ന ജങ്ഘപേസനികേന ന അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന ബുദ്ധപടികുട്ഠേന മിച്ഛാആജീവേന ജീവികം കപ്പേതി, അയം വുച്ചതി ആചാരോ’’തി (വിഭ. ൫൧൩) –

ഏവം വുത്തേന ന വേളുദാനാദിനാ ആചാരേന.

വേസിയാദിഅഗോചരം പഹായാതി –

‘‘ഇധേകച്ചോ വേസിയഗോചരോ വാ ഹോതി വിധവ ഥുല്ലകുമാരി പണ്ഡക ഭിക്ഖുനി പാനാഗാരഗോചരോ വാ, സംസട്ഠോ വിഹരതി രാജൂഹി രാജമഹാമത്തേഹി തിത്ഥിയേഹി തിത്ഥിയസാവകേഹി അനനുലോമികേന സംസഗ്ഗേന, യാനി പന താനി കുലാനി അസ്സദ്ധാനി അപ്പസന്നാനി അനോപാനഭൂതാനി അക്കോസകപരിഭാസകാനി അനത്ഥകാമാനി അഹിതകാമാനി അഫാസുകകാമാനി അയോഗക്ഖേമകാമാനി ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീനം ഉപാസകാനം ഉപാസികാനം, തഥാരൂപാനി കുലാനി സേവതി ഭജതി പയിരുപാസതി, അയം വുച്ചതി അഗോചരോ’’തി (വിഭ. ൫൧൪) –

ഏവമാഗതം വേസിയാദിഅഗോചരം പഹായ.

സദ്ധാസമ്പന്നകുലാദിനാതി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന ഉപനിസ്സയഗോചരാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. തിവിധോ ഹി ഗോചരോ ഉപനിസ്സയഗോചരോ ആരക്ഖഗോചരോ ഉപനിബന്ധഗോചരോതി. കതമോ ഉപനിസ്സയഗോചരോ? ദസകഥാവത്ഥുഗുണസമന്നാഗതോ കല്യാണമിത്തോ, യം നിസ്സായ അസുതം സുണാതി, സുതം പരിയോദപേതി, കങ്ഖം വിതരതി, ദിട്ഠിം ഉജും കരോതി, ചിത്തം പസാദേതി. യസ്സ വാ പന അനുസിക്ഖമാനോ സദ്ധായ വഡ്ഢതി, സീലേന സുതേന ചാഗേന പഞ്ഞായ വഡ്ഢതി, അയം ഉപനിസ്സയഗോചരോ. കതമോ ആരക്ഖഗോചരോ? ഇധ ഭിക്ഖു അന്തരഘരം പവിട്ഠോ വീഥിം പടിപന്നോ ഓക്ഖിത്തചക്ഖു യുഗമത്തദസ്സാവീ സംവുതോ ഗച്ഛതി, ന ഹത്ഥിം ഓലോകേന്തോ, ന അസ്സം, ന രഥം, ന പത്തിം, ന ഇത്ഥിം, ന പുരിസം ഓലോകേന്തോ, ന ഉദ്ധം ഓലോകേന്തോ, ന അധോ ഓലോകേന്തോ, ന ദിസാവിദിസം വിപേക്ഖമാനോ ഗച്ഛതി, അയം ആരക്ഖഗോചരോ. കതമോ ഉപനിബന്ധഗോചരോ? ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ, യത്ഥ ചിത്തം ഉപനിബന്ധതി. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ ‘‘കോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഗോചരോ സകോ പേത്തികോ വിസയോ? യദിദം ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ’’തി (സം. നി. ൫.൩൭൨), അയം ഉപനിബന്ധഗോചരോ. ഇതി അയം തിവിധോ ഗോചരോ ഇധ ആദി-സദ്ദേന സങ്ഗഹിതോതി ദട്ഠബ്ബോ.

അപ്പമത്തകേസു വജ്ജേസൂതി അസഞ്ചിച്ച ആപന്നസേഖിയഅകുസലചിത്തുപ്പാദാദിഭേദേസു വജ്ജേസു. ഭയതോ ദസ്സനസീലോതി പരമാണുമത്തം വജ്ജം അട്ഠസട്ഠിയോജനസതസഹസ്സുബ്ബേധസിനേരുപബ്ബതസദിസം കത്വാ ദസ്സനസഭാവോ, സബ്ബലഹുകം വാ ദുബ്ഭാസിതമത്തം പാരാജികസദിസം കത്വാ ദസ്സനസഭാവോ. സമ്മാ ആദായാതി സമ്മദേവ സക്കച്ചം സബ്ബസോ വാ ആദിയിത്വാ.

വട്ടദുക്ഖനിസ്സരണത്ഥികേഹി സോതബ്ബതോ സുതം, പരിയത്തിധമ്മോ. തം ധാരേതീതി സുതധരോ, സുതസ്സ ആധാരഭൂതോ. യസ്സ ഹി ഇതോ ഗഹിതം ഏത്തോ പലായതി, ഛിദ്ദഘടേ ഉദകം വിയ ന തിട്ഠതി, പരിസമജ്ഝേ ഏകം സുത്തം വാ ജാതകം വാ കഥേതും വാ വാചേതും വാ ന സക്കോതി, അയം ന സുതധരോ നാമ. യസ്സ പന ഉഗ്ഗഹിതം ബുദ്ധവചനം ഉഗ്ഗഹിതകാലസദിസമേവ ഹോതി, ദസപി വീസതിപി വസ്സാനി സജ്ഝായം അകരോന്തസ്സ ന നസ്സതി, അയം സുതധരോ നാമ. തേനേവാഹ ‘‘യദസ്സ ത’’ന്തിആദി. ഏകപദമ്പി ഏകക്ഖരമ്പി അവിനട്ഠം ഹുത്വാ സന്നിചിയതീതി സന്നിചയോ, സുതം സന്നിചയോ ഏതസ്മിന്തി സുതസന്നിചയോതി ആഹ ‘‘സുതം സന്നിചിതം അസ്മിന്തി സുതസന്നിചയോ’’തി. യസ്സ ഹി സുതം ഹദയമഞ്ജുസായം സന്നിചിതം സിലായ ലേഖാ വിയ സുവണ്ണഘടേ പക്ഖിത്താ സീഹവസാ വിയ ച സാധു തിട്ഠതി, അയം സുതസന്നിചയോ നാമ. തേനാഹ ‘‘ഏതേന…പേ… അവിനാസം ദസ്സേതീ’’തി.

ധാതാതി പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാ. ഏകസ്സ ഹി ഉഗ്ഗഹിതബുദ്ധവചനം നിച്ചകാലികം ന ഹോതി, ‘‘അസുകസുത്തം വാ ജാതകം വാ കഥേഹീ’’തി വുത്തേ ‘‘സജ്ഝായിത്വാ അഞ്ഞേഹി സംസന്ദിത്വാ പരിപുച്ഛാവസേന അത്ഥം ഓഗാഹിത്വാ ജാനിസ്സാമീ’’തി വദതി. ഏകസ്സ പഗുണം പബന്ധവിച്ഛേദാഭാവതോ ഗങ്ഗാസോതസദിസം ഭവങ്ഗസോതസദിസഞ്ച അകിത്തിമം സുഖപ്പവത്തി ഹോതി, ‘‘അസുകസുത്തം വാ ജാതകം വാ കഥേഹീ’’തി വുത്തേ ഉദ്ധരിത്വാ തമേവ കഥേതി. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘ധാതാ’’തി. വാചായ പഗുണാ കതാതി സുത്തദസകവഗ്ഗദസകപണ്ണാസദസകവസേന വാചായ സജ്ഝായിതാ, ദസ സുത്താനി ഗതാനി, ദസ വഗ്ഗാനി ഗതാനീതിആദിനാ സല്ലക്ഖേത്വാ വാചായ സജ്ഝായിതാതി അത്ഥോ. സുത്തേകദേസസ്സ ഹി സുത്തമത്തസ്സ ച വചസാ പരിചയോ ഇധ നാധിപ്പേതോ, അഥ ഖോ വഗ്ഗാദിവസേനേവ. മനസാ അനുപേക്ഖിതാതി മനസാ അനു അനു പേക്ഖിതാ, ഭാഗസോ നിജ്ഝായിതാ ചിന്തിതാതി അത്ഥോ. ആവജ്ജന്തസ്സാതി വാചായ സജ്ഝായിതും ബുദ്ധവചനം മനസാ ചിന്തേന്തസ്സ. സുട്ഠു പടിവിദ്ധാതി നിജ്ജടം നിഗ്ഗുമ്ബം കത്വാ സുട്ഠു യാഥാവതോ പടിവിദ്ധാ.

ദ്വേ മാതികാതി ഭിക്ഖുമാതികാ ഭിക്ഖുനീമാതികാ ച. വാചുഗ്ഗതാതി പുരിമസ്സേവ വേവചനം. തിസ്സോ അനുമോദനാതി സങ്ഘഭത്തേ ദാനാനിസംസപടിസംയുത്തഅനുമോദനാ, വിഹാരാദിമങ്ഗലേ മങ്ഗലസുത്താദിഅനുമോദനാ, മതകഭത്താദിഅവമങ്ഗലേ തിരോകുട്ടാദിഅനുമോദനാതി ഇമാ തിസ്സോ അനുമോദനാ. കമ്മാകമ്മവിനിച്ഛയോതി പരിവാരാവസാനേ കമ്മവഗ്ഗേ വുത്തവിനിച്ഛയോ. ‘‘വിപസ്സനാവസേന ഉഗ്ഗണ്ഹന്തേന ചതുധാതുവവത്ഥാനമുഖേന ഉഗ്ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. ചതൂസു ദിസാസു അപ്പടിഹതത്താ ചതസ്സോ ദിസാ ഏതസ്സാതി ചതുദ്ദിസോ, ചതുദ്ദിസോയേവ ചാതുദ്ദിസോ, ചതസ്സോ വാ ദിസാ അരഹതി, ചതൂസു വാ ദിസാസു സാധൂതി ചാതുദ്ദിസോ.

അഭിവിനയേതി സകലേ വിനയപിടകേ. വിനേതുന്തി സിക്ഖാപേതും. ‘‘ദ്വേ വിഭങ്ഗാ പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാ കാതബ്ബാതി ഇദം പരിപുച്ഛാവസേന ഉഗ്ഗഹണമ്പി സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി വദന്തി. ഏകസ്സ പമുട്ഠം, ഇതരസ്സ പഗുണം ഹോതീതി ആഹ ‘‘തീഹി ജനേഹി സദ്ധിം പരിവത്തനക്ഖമാ കാതബ്ബാ’’തി. അഭിധമ്മേതി നാമരൂപപരിച്ഛേദേ. ഹേട്ഠിമാ വാ തയോ വഗ്ഗാതി മഹാവഗ്ഗതോ ഹേട്ഠാ സഗാഥകവഗ്ഗോ നിദാനവഗ്ഗോ ഖന്ധകവഗ്ഗോതി ഇമേ തയോ വഗ്ഗാ. ‘‘ധമ്മപദമ്പി സഹ വത്ഥുനാ ഉഗ്ഗഹേതും വട്ടതീ’’തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തത്താ ജാതകഭാണകേന സാട്ഠകഥം ജാതകം ഉഗ്ഗഹേത്വാപി ധമ്മപദമ്പി സഹ വത്ഥുനാ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബമേവ.

കല്യാണാ സുന്ദരാ പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനാ വാചാ അസ്സാതി കല്യാണവാചോ. തേനാഹ ‘‘സിഥിലധനിതാദീനം…പേ… വാചായ സമന്നാഗതോ’’തി. തത്ഥ പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനായാതി ഠാനകരണസമ്പത്തിയാ സിക്ഖാസമ്പത്തിയാ ച കത്ഥചിപി അനൂനതായ പരിമണ്ഡലപദാനി ബ്യഞ്ജനാനി അക്ഖരാനി ഏതിസ്സാതി പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനാ, പദമേവ വാ അത്ഥസ്സ ബ്യഞ്ജനതോ പദബ്യഞ്ജനം, തം അക്ഖരപാരിപൂരിം കത്വാ സിഥിലധനിതാദിദസവിധം ബ്യഞ്ജനബുദ്ധിം അപരിഹാപേത്വാ വുത്തം പരിമണ്ഡലം നാമ ഹോതി. അക്ഖരപാരിപൂരിയാ ഹി പദബ്യഞ്ജനസ്സ പരിമണ്ഡലതാ. തേന വുത്തം ‘‘സിഥിലധനിതാദീനം യഥാവിധാനവചനേനാ’’തി, പരിമണ്ഡലം പദബ്യഞ്ജനം ഏതിസ്സാതി പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനാ. അഥ വാ പജ്ജതി ഞായതി അത്ഥോ ഏതേനാതി പദം, നാമാദി. യഥാധിപ്പേതമത്ഥം ബ്യഞ്ജേതീതി ബ്യഞ്ജനം, വാക്യം. തേസം പരിപുണ്ണതായ പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനാ.

അപിച യോ ഭിക്ഖു പരിസതി ധമ്മം ദേസേന്തോ സുത്തം വാ ജാതകം വാ നിക്ഖിപിത്വാ അഞ്ഞം ഉപാരമ്ഭകരം സുത്തം ആഹരതി, തസ്സ ഉപമം കഥേതി, തദത്ഥം ഓതാരേതി, ഏവം ഇദം ഗഹേത്വാ ഏത്ഥ ഖിപന്തോ ഏകപസ്സേനേവ പരിഹരന്തോ കാലം ഞത്വാ വുട്ഠഹതി, നിക്ഖിത്തസുത്തം പന നിക്ഖിത്തമത്തമേവ ഹോതി, തസ്സ കഥാ അപരിമണ്ഡലാ നാമ ഹോതി അത്ഥസ്സ അപരിപുണ്ണഭാവതോ. യോ പന സുത്തം വാ ജാതകം വാ നിക്ഖിപിത്വാ ബഹി ഏകപദമ്പി അഗന്ത്വാ യഥാനിക്ഖിത്തസ്സ സുത്തസ്സ അത്ഥസംവണ്ണനാവസേനേവ സുത്തന്തരമ്പി ആനേന്തോ പാളിയാ അനുസന്ധിഞ്ച പുബ്ബാപരഞ്ച അപേക്ഖന്തോ ആചരിയേഹി ദിന്നനയേ ഠത്വാ തുലികായ പരിച്ഛിന്ദന്തോ വിയ തം തം അത്ഥം സുവവത്ഥിതം കത്വാ ദസ്സേന്തോ ഗമ്ഭീരമാതികായ ഉദകം പേസേന്തോ വിയ ഗമ്ഭീരമത്ഥം ഗമേന്തോ വഗ്ഗിഹാരിഗതിയാ പദേ പദം കോട്ടേന്തോ സിന്ധവാജാനീയോ വിയ ഏകംയേവ പദം അനേകേഹി പരിയായേഹി പുനപ്പുനം സംവണ്ണന്തോ ഗച്ഛതി, തസ്സ കഥാ പരിമണ്ഡലാ നാമ ഹോതി ധമ്മതോ അത്ഥതോ അനുസന്ധിതോ പുബ്ബാപരതോ ആചരിയുഗ്ഗഹതോതി സബ്ബസോ പരിപുണ്ണഭാവതോ. ഏവരൂപമ്പി കഥം സന്ധായ ‘‘പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനായാ’’തി വുത്തം.

ഗുണപരിപുണ്ണഭാവേന പുരേ ഭവാതി പോരീ, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ തേനേതം ഭാസിതബ്ബം അത്ഥസ്സ ഗുണപരിപുണ്ണഭാവേന പുരേ പുണ്ണഭാവേ ഭവാതി അത്ഥോ. പുരേ വാ ഭവത്താ പോരിയാ നാഗരികിത്ഥിയാ സുഖുമാലത്തനേന സദിസാതി പോരീ, പുരേ സംവഡ്ഢനാരീ വിയ സുകുമാരാതി അത്ഥോ. പുരസ്സ ഏസാതിപി പോരീ, പുരസ്സ ഏസാതി നഗരവാസീനം കഥാതി അത്ഥോ. നഗരവാസിനോ ഹി യുത്തകഥാ ഹോന്തി പിതിമത്തം ‘‘പിതാ’’തി, ഭാതിമത്തം ‘‘ഭാതാ’’തി വദന്തി. ഏവരൂപീ ഹി കഥാ ബഹുനോ ജനസ്സ കന്താ ഹോതി മനാപാ, തായ പോരിയാ.

വിസ്സട്ഠായാതി പിത്തസേമ്ഹാദീഹി അപലിബുദ്ധായ സന്ദിട്ഠവിലമ്ബിതാദിദോസരഹിതായ. അഥ വാ നാതിസീഘം നാതിസണികം നിരന്തരം ഏകരസഞ്ച കത്വാ പരിസായ അജ്ഝാസയാനുരൂപം ധമ്മം കഥേന്തസ്സ വാചാ വിസ്സട്ഠാ നാമ. യോ ഹി ഭിക്ഖു ധമ്മം കഥേന്തോ സുത്തം വാ ജാതകം വാ ആരഭിത്വാ ആരദ്ധകാലതോ പട്ഠായ തുരിതതുരിതോ അരണിം മന്ഥേന്തോ വിയ ഉണ്ഹഖാദനീയം ഖാദന്തോ വിയ പാളിയാ അനുസന്ധിപുബ്ബാപരേസു ഗഹിതം ഗഹിതമേവ, അഗ്ഗഹിതം അഗ്ഗഹിതമേവ കത്വാ പുരാണപണ്ണന്തരേസു ചരമാനം ഗോധം ഉട്ഠാപേന്തോ വിയ തത്ഥ തത്ഥ പഹരന്തോ ഓസാപേത്വാ ഉട്ഠായ ഗച്ഛതി. പുരാണപണ്ണന്തരേസു ഹി പരിപാതിയമാനാ ഗോധാ കദാചി ദിസ്സതി കദാചി ന ദിസ്സതി, ഏവമേകച്ചസ്സ അത്ഥവണ്ണനാ കത്ഥചി ദിസ്സതി കത്ഥചി ന ദിസ്സതി. യോപി ധമ്മം കഥേന്തോ കാലേന സീഘം, കാലേന സണികം, കാലേന മന്ദം, കാലേന മഹാസദ്ദം, കാലേന ഖുദ്ദകസദ്ദം കരോതി, യഥാ നിജ്ഝാമതണ്ഹികപേതസ്സ മുഖതോ നിച്ഛരണകഅഗ്ഗി കാലേന ജലതി കാലേന നിബ്ബായതി, ഏവം പേതധമ്മകഥികോ നാമ ഹോതി, പരിസായ ഉട്ഠാതുകാമായ പുന ആരഭതി. യോപി കഥേന്തോ തത്ഥ തത്ഥ വിത്ഥായതി, അപ്പടിഭാനതായ ആപജ്ജതി, കേനചി രോഗേന നിത്ഥുനന്തോ വിയ കന്ദന്തോ വിയ കഥേതി, ഇമേസം സബ്ബേസമ്പി കഥാ വിസ്സട്ഠാ നാമ ന ഹോതി സുഖേന അപ്പവത്തഭാവതോ. യോ പന സുത്തം ആഹരിത്വാ ആചരിയേഹി ദിന്നനയേ ഠിതോ ആചരിയുഗ്ഗഹം അമുഞ്ചന്തോ യഥാ ച ആചരിയാ തം തം സുത്തം സംവണ്ണേസും, തേനേവ നയേന സംവണ്ണേന്തോ നാതിസീഘം നാതിസണികന്തിആദിനാ വുത്തനയേന കഥാപബന്ധം അവിച്ഛിന്നം കത്വാ നദീസോതോ വിയ പവത്തേതി, ആകാസഗങ്ഗാതോ ഭസ്സമാനഉദകം വിയ നിരന്തരകഥം പവത്തേതി, തസ്സ കഥാ വിസ്സട്ഠാ നാമ ഹോതി. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘വിസ്സട്ഠായാ’’തി.

അനേലഗളായാതി ഏലഗളവിരഹിതായ. കസ്സചി ഹി കഥേന്തസ്സ ഏലം ഗളതി, ലാലാ പഗ്ഘരതി, ഖേളഫുസിതാനി വാ നിക്ഖമന്തി, തസ്സ വാചാ ഏലഗളാ നാമ ഹോതി, തബ്ബിപരീതായാതി അത്ഥോ. അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാതി ആദിമജ്ഝപരിയോസാനം പാകടം കത്വാ ഭാസിതത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനസമത്ഥതായ അത്ഥഞാപനേ സാധനായ.

വാചാവ കരണന്തി വാക്കരണം, ഉദാഹാരഘോസോ. കല്യാണം മധുരം വാക്കരണം അസ്സാതി കല്യാണവാക്കരണോ. തേനേവാഹ ‘‘മധുരസ്സരോ’’തി. ഹീളേതീതി അവജാനാതി. മാതുഗാമോതി സമ്ബന്ധോ. മനം അപായതി വഡ്ഢേതീതി മനാപോ. തേനാഹ ‘‘മനവഡ്ഢനകോ’’തി. വട്ടഭയേന തജ്ജേത്വാതി യോബ്ബനമദാദിമത്താ ഭിക്ഖുനിയോ സംസാരഭയേന താസേത്വാ. ഗിഹികാലേതി അത്തനോ ഗിഹികാലേ. ഭിക്ഖുനിയാ മേഥുനേന ഭിക്ഖുനീദൂസകോ ഹോതീതി ഭിക്ഖുനിയാ കായസംസഗ്ഗമേവ വദതി. സിക്ഖമാനാസാമണേരീസു പന മേഥുനേനപി ഭിക്ഖുനീദൂസകോ ന ഹോതീതി ആഹ ‘‘സിക്ഖമാനാസാമണേരീസു മേഥുനധമ്മ’’ന്തി. ‘‘കാസായവത്ഥവസനായാ’’തി വചനതോ ദുസ്സീലാസു ഭിക്ഖുനീസിക്ഖമാനാസാമണേരീസു ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നപുബ്ബോ പടിക്ഖിത്തോയേവാതി ദട്ഠബ്ബം. തസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ അഭാവേപി യാ യാ തസ്സാ വചനം അസ്സോസും, താ താ തഥേവ മഞ്ഞന്തീതി ആഹ ‘‘മാതുഗാമോ ഹീ’’തിആദി.

ഇദാനി അട്ഠ അങ്ഗാനി സമോധാനേത്വാ ദസ്സേതും ‘‘ഏത്ഥ ചാ’’തിആദി ആരദ്ധം. ഇമേഹി പന അട്ഠഹങ്ഗേഹി അസമന്നാഗതം ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേന സമ്മന്നേന്തോ ദുക്കടം ആപജ്ജതി, ഭിക്ഖു പന സമ്മതോയേവ ഹോതി.

൧൪൮. ഗരുകേഹീതി ഗരുകാതബ്ബേഹി. ഏകതോഉപസമ്പന്നായാതി ഉപയോഗത്ഥേ ഭുമ്മവചനം. ‘‘ഓവദതീ’’തി വാ ഇമസ്സ ‘‘വദതീ’’തി അത്ഥേ സതി സമ്പദാനവചനമ്പി യുജ്ജതി. ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നാ നാമ പരിവത്തലിങ്ഗാ വാ പഞ്ചസതസാകിയാനിയോ വാ.

൧൪൯. ആസനം പഞ്ഞപേത്വാതി ഏത്ഥ ‘‘സചേ ഭൂമി മനാപാ ഹോതി, ആസനം അപഞ്ഞാപേതുമ്പി വട്ടതീ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. മാതുഗാമഗ്ഗഹണേന ഭിക്ഖുനീപി സങ്ഗഹിതാതി ആഹ ‘‘ധമ്മദേസനാപത്തിമോചനത്ഥ’’ന്തി. സമ്മതസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്തികം പാടിപദേ ഓവാദത്ഥായ സബ്ബാഹി ഭിക്ഖുനീഹി ആഗന്തബ്ബതോ ‘‘സമഗ്ഗാത്ഥ ഭഗിനിയോ’’തി ഇമിനാ സബ്ബാസം ആഗമനം പുച്ഛതീതി ആഹ ‘‘സബ്ബാ ആഗതാത്ഥാ’’തി. ഗിലാനാസു അനാഗതാസുപി ഗിലാനാനം അനാഗമനസ്സ അനുഞ്ഞാതത്താ ആഗന്തും സമത്ഥാഹി ച സബ്ബാഹി ആഗതത്താ ‘‘സമഗ്ഗാമ്ഹയ്യാ’’തി വത്തും വട്ടതി. അന്തോഗാമേ വാതിആദീസു യത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഭൂമിയം പതിട്ഠാപേത്വാ വന്ദിതും ന സക്കാ ഹോതി, തത്ഥ ഠിതായ ഏവ കായം പുരതോ നാമേത്വാ ‘‘വന്ദാമി അയ്യാ’’തി അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ ഗന്തുമ്പി വട്ടതി. അന്തരഘരന്തി കത്ഥചി നഗരദ്വാരസ്സ ബഹിഇന്ദഖീലതോ പട്ഠായ അന്തോഗാമോ വുച്ചതി, കത്ഥചി ഘരുമ്മാരതോ പട്ഠായ അന്തോഗേഹം. ഇധ പന ‘‘അന്തോഗാമേ വാ’’തി വിസും വുത്തത്താ ‘‘അന്തരഘരേ വാ’’തി അന്തോഗേഹം സന്ധായ വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. യത്ഥ കത്ഥചീതി അന്തോഗാമാദീസു യത്ഥ കത്ഥചി.

വട്ടതീതി ‘‘വസഥ അയ്യേ, മയം ഭിക്ഖൂ ആനേസ്സാമാ’’തി വുത്തവചനം സദ്ദഹന്തീഹി വസിതും വട്ടതി. ന നിമന്തിതാ ഹുത്വാ ഗന്തുകാമാതി മനുസ്സേഹി നിമന്തിതാ ഹുത്വാ ഗന്തുകാമാ ന ഹോന്തീതി അത്ഥോ, തത്ഥേവ വസ്സം ഉപഗന്തുകാമാ ഹോന്തീതി അധിപ്പായോ. യതോതി ഭിക്ഖുനുപസ്സയതോ. യാചിത്വാതി ‘‘തുമ്ഹേഹി ആനീതഓവാദേനേവ മയമ്പി വസിസ്സാമാ’’തി യാചിത്വാ. തത്ഥാതി തസ്മിം ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ. ആഗതാനം സന്തികേ ഓവാദേന വസിതബ്ബന്തി പച്ഛിമികായ വസ്സം വസിതബ്ബം. അഭിക്ഖുകാവാസേ വസന്തിയാ ആപത്തീതി ചോദനാമുഖേന സാമഞ്ഞതോ ആപത്തിപ്പസങ്ഗം വദതി, ന പന തസ്സാ ആപത്തി. വസ്സച്ഛേദം കത്വാ ഗച്ഛന്തിയാപി ആപത്തീതി വസ്സാനുപഗമമൂലം ആപത്തിം വദതി. ഇതരായ ആപത്തിയാ അനാപത്തികാരണസബ്ഭാവതോ ‘‘സാ രക്ഖിതബ്ബാ’’തി വുത്തം, സാ വസ്സാനുപഗമമൂലാ ആപത്തി രക്ഖിതബ്ബാതി അത്ഥോ, അഭിക്ഖുകേപി ആവാസേ ഈദിസാസു ആപദാസു വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബന്തി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘ആപദാസു ഹി…പേ… അനാപത്തി വുത്താ’’തി. ഇതരായ പന ആപത്തിയാ അനാപത്തി, കാരണേ അസതി പച്ഛിമികായപി വസ്സം ന ഉപഗന്തബ്ബം. സന്തേസു ഹി ഭിക്ഖൂസു വസ്സം അനുപഗച്ഛന്തിയാ ആപത്തി. തത്ഥ ഗന്ത്വാ പവാരേതബ്ബന്തി ഏത്ഥ അപവാരേന്തീനം ആപത്തിസമ്ഭവതോ. സചേ ദൂരേപി ഭിക്ഖൂനം വസനട്ഠാനം ഹോതി, സക്കാ ച ഹോതി നവമിയം ഗന്ത്വാ പവാരേതും, തത്ഥ ഗന്ത്വാ പവാരേതബ്ബം. സചേ പന നവമിയം നിക്ഖമിത്വാ സമ്പാപുണിതും ന സക്കാ ഹോതി, അഗച്ഛന്തീനം അനാപത്തി.

ഉപോസഥസ്സ പുച്ഛനം ഉപോസഥപുച്ഛാ, സായേവ ക-പ്പച്ചയം രസ്സത്തഞ്ച കത്വാ ഉപോസഥപുച്ഛകന്തി വുത്താതി ആഹ ‘‘ഉപോസഥപുച്ഛന’’ന്തി. ഉപോസഥോ പുച്ഛിതബ്ബോതി ‘‘കദാ, അയ്യ, ഉപോസഥോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബോ. ഭിക്ഖുനാപി ‘‘സ്വേ, ഭഗിനി, ഉപോസഥോ’’തി വത്തബ്ബം. ഭിക്ഖൂ കദാചി കേനചി കാരണേന പന്നരസികം വാ ചാതുദ്ദസീഉപോസഥം, ചാതുദ്ദസികം വാ പന്നരസീഉപോസഥം കരോന്തി, യസ്മിഞ്ച ദിവസേ ഭിക്ഖൂഹി ഉപോസഥോ കതോ, തസ്മിംയേവ ഭിക്ഖുനീഹിപി ഉപോസഥോ കാതബ്ബോതി അധിപ്പായേന ‘‘പക്ഖസ്സ തേരസിയംയേവ ഗന്ത്വാ’’തിആദി വുത്തം. ഏവം പുച്ഛിതേന ഭിക്ഖുനാ സചേ ചാതുദ്ദസിയം ഉപോസഥം കരോന്തി, ‘‘ചാതുദ്ദസികോ ഭഗിനീ’’തി വത്തബ്ബം. സചേ പന പന്നരസിയം കരോന്തി, ‘‘പന്നരസികോ ഭഗിനീ’’തി ആചിക്ഖിതബ്ബം. ഓവാദത്ഥായാതി ഓവാദയാചനത്ഥായ. പാടിപദദിവസതോ പന പട്ഠായ ധമ്മസവനത്ഥായ ഗന്തബ്ബന്തി പാടിപദദിവസേ ഓവാദഗ്ഗഹണത്ഥായ ദുതിയദിവസതോ പട്ഠായ അന്തരന്തരാ ധമ്മസവനത്ഥായ ഗന്തബ്ബം. ഓവാദഗ്ഗഹണമ്പി ഹി ‘‘ധമ്മസവനമേവാ’’തി അഭേദേന വുത്തം. നിരന്തരം വിഹാരം ഉപസങ്കമിംസൂതി യേഭുയ്യേന ഉപസങ്കമനം സന്ധായ വുത്തം. വുത്തഞ്ഹേതന്തിആദിനാ യഥാനുസിട്ഠം പടിപജ്ജിസ്സാമാതി സബ്ബാസംയേവ ഭിക്ഖുനീനം ഉപസങ്കമനദീപനത്ഥം പാളി നിദസ്സിതാ. ഓവാദം ഗച്ഛതീതി ഓവാദം യാചിതും ഗച്ഛതി. ദ്വേ തിസ്സോതി ദ്വീഹി തീഹി. കരണത്ഥേ ചേതം പച്ചത്തവചനം.

പാസാദികേനാതി പസാദജനകേന നിദ്ദോസേന കായകമ്മാദിനാ. സമ്പാദേതൂതി തിവിധം സിക്ഖം സമ്പാദേതു. സചേ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകംയേവ ദിസ്വാ താഹി ഭിക്ഖുനീഹി ഓവാദോ യാചിതോ ഭവേയ്യ, തേന കിം കാതബ്ബന്തി? ഉപോസഥഗ്ഗേ സന്നിപതിതേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ പുബ്ബകിച്ചവസേന ‘‘അത്ഥി കാചി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദം യാചമാനാ’’തി പുച്ഛിയമാനേ ‘‘ഏവം വദേഹീ’’തി ഓവാദപടിഗ്ഗാഹകേന വത്തബ്ബവചനം അഞ്ഞേന ഭിക്ഖുനാ കഥാപേത്വാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബവചനം അത്തനാ വത്വാ പുന സയമേവ ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ആരോചേതബ്ബം, അഞ്ഞേന വാ ഭിക്ഖുനാ തസ്മിം ദിവസേ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസാപേതബ്ബം. ഏതം വുത്തന്തി ‘‘താഹീ’’തി ഏതം ബഹുവചനം വുത്തം.

ഏകാ ഭിക്ഖുനീ വാതി ഇദം ബഹൂഹി ഭിക്ഖുനുപസ്സയേഹി ഏകായ ഏവ ഭിക്ഖുനിയാ സാസനപടിഗ്ഗഹണം സന്ധായ വുത്തം, ന പന ദുതിയികായ അഭാവം സന്ധായ. ബഹൂഹി ഭിക്ഖുനുപസ്സയേഹീതി അന്തരാമഗ്ഗേ വാ തസ്മിംയേവ വാ ഗാമേ ബഹൂഹി ഭിക്ഖുനുപസ്സയേഹി. ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ചാ’’തി ഇമിനാ നാനാഉപസ്സയേഹി സാസനം ഗഹേത്വാ ആഗതഭിക്ഖുനിയാ വത്തബ്ബവചനം ദസ്സേതി. ഇദഞ്ച ഏകേന പകാരേന മുഖമത്തനിദസ്സനത്ഥം വുത്തം, തസ്മിം തസ്മിം പന ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ ഭിക്ഖുനീനം പമാണം സല്ലക്ഖേത്വാ തദനുരൂപേന നയേന വത്തബ്ബം. ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ അയ്യാനം അയ്യസ്സാതി ഇദം സങ്ഖിപിത്വാ വുത്തം.

പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേനപീതി ഇദം സങ്ഘുപോസഥവസേനേവ ദസ്സിതം. യത്ഥ പന തിണ്ണം ദ്വിന്നം വാ വസനട്ഠാനേ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ നത്ഥി, തത്ഥാപി ഞത്തിഠപനകേന ഇതരേന വാ ഭിക്ഖുനാ ഇമിനാവ നയേന വത്തബ്ബം. ഏകപുഗ്ഗലേനപി ഉപോസഥദിവസേ ഓവാദയാചനം സമ്പടിച്ഛിത്വാ പാടിപദേ ആഗതാനം ഭിക്ഖുനീനം ‘‘നത്ഥി കോചീ’’തിആദി വത്തബ്ബമേവ. സചേ സയമേവ, ‘‘സമ്മതോ അഹ’’ന്തി വത്തബ്ബം. ഇമം വിധിം അജാനന്തോ ഇധ ബാലോതി അധിപ്പേതോ.

൧൫൦. അധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ വഗ്ഗം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം വഗ്ഗസഞ്ഞീ ഓവദതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാതിആദീസു വിജ്ജമാനേസുപി വഗ്ഗാദിഭാവനിമിത്തേസു ദുക്കടേസു അധമ്മകമ്മമൂലകം പാചിത്തിയമേവ പാളിയം സബ്ബത്ഥ വുത്തന്തി ആഹ ‘‘അധമ്മകമ്മേ ദ്വിന്നം നവകാനം വസേന അട്ഠാരസ പാചിത്തിയാനീ’’തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. അസമ്മതതാ, ഭിക്ഖുനിയാ പരിപുണ്ണൂപസമ്പന്നതാ, ഓവാദവസേന അട്ഠഗരുധമ്മഭണനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ഓവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. അത്ഥങ്ഗതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൫൩. ദുതിയേ കുസലാനം ധമ്മാനം സാതച്ചകിരിയായാതി പുബ്ബഭാഗപ്പടിപത്തിവസേന വുത്തം. മുനാതീതി ജാനാതി. തേന ഞാണേനാതി തേന അരഹത്തഫലപഞ്ഞാസങ്ഖാതേന ഞാണേന. പഥേസൂതി ഉപായമഗ്ഗേസു. അരഹതോ പരിനിട്ഠിതസിക്ഖത്താ ആഹ ‘‘ഇദഞ്ച…പേ… വുത്ത’’ന്തി. അഥ വാ ‘‘അപ്പമജ്ജതോ സിക്ഖതോ’’തി ഇമേസം പദാനം ഹേതുഅത്ഥതാ ദട്ഠബ്ബാ, തസ്മാ അപ്പമജ്ജനഹേതു സിക്ഖനഹേതു ച അധിചേതസോതി അത്ഥോ. സോകാതി ചിത്തസന്താപാ. ഏത്ഥ ച അധിചേതസോതി ഇമിനാ അധിചിത്തസിക്ഖാ, അപ്പമജ്ജതോതി ഇമിനാ അധിസീലസിക്ഖാ, മുനിനോ മോനപഥേസു സിക്ഖതോതി ഏതേഹി അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ, മുനിനോതി വാ ഏതേന അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ, മോനപഥേസു സിക്ഖതോതി ഏതേന താസം ലോകുത്തരസിക്ഖാനം പുബ്ബഭാഗപ്പടിപദാ, സോകാ ന ഭവന്തീതിആദീഹി സിക്ഖാപാരിപൂരിയാ ആനിസംസാ പകാസിതാതി വേദിതബ്ബം.

കോകനുദന്തി പദുമവിസേസനം യഥാ ‘‘കോകാസയ’’ന്തി, തം കിര ബഹുപത്തം വണ്ണസമ്പന്നം അതിവിയ സുഗന്ധഞ്ച ഹോതി. ‘‘കോകനുദം നാമ സേതപദുമ’’ന്തിപി വദന്തി. പാതോതി പഗേവ. അയഞ്ഹേത്ഥ അത്ഥോ – യഥാ കോകനുദസങ്ഖാതം പദുമം പാതോ സൂരിയുഗ്ഗമനവേലായം ഫുല്ലം വികസിതം അവീതഗന്ധം സിയാ വിരോചമാനം, ഏവം സരീരഗന്ധേന ഗുണഗന്ധേന ച സുഗന്ധം സരദകാലേ അന്തലിക്ഖേ ആദിച്ചമിവ അത്തനോ തേജസാ തപന്തം അങ്ഗേഹി നിച്ഛരണജുതിതായ അങ്ഗീരസം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം പസ്സാതി.

അഭബ്ബോതി പടിപത്തിസാരമിദം സാസനം, പടിപത്തി ച പരിയത്തിമൂലികാ, ത്വഞ്ച പരിയത്തിം ഉഗ്ഗഹേതും അസമത്ഥോ, തസ്മാ അഭബ്ബോതി അധിപ്പായോ. സുദ്ധം പിലോതികഖണ്ഡന്തി ഇദ്ധിയാ അഭിസങ്ഖതം പരിസുദ്ധം ചോളഖണ്ഡം. തദാ കിര ഭഗവാ ‘‘ന സജ്ഝായം കാതും അസക്കോന്തോ മമ സാസനേ അഭബ്ബോ നാമ ഹോതി, മാ സോചി ഭിക്ഖൂ’’തി തം ബാഹായം ഗഹേത്വാ വിഹാരം പവിസിത്വാ ഇദ്ധിയാ പിലോതികഖണ്ഡം അഭിനിമ്മിനിത്വാ ‘‘ഹന്ദ, ഭിക്ഖു, ഇമം പരിമജ്ജന്തോ ‘രജോഹരണം രജോഹരണ’ന്തി പുനപ്പുനം സജ്ഝായം കരോഹീ’’തി വത്വാ അദാസി തത്ഥ പുബ്ബേകതാധികാരത്താ.

സോ കിര പുബ്ബേ രാജാ ഹുത്വാ നഗരം പദക്ഖിണം കരോന്തോ നലാടതോ സേദേ മുച്ചന്തേ പരിസുദ്ധേന സാടകേന നലാടം പുഞ്ഛി, സാടകോ കിലിട്ഠോ അഹോസി. സോ ‘‘ഇമം സരീരം നിസ്സായ ഏവരൂപോ പരിസുദ്ധസാടകോ പകതിം ജഹിത്വാ കിലിട്ഠോ ജാതോ, അനിച്ചാ വത സങ്ഖാരാ’’തി അനിച്ചസഞ്ഞം പടിലഭതി, തേന കാരണേനസ്സ രജോഹരണമേവ പച്ചയോ ജാതോ. രജം ഹരതീതി രജോഹരണം. സംവേഗം പടിലഭിത്വാതി അസുഭസഞ്ഞം അനിച്ചസഞ്ഞഞ്ച ഉപട്ഠപേന്തോ സംവേഗം പടിലഭിത്വാ. സോ ഹി യോനിസോ ഉമ്മജ്ജന്തോ ‘‘പരിസുദ്ധം വത്ഥം, നത്ഥേത്ഥ ദോസോ, അത്തഭാവസ്സ പനായം ദോസോ’’തി അസുഭസഞ്ഞം അനിച്ചസഞ്ഞഞ്ച പടിലഭിത്വാ നാമരൂപപരിഗ്ഗഹാദിനാ പഞ്ചസു ഖന്ധേസു ഞാണം ഓതാരേത്വാ കലാപസമ്മസനാദിക്കമേന വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ ഉദയബ്ബയഞാണാദിപഅപാടിയാ വിപസ്സനം അനുലോമഗോത്രഭുസമീപം പാപേസി. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘വിപസ്സനം ആരഭീ’’തി. ഓഭാസഗാഥം അഭാസീതി ഓഭാസവിസ്സജ്ജനപുബ്ബകഭാസിതഗാഥാ ഓഭാസഗാഥാ, തം അഭാസീതി അത്ഥോ.

ഏത്ഥ ച ‘‘അധിചേതസോതി ഇമം ഓഭാസഗാഥം അഭാസീ’’തി ഇധേവ വുത്തം. വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൨.൩൮൬) പന ധമ്മപദട്ഠകഥായം (ധ. പ. അട്ഠ. ൧.ചൂളപന്ഥകത്ഥേരവത്ഥു) ഥേരഗാഥാസംവണ്ണനായഞ്ച (ഥേരഗാ. അട്ഠ. ൨.൫൬൬) –

‘‘രാഗോ രജോ ന ച പന രേണു വുച്ചതി;

രാഗസ്സേതം അധിവചനം രജോതി;

ഏതം രജം വിപ്പജഹിത്വാ പണ്ഡിതാ;

വിഹരന്തി തേ വിഗതരജസ്സ സാസനേ.

‘‘ദോസോ…പേ… സാസനേ.

‘‘മോഹോ രജോ ന ച പന രേണു വുച്ചതി;

മോഹസ്സേതം അധിവചനം രജോതി;

ഏതം രജം വിപ്പജഹിത്വാ പണ്ഡിതാ;

വിഹരന്തി തേ വിഗതരജസ്സ സാസനേതി. –

ഇമാ തിസ്സോ ഓഭാസഗാഥാ അഭാസീ’’തി വുത്തം. അധിചേതസോതി ച അയം ചൂളപന്ഥകത്ഥേരസ്സ ഉദാനഗാഥാതി ഇമിസ്സായേവ പാളിയാ ആഗതം. ഥേരഗാഥായം പന ചൂളപന്ഥകത്ഥേരസ്സ ഉദാനഗാഥാസു അയം അനാരുള്ഹാ, ‘‘ഏകുദാനിയത്ഥേരസ്സ പന അയം ഉദാനഗാഥാ’’തി (ഥേരഗാ. അട്ഠ. ൧.ഏകുദാനിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ) തത്ഥ വുത്തം. ഏവം സന്തേപി ഇമിസ്സാ പാളിയാ അട്ഠകഥായ ച ഏവമാഗതത്താ ചൂളപന്ഥകത്ഥേരസ്സപി അയം ഉദാനഗാഥാ ഓഭാസഗാഥാവസേന ച ഭഗവതാ ഭാസിതാതി ഗഹേതബ്ബം. അരഹത്തം പാപുണീതി അഭിഞ്ഞാപടിസമ്ഭിദാപരിവാരം അരഹത്തം പാപുണി. അഭബ്ബോ ത്വന്തിആദിവചനതോ അനുകമ്പാവസേന സദ്ധിവിഹാരികാദിം സങ്ഘികവിഹാരാ നിക്കഡ്ഢാപേന്തസ്സ അനാപത്തി വിയ ദിസ്സതി. അഭബ്ബോ ഹി ഥേരോ സഞ്ചിച്ച തം കാതും, നിക്കഡ്ഢനസിക്ഖാപദേ വാ അപഞ്ഞത്തേ ഥേരേന ഏവം കതന്തി ഗഹേതബ്ബം.

൧൫൬. ഓവദന്തസ്സ പാചിത്തിയന്തി അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ ഗരുധമ്മേഹി വാ അഞ്ഞേന വാ ധമ്മേനേവ ഓവദന്തസ്സ സമ്മതസ്സപി പാചിത്തിയം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. അത്ഥങ്ഗതസൂരിയതാ, പരിപുണ്ണൂപസമ്പന്നതാ, ഓവദനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

അത്ഥങ്ഗതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഭിക്ഖുനുപസ്സയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൬൨. തതിയം ഉത്താനത്ഥമേവ. ഉപസ്സയൂപഗമനം, പരിപുണ്ണൂപസമ്പന്നതാ, സമയാഭാവോ, ഗരുധമ്മേഹി ഓവദനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

ഭിക്ഖുനുപസ്സയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ആമിസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൬൪. ചതുത്ഥേ ‘‘ഉപസമ്പന്നം…പേ… ഭിക്ഖുനോവാദക’’ന്തി ഇമേസം ‘‘മങ്കുകത്തുകാമോ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. ‘‘അവണ്ണം കത്തുകാമോ അയസം കത്തുകാമോ’’തി ഇമേസം പന വസേന ‘‘ഉപസമ്പന്ന’’ന്തിആദീസു ‘‘ഉപസമ്പന്നസ്സാ’’തി വിഭത്തിവിപരിണാമോ കാതബ്ബോതി ഇമമത്ഥം സന്ധായ ‘‘ഉജ്ഝാപനകേ വുത്തനയേനേവത്ഥോ വേദിതബ്ബോ’’തി വുത്തം. ‘‘ചീവരഹേതു ഓവദതീ’’തിആദിനാ ഭണന്തസ്സ ഏകേകസ്മിം വചനേ നിട്ഠിതേ പാചിത്തിയം വേദിതബ്ബം. ‘‘ഉപസമ്പന്നം സങ്ഘേന അസമ്മത’’ന്തി പാളിവചനതോ ‘‘സമ്മതേന വാ സങ്ഘേന വാ ഭാരം കത്വാ ഠപിതോ’’തി അട്ഠകഥാവചനതോ ച അട്ഠഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ സമ്മതേന വാ വിപ്പവസിതുകാമേന ‘‘യാവാഹം ആഗമിസ്സാമി, താവ തേ ഭാരോ ഹോതൂ’’തി യാചിത്വാ ഠപിതോ തസ്സാഭാവതോ സങ്ഘേന വാ തഥേവ ഭാരം കത്വാ ഠപിതോ അട്ഠഹി ഗരുധമ്മേഹി അഞ്ഞേന വാ ധമ്മേന ഓവദിതും ലഭതീതി വേദിതബ്ബം. തസ്മാ ‘‘യോ പന, ഭിക്ഖു, അസമ്മതോ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി ഇദം പഗേവ ഭാരം കത്വാ അട്ഠപിതം സന്ധായ വുത്തന്തി ഗഹേതബ്ബം.

൧൬൮. അനാപത്തി പകതിയാ ചീവരഹേതു…പേ… ഓവദന്തം ഭണതീതി ഏത്ഥ ആമിസഹേതു ഓവദന്തം ‘‘ആമിസഹേതു ഓവദതീ’’തി സഞ്ഞായ ഏവം ഭണന്തസ്സ അനാപത്തി, ‘‘ന ആമിസഹേതു ഓവദതീ’’തി സഞ്ഞിനോ പന ദുക്കടം, ന ആമിസഹേതു ഓവദന്തം പന ‘‘ആമിസഹേതു ഓവദതീ’’തി സഞ്ഞായ ഭണന്തസ്സപി അനാപത്തി സചിത്തകത്താ സിക്ഖാപദസ്സ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ഉപസമ്പന്നതാ, ധമ്മേന ലദ്ധസമ്മുതിതാ, അനാമിസന്തരതാ, അവണ്ണകാമതായ ഏവം ഭണനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

ആമിസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൬൯. പഞ്ചമം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൬. ചീവരസിബ്ബാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൭൫. ഛട്ഠേ സചേ സാ ഭിക്ഖുനീ തം ചീവരം ആദിതോവ പാരുപേയ്യ, അഞ്ഞാ ഭിക്ഖുനിയോ ദിസ്വാ ഉജ്ഝാപേയ്യും, തതോ മഹാജനോ പസ്സിതും ന ലഭതീതി മഞ്ഞമാനോ ‘‘യഥാസംഹടം ഹരിത്വാ നിക്ഖിപിത്വാ’’തിആദിമാഹ.

൧൭൬. നീഹരതീതി സകിം നീഹരതി. യേപി തേസം നിസ്സിതകാതി സമ്ബന്ധോ. കഥിനവത്തന്തി ‘‘സബ്രഹ്മചാരീനം കാതും വട്ടതീ’’തി ഇതികത്തബ്ബതാവസേന സൂചികമ്മകരണം. ആചരിയുപജ്ഝായാനം ദുക്കടന്തി അകപ്പിയസമാദാനവസേന ദുക്കടം. വഞ്ചേത്വാതി ‘‘തവ ഞാതികായാ’’തി അവത്വാ ‘‘ഏകിസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ’’തി ഏത്തകമേവ വത്വാ. ‘‘ഏകിസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ’’തി സുത്വാ തേ അഞ്ഞാതികസഞ്ഞിനോ ഭവേയ്യുന്തി ആഹ ‘‘അകപ്പിയേ നിയോജിതത്താ’’തി. ‘‘ഇദം തേ മാതു ചീവര’’ന്തിആദീനി അവത്വാപി ‘‘ഇദം ചീവരം സിബ്ബേഹീ’’തി സുദ്ധചിത്തേന സിബ്ബാപേന്തസ്സപി അനാപത്തി.

൧൭൯. ഉപാഹനത്ഥവികാദിന്തി ആദി-സദ്ദേന യം ചീവരം നിവാസേതും വാ പാരുപിതും വാ ന സക്കാ ഹോതി, തമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ സന്തകതാ, നിവാസനപാരുപനൂപഗതാ, വുത്തനയേന സിബ്ബനം വാ സിബ്ബാപനം വാതി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ചീവരസിബ്ബാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. സംവിദഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൮൧. സത്തമേ ‘‘പച്ഛാ ഗച്ഛന്തീനം ചോരാ അച്ഛിന്ദിംസൂ’’തി ഏത്ഥ ‘‘പത്തചീവര’’ന്തി പാഠസേസോതി ആഹ ‘‘പച്ഛാ ഗച്ഛന്തീനം പത്തചീവര’’ന്തി. താ ഭിക്ഖുനിയോതി പച്ഛാ ഗച്ഛന്തിയോ ഭിക്ഖുനിയോ. ‘‘പച്ഛാ ഗച്ഛന്തീന’’ന്തി ച വിഭത്തിവിപരിണാമേനേത്ഥ സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. പാളിയം ‘‘ഗച്ഛാമ ഭഗിനി, ഗച്ഛാമ അയ്യാ’’തി ഭിക്ഖുപുബ്ബകം സംവിധാനം വുത്തം, ‘‘ഗച്ഛാമ അയ്യ, ഗച്ഛാമ ഭഗിനീ’’തി ഭിക്ഖുനീപുബ്ബകം. ഏകദ്ധാനമഗ്ഗന്തി ഏകം അദ്ധാനസങ്ഖാതം മഗ്ഗം, ഏകതോ വാ അദ്ധാനമഗ്ഗം. ഹിയ്യോതി സുവേ. പരേതി തതിയദിവസേ.

൧൮൨-൧൮൩. ദ്വിധാ വുത്തപ്പകാരോതി പാദഗമനവസേന പക്ഖഗമനവസേന വാതി ദ്വിധാ വുത്തപ്പഭേദോ. ചതുന്നം മഗ്ഗാനം സമ്ബന്ധട്ഠാനം ചതുക്കം, തിണ്ണം മഗ്ഗാനം സമ്ബന്ധട്ഠാനം സിങ്ഘാടകം. ‘‘ഗാമന്തരേ ഗാമന്തരേ’’തി ഏത്ഥ അഞ്ഞോ ഗാമോ ഗാമന്തരന്തി ആഹ ‘‘നിക്ഖമനേ അനാപത്തി…പേ… ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തിയ’’ന്തി. ‘‘സംവിധായാ’’തി പാളിയം അവിസേസേന വുത്തത്താ ‘‘നേവ പാളിയാ സമേതീ’’തി വുത്തം, ‘‘ഏത്ഥന്തരേ സംവിദഹിതേപി ഭിക്ഖുനോ ദുക്കട’’ന്തി വുത്തത്താ ‘‘ന സേസഅട്ഠകഥായ സമേതീ’’തി വുത്തം. അദ്ധയോജനം അതിക്കമന്തസ്സാതി അസതി ഗാമേ അദ്ധയോജനം അതിക്കമന്തസ്സ. യത്ഥ ഹി അദ്ധയോജനബ്ഭന്തരേ അഞ്ഞോ ഗാമോ ന ഹോതി, തം ഇധ അഗാമകം അരഞ്ഞന്തി അധിപ്പേതം, അദ്ധയോജനബ്ഭന്തരേ പന ഗാമേ സതി ഗാമന്തരഗണനായ ഏവ ആപത്തി.

൧൮൫. രട്ഠഭേദേതി രട്ഠവിലോപേ. ചക്കസമാരുള്ഹാതി ഇരിയാപഥചക്കം സകടചക്കം വാ സമാരുള്ഹാ. സേസം ഉത്താനമേവ. ദ്വിന്നമ്പി സംവിദഹിത്വാ മഗ്ഗപ്പടിപത്തി, അവിസങ്കേതം, സമയാഭാവോ, അനാപദാ, ഗാമന്തരോക്കമനം വാ അദ്ധയോജനാതിക്കമോ വാതി ഇമാനി പനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. ഏകതോഉപസമ്പന്നാദീഹി സദ്ധിം ഗച്ഛന്തസ്സ പന മാതുഗാമസിക്ഖാപദേന ആപത്തി.

സംവിദഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. നാവാഭിരുഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൮൮. അട്ഠമേ ലോകസ്സാദമിത്തസന്ഥവവസേന കീളാപുരേക്ഖാരാ സംവിദഹിത്വാതി അയം വിസേസോ ‘‘ഏവമിമേ…പേ… ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം നാവായ കീളന്തീ’’തി ഇമിനാ ‘‘ഉദ്ധംഗാമിനിം വാ അധോഗാമിനിം വാ’’തി ഇമിനാ ച സിദ്ധോ.

൧൮൯. നദിയാ കുതോ ഗാമന്തരന്തി ആഹ ‘‘യസ്സാ നദിയാ’’തിആദി. ‘‘തസ്സാ സഗാമകതീരപസ്സേന…പേ… അദ്ധയോജനഗണനായാതി ഏകേകപസ്സേനേവ ഗമനം സന്ധായ വുത്തത്താ താദിസികായ നദിയാ മജ്ഝേന ഗച്ഛന്തസ്സ ഗാമന്തരഗണനായ അദ്ധയോജനഗണനായ ച ആപത്തീ’’തി വദന്തി. സബ്ബഅട്ഠകഥാസൂതിആദിനാ അത്തനാ വുത്തമേവത്ഥം സമത്ഥേതി. ‘‘കീളാപുരേക്ഖാരതായ ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം സംവിധായ നാവം അഭിരുഹന്തസ്സ നദിയംയേവ പാചിത്തിയസ്സ വുത്തത്താ വാപിസമുദ്ദാദീസു കീളാപുരേക്ഖാരതായ ദുക്കടമേവ, ന പാചിത്തിയ’’ന്തി വദന്തി. ‘‘ലോകസ്സാദമിത്തസന്ഥവവസേന കീളാപുരേക്ഖാരാ സംവിദഹിത്വാ’’തി വചനതോ കേചി ‘‘ഇമം സിക്ഖാപദം അകുസലചിത്തം ലോകവജ്ജ’’ന്തി വദന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം. കീളാപുരേക്ഖാരതായ ഹി അഭിരുഹിത്വാപി ഗാമന്തരോക്കമനേ അദ്ധയോജനാതിക്കമേ വാ കുസലാബ്യാകതചിത്തസമങ്ഗീപി ഹുത്വാ ആപത്തിം ആപജ്ജതി. യദി ഹി സോ സംവേഗം പടിലഭിത്വാ അരഹത്തം വാ സച്ഛികരേയ്യ, നിദ്ദം വാ ഓക്കമേയ്യ, കമ്മട്ഠാനം വാ മനസി കരോന്തോ ഗച്ഛേയ്യ, കുതോ തസ്സ അകുസലചിത്തസമങ്ഗിതാ, യേനിദം സിക്ഖാപദം അകുസലചിത്തം ലോകവജ്ജന്തി വുച്ചതി, തസ്മാ പണ്ണത്തിവജ്ജം തിചിത്തന്തി സിദ്ധം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ.

നാവാഭിരുഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. പരിപാചിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൯൪. നവമേ പടിയാദിതന്തി ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ സമ്പാദിതം. ഞാതകാ വാ ഹോന്തി പവാരിതാ വാതി ഏത്ഥ സചേപി ഭിക്ഖുനോ അഞ്ഞാതകാ അപ്പവാരിതാ ച സിയും, ഭിക്ഖുനിയാ ഞാതകാ പവാരിതാ ചേ, വട്ടതി.

൧൯൭. പാപഭിക്ഖൂനം പക്ഖുപച്ഛേദായ ഇദം പഞ്ഞത്തം, തസ്മാ പഞ്ചഭോജനേയേവ ആപത്തി വുത്താ. പഞ്ച ഭോജനാനി ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ അനാപത്തീതി ഇദം പന ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന അനാപത്തിദസ്സനത്ഥം വുത്തം. വിഞ്ഞത്തിയാ ഉപ്പന്നം പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ഹി അഞ്ഞത്ഥ വുത്തനയേന ദുക്കടം. സേസം ഉത്താനമേവ. ഭിക്ഖുനിപരിപാചിതഭാവോ, ജാനനം, ഗിഹിസമാരമ്ഭാഭാവോ, ഓദനാദീനം അഞ്ഞതരതാ, തസ്സ അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി.

പരിപാചിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൯൮. ദസമേ ഉപനന്ദസ്സ ചതുത്ഥസിക്ഖാപദേനാതി അപ്പടിച്ഛന്നേ മാതുഗാമേന സദ്ധിം രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദം സന്ധായ വുത്തം. കിഞ്ചാപി തം അചേലകവഗ്ഗേ പഞ്ചമസിക്ഖാപദം ഹോതി, ഉപനന്ദത്ഥേരം ആരബ്ഭ പഞ്ഞത്തേസു പന ചതുത്ഥഭാവതോ ‘‘ഉപനന്ദസ്സ ചതുത്ഥസിക്ഖാപദേനാ’’തി വുത്തം. ചതുത്ഥസിക്ഖാപദസ്സ വത്ഥുതോ ഇമസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ വത്ഥുനോ പഠമം ഉപ്പന്നത്താ ഇദം സിക്ഖാപദം പഠമം പഞ്ഞത്തം. ഇമിനാ ച സിക്ഖാപദേന കേവലം ഭിക്ഖുനിയാ ഏവ രഹോനിസജ്ജായ ആപത്തി പഞ്ഞത്താ, ഉപരി മാതുഗാമേന സദ്ധിം രഹോനിസജ്ജായ ആപത്തി വിസും പഞ്ഞത്താതി ദട്ഠബ്ബം.

രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ ഭിക്ഖുനിവഗ്ഗോ തതിയോ.