അനിയതകഥാവണ്ണനാ

൫൪൨-൩. ഇദാനി സങ്ഘാദിസേസകഥാനന്തരം അനിയതകഥം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘രഹോനിസജ്ജസ്സാദേനാ’’തിആദി. രഹസി നിസജ്ജാ രഹോനിസജ്ജാ, തസ്സാ അസ്സാദോ രഹോനിസജ്ജസ്സാദോ, തേന രഹോനിസജ്ജസ്സാദേന, മേഥുനധമ്മസന്നിസ്സിതേന കിലേസേനാതി അത്ഥോ. വുത്തഞ്ഹി അട്ഠകഥായം ‘‘രഹോനിസജ്ജസ്സാദോതി മേഥുനധമ്മസന്നിസ്സിതകിലേസോ വുച്ചതീ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൫൧). ‘‘രഹോ നാമ ചക്ഖുസ്സ രഹോ സോതസ്സ രഹോ. ചക്ഖുസ്സ രഹോ നാമ ന സക്കാ ഹോതി അക്ഖിം വാ നിഖണിയമാനേ ഭമുകം വാ ഉക്ഖിപിയമാനേ സീസം വാ ഉക്ഖിപിയമാനേ പസ്സിതും. സോതസ്സ രഹോ നാമ ന സക്കാ ഹോതി പകതികഥാ സോതു’’ന്തി (പാരാ. ൪൪൫) പദഭാജനേ വുത്തരഹേസു ചക്ഖുസ്സ രഹോ ഏവ ഇധാധിപ്പേതോ. യഥാഹ അട്ഠകഥായം ‘‘കിഞ്ചാപി പാളിയം ‘സോതസ്സ രഹോ’തി ആഗതം, ചക്ഖുസ്സ രഹേനേവ പന പരിച്ഛേദോ വേദിതബ്ബോ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൪൪-൪൪൫).

ചക്ഖുസ്സ രഹത്താ ‘‘പടിച്ഛന്ന’’ന്തി ഇമമ്പി പടിച്ഛന്നത്താ ഏവ ‘‘അലംകമ്മനിയ’’ന്തി ഇമമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. നിസജ്ജസദ്ദോപാദാനേന ‘‘ആസനേ’’തി ഇദമ്പി ഗഹിതമേവ. ‘‘മാതുഗാമസ്സ സന്തികം ഗന്തുകാമോ’’തി ഇമിനാ ‘‘മാതുഗാമേന സദ്ധി’’ന്തി ഇദമ്പി ഗഹിതമേവ. ഏവം സാമത്ഥിയാ ലബ്ഭമാനപദോപാദാനേന യോ പന ഭിക്ഖു മാതുഗാമേന സദ്ധിം ഏകോ ഏകായ രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ അലംകമ്മനിയേ നിസജ്ജസ്സാദേനാതി വുത്തം ഹോതി. ചക്ഖുസ്സ രഹഭാവേന കുട്ടാദിപടിച്ഛന്നേ തേനേവ മേഥുനസേവനകമ്മസ്സ അനുരൂപേ ആസനേ തദഹുജാതായപി മനുസ്സിത്ഥിയാ സഹ നിസജ്ജസ്സാദരാഗേന സമന്നാഗതോ ഹുത്വാതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ‘‘മാതുഗാമസ്സാ’’തി തദഹുജാതമ്പി ഇത്ഥിം ഗണ്ഹാതീതി കുതോ ലബ്ഭതീതി? ‘‘മാതുഗാമോ നാമ മനുസ്സിത്ഥീ, ന യക്ഖീ, ന പേതീ, ന തിരച്ഛാനഗതാ, അന്തമസോ തദഹുജാതാപി ദാരികാ, പഗേവ മഹത്തരീ’’തി (പാരാ. ൪൪൫) പദഭാജനതോ ലബ്ഭതി.

‘‘നിവാസേതീ’’തി ഇമിനാ ‘‘കായബന്ധനം ബന്ധതി, ചീവരം പാരുപതീ’’തി ഇദം ലക്ഖീയതി. സബ്ബത്ഥാതി യഥാവുത്തം പയോഗതോ പുബ്ബാപരപയോഗേ സങ്ഗണ്ഹാതി. തേനേവ ‘‘പയോഗേ ച പയോഗേ ചാ’’തി വിച്ഛാപയോഗോ കതോ. നിസീദതോ ചസ്സ ദുക്കടന്തി യോജനാ. ‘‘ഉഭിന്നമ്പി നിസജ്ജായ പാചിത്തിയ’’ന്തി വക്ഖമാനത്താ ദുക്കടം സന്ധായ ഏകകസ്സ നിസീദതോതി ഗഹേതബ്ബം.

൫൪൪. നിസജ്ജായ ഉഭിന്നമ്പീതി ഏത്ഥ ‘‘സകി’’ന്തി സേസോ, ഉഭിന്നം നിസജ്ജാപൂരണവസേന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ പുരേ വാ പച്ഛാ വാ ഏകക്ഖണേ വാ മാതുഗാമസ്സ വാ ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഏകവാരം നിസജ്ജായാതി വുത്തം ഹോതി. വുത്തഞ്ഹേതം പാളിയം ‘‘മാതുഗാമേ നിസിന്നേ ഭിക്ഖു ഉപനിസിന്നോ വാ ഹോതീ’’തിആദി (പാരാ. ൪൪൫). ഹോതി പാചിത്തിയന്തി യോജനാ. പയോഗഗണനായ ച ഹോന്തി പാചിത്തിയാനീതി ഗഹേതബ്ബം, മാതുഗാമസ്സ വാ ഭിക്ഖുനോ വാ ഉഭിന്നം വാ ഉട്ഠായുട്ഠായ പുനപ്പുനം ഉപനിസീദനപയോഗഗണനായ ചാതി അത്ഥോ. ‘‘ആപത്തീഹിപി തീഹിപീ’’തി വക്ഖമാനത്താ പാചിത്തിയഗ്ഗഹണം പാരാജികസങ്ഘാദിസേസാനം ഉപലക്ഖണം ഹോതി, തീസു ഏകം ഹോതീതി വുത്തം ഹോതി. ഏത്ഥ ‘‘പയോഗഗണനായാ’’തി ഇദം പാരാജികായ ന ലബ്ഭതി ഏകപയോഗേനേവ സിജ്ഝനതോ. കായസംസഗ്ഗസങ്ഘാദിസേസോ, പന സരീരതോ പുനപ്പുനം വിയുജ്ജിത്വാ ഫുസനേന പാചിത്തിയഞ്ച യഥാവുത്തനയേനേവ ലബ്ഭതി.

ബഹൂസുപി മാതുഗാമേസു ബഹുകാനി പാചിത്തിയാനി ഹോന്തീതി യോജനാ. ബഹൂസു മാതുഗാമേസു നിസിന്നേസു നിസിന്നാനം ഗണനായ ഏകേനേവ പയോഗേന ബഹൂനി പാചിത്തിയാനി ച സങ്ഘാദിസേസാ ച ഹോന്തി. ‘‘പയോഗഗണനായ ചാ’’തി ഇമസ്സ ഏത്ഥാപി യുജ്ജമാനത്താ താസു വിസും വിസും ഉട്ഠായുട്ഠായ പുനപ്പുനം നിസീദന്തീസു, സയഞ്ച ഉട്ഠായുട്ഠായ പുനപ്പുനം നിസീദതോ താസം ഗണനായ ആപജ്ജിതബ്ബാപത്തിയോ പയോഗഗണനായ ച ബഹൂ ഹോന്തീതി ഇദം ലബ്ഭതി. ഏത്ഥാപി പന പാരാജികം ന ലബ്ഭതി, സങ്ഘാദിസേസോ, പാചിത്തിയഞ്ച ലബ്ഭതി.

൫൪൫. സമീപേ ഠിതോപി അന്ധോ അനാപത്തിം ന കരോതീതി സോതസ്സ രഹഭാവേ അസതിപി പധാനഭൂതസ്സ ‘‘ചക്ഖുസ്സ രഹോ’’തി ഇമസ്സ അങ്ഗസ്സ വിജ്ജമാനത്താ വുത്തം ‘‘അന്തോദ്വാദസഹത്ഥകേ’’തി, ഇമിനാ സവനൂപചാരേ വിജ്ജമാനേപീതി വുത്തം ഹോതി. ഇത്ഥീനം തു സതമ്പി ച ന കരോതി അനാപത്തിന്തി യോജനാ, വിഞ്ഞുനോ പുരിസസ്സ അസന്നിഹിതഭാവേനാതി അധിപ്പായോ. ‘‘ഇത്ഥീനമ്പി സതമ്പി ചാ’’തി ലിഖന്തി, തതോപി അയമേവ പാഠോ സുന്ദരോ. പി-സദ്ദോ വാ തു-സദ്ദത്ഥേ ദട്ഠബ്ബോ.

൫൪൬. നിപജ്ജിത്വാതി ഏത്ഥ ‘‘സമീപേ’’തി സേസോ, ‘‘നിദ്ദായന്തോപീ’’തി ഏതസ്സ വിസേസകേന ‘‘നിപജ്ജിത്വാ’’തി ഇമിനാ നിസീദിത്വാ നിദ്ദായന്തോതി ഇമസ്സ നിവത്തിതത്താ സമീപേ നിസീദിത്വാ നിദ്ദായന്തോപി അനന്ധോ മനുസ്സപുരിസോ അനാപത്തിം കരോതീതി ലബ്ഭതി. ‘‘കേവല’’ന്തി വിസേസനേന ബലവനിദ്ദൂപഗതോ ഗഹിതോതി തഥാ അഹുത്വാ അന്തരന്തരാ ആപന്നാപന്നേ വിനിച്ഛിനിത്വാ പവത്തമാനായ കപിനിദ്ദായ നിദ്ദായന്തോപി അനാപത്തിം കരോതീതി അയമത്ഥോ ലബ്ഭതി. ‘‘പിഹിതദ്വാരഗബ്ഭസ്സാ’’തി വത്തബ്ബേ മജ്ഝപദലോപീസമാസവസേന ‘‘പിഹിതഗബ്ഭസ്സാ’’തി വുത്തം. ‘‘ദ്വാരേ’’തി ഇമിനാ ദ്വാരേകദേസഭൂതം ഉമ്മാരം വാ തംസമീപം വാ ഉപചാരേന വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. സചേ ഗബ്ഭോ പിഹിതദ്വാരോ ന ഹോതി, അനാപത്തീതി ബ്യതിരേകതോ ദസ്സിതം.

൫൪൭. ഇമസ്മിം അനിയതസിക്ഖാപദേ പാളിയം അനാപത്തിവാരേ അസതിപി ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു മാതുഗാമേന സദ്ധിം രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൨൮൫) പഞ്ചമസ്സ അചേലകവഗ്ഗസ്സ ചതുത്ഥസിക്ഖാപദേ അനാപത്തിവാരേ ‘‘അനാപത്തി യോ കോചി വിഞ്ഞൂ പുരിസോ ദുതിയോ ഹോതി, തിട്ഠതി ന നിസീദതി, അരഹോപേക്ഖോ, അഞ്ഞവിഹിതോ നിസീദതി, ഉമ്മത്തകസ്സ ആദികമ്മികസ്സാ’’തി (പാചി. ൨൮൮) വുത്തേ അനാപത്തിവാരേ സങ്ഗഹേതുമാഹ ‘‘അനന്ധേ സതീ’’തിആദി. ‘‘ഏതസ്സ സമീപേ’’തി പകരണതോ ലബ്ഭതി. ഇധ പുല്ലിങ്ഗനിദ്ദേസേന പുരിസോ ലബ്ഭതി, ‘‘തേനാപി അബാലേന ഭവിതബ്ബം, മനുസ്സജാതികേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി ഇദഞ്ച ‘‘വിഞ്ഞുസ്മി’’ന്തി ഇമിനാ ലബ്ഭതി. അന്ധസദിസനിദ്ദൂപഗതപടിപക്ഖവാചിഅനന്ധപദേന ‘‘അനിദ്ദായന്തേ’’തി ലബ്ഭതി, മനാപാമനാപം ജാനന്തേ അനിദ്ദായന്തേ മനുസ്സപുരിസേ ദസ്സനൂപചാരസ്സ അന്തോ വിജ്ജമാനേതി അത്ഥോ.

‘‘നിസജ്ജപച്ചയാ ദോസോ നത്ഥീ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ, ഏവരൂപേ രഹോ ആസനേ മാതുഗാമേന സദ്ധിം നിസിന്നപച്ചയാ ആപത്തി നത്ഥീതി അത്ഥോ. ‘‘ഠിതസ്സാ’’തി ഇമിനാപി തദേവ പദം യോജേതബ്ബം. വിഞ്ഞുമ്ഹി പടിബലേ മനുസ്സപുരിസേ അസന്നിഹിതേപി തഥാവിധേ രഹോ ആസനേ മാതുഗാമേ ആസനേ നിസിന്നേപി സയാനേപി ഠിതേപി സയം ഠിതസ്സ നിസജ്ജായ അഭാവാ തപ്പച്ചയാ ആപത്തി ന ഹോതീതി അത്ഥോ. അരഹസഞ്ഞിനോ നിസജ്ജപച്ചയാ ദോസോ നത്ഥീതി രഹോ ആസനേ മാതുഗാമേന സദ്ധിം നിസജ്ജന്തസ്സാപി ‘‘രഹോ’’തി സഞ്ഞാരഹിതസ്സ നിസീദതോ നിസജ്ജപച്ചയാ അനാപത്തീതി അത്ഥോ. വിക്ഖിത്തചേതസോ നിസജ്ജപച്ചയാ ദോസോ നത്ഥീതി യോജനാ.

൫൪൮. ഏത്താവതാ പാചിത്തിയാപത്തിമത്തതോ അനാപത്തിപ്പകാരം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ഇമസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ അനിയതവോഹാരഹേതുഭൂതാഹി തീഹി ആപത്തീഹി അനാപത്തിപകാരം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘ന ദോസോ’’തിആദി. ആപത്തീഹിപി തീഹിപീതി ‘‘നിസജ്ജം ഭിക്ഖു പടിജാനമാനോ തിണ്ണം ധമ്മാനം അഞ്ഞതരേന കാരേതബ്ബോ പാരാജികേന വാ സങ്ഘാദിസേസേന വാ പാചിത്തിയേന വാ’’തി (പാരാ. ൪൪൪) പാളിയം വുത്താഹി ‘‘പഠമപാരാജികാപത്തികായസംസഗ്ഗസങ്ഘാദിസേസാപത്തിപാചിത്തിയാപത്തീ’’തി ഇമാഹി തീഹിപി ആപത്തീഹീതി വുത്തം ഹോതീതി.

പഠമാനിയതകഥാവണ്ണനാ.

൫൪൯. വത്തബ്ബഭാവേനാധികതദുതിയാനിയതവിനിച്ഛയതോ പഠമാനിയതേ വുത്തവിനിച്ഛയേഹി സമം വിനിച്ഛയം പഹായ തത്ഥ അവുത്തം ഇമസ്സേവ വിനിച്ഛയവിസേസം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘അനന്ധാ’’തിആദി. ഇധ ദുട്ഠുല്ലവാചാസങ്ഘാദിസേസസ്സാപി ഗഹിതത്താ തതോ അനാപത്തികരം ദസ്സേതും ‘‘അബധിരോ’’തി വുത്തം. അനന്ധോ അബധിരോതി ‘‘പുരിസോ’’തി ഇദം സന്ധായ വുത്തം. ‘‘ഇത്ഥീ’’തി ഇദം സന്ധായ ‘‘അനന്ധാബധിരാ’’തി ഗഹേതബ്ബം. ഏവമുപരിപി. തേനാപി സവനൂപചാരന്തോഗധേന ഭവിതബ്ബന്തി ദസ്സേതും ‘‘അന്തോദ്വാദസഹത്ഥട്ഠോ’’തി വുത്തം.

൫൫൦. ‘‘അന്ധോ അബധിരോ അനാപത്തിം ന കരോതീ’’തി ഇദം കായസംസഗ്ഗസങ്ഘാദിസേസം സന്ധായ വുത്തം. ‘‘ബധിരോ വാപി ചക്ഖുമാ, ന കരോതി അനാപത്തി’’ന്തി ഇദം പന ദുട്ഠുല്ലവാചാസങ്ഘാദിസേസം സന്ധായ വുത്തന്തി ഏവമേത്ഥ സന്ധായ ഭാസിതത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

പുരിമാനിയതകഥായ അവുത്തവിസേസസ്സ ദുതിയാനിയതകഥായ വത്തുമിച്ഛിതത്താ അയമ്പി വിസേസോ ഇധ വത്തബ്ബോ. കോയം വിസേസോ, യോ ഇധ വത്തബ്ബോതി ചേ? തത്ഥ ‘‘പടിച്ഛന്നേ ആസനേ അലംകമ്മനിയേ’’തി (പാരാ. ൪൪൪) വുത്തം ആസനങ്ഗദ്വയം ഇധ ‘‘ന ഹേവ ഖോ പന പടിച്ഛന്നം ആസനം ഹോതി നാലംകമ്മനിയ’’ന്തി (പാരാ. ൪൫൩) നിസേധേത്വാ ‘‘അലഞ്ച ഖോ ഹോതി മാതുഗാമം ദുട്ഠുല്ലാഹി വാചാഹി ഓഭാസിതു’’ന്തി (പാരാ. ൪൫൩) ഇദം അപുബ്ബങ്ഗം വുത്തം. തത്ര മാതുഗാമോതി അന്തമസോ തദഹുജാതാപി ദാരികാ ഗഹിതാ, ഇധ ‘‘മാതുഗാമോ നാമ മനുസ്സിത്ഥീ, ന യക്ഖീ, ന പേതീ, ന തിരച്ഛാനഗതാ, വിഞ്ഞൂ പടിബലാ സുഭാസിതദുബ്ഭാസിതം ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം ആജാനിതു’’ന്തി (പാരാ. ൪൫൪) വിഞ്ഞൂ പടിബലോ മാതുഗാമോവ വുത്തോ. തത്ഥ ‘‘പാരാജികേന വാ സങ്ഘാദിസേസേന വാ പാചിത്തിയേന വാ’’തി (പാരാ. ൪൪൪) തിസ്സോ ആപത്തിയോ വുത്താ, ഇധ ‘‘നിസജ്ജം ഭിക്ഖു പടിജാനമാനോ ദ്വിന്നം ധമ്മാനം അഞ്ഞതരേന കാരേതബ്ബോ സങ്ഘാദിസേസേന വാ പാചിത്തിയേന വാ’’തി (പാരാ. ൪൫൩) ദ്വേയേവ ആപത്തിയോ വുത്താ. സങ്ഘാദിസേസേസു ച തത്ഥ ‘‘സാ ചേ ഏവം വദേയ്യ ‘അയ്യോ മയാ ദിട്ഠോ നിസിന്നോ മാതുഗാമേന സദ്ധിം കായസംസഗ്ഗം സമാപജ്ജന്തോ’തി, സോ ച തം പടിജാനാതി, ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ’’തി (പാരാ. ൪൪൮) കായസംസഗ്ഗസങ്ഘാദിസേസോവ വുത്തോ, ഇധ സോ ച വുത്തോ, ‘‘സാ ചേ ഏവം വദേയ്യ ‘അയ്യസ്സ മയാ സുതം നിസിന്നസ്സ മാതുഗാമം ദുട്ഠുല്ലാഹി വാചാഹി ഓഭാസേന്തസ്സാ’തി, സോ ച തം പടിജാനാതി, ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ’’തി (പാരാ. ൪൫൫) ദുട്ഠുല്ലവാചാസങ്ഘാദിസേസോ ച വുത്തോ. ഏത്തകോ ഉഭിന്നമനിയതാനം വിസേസോ.

അയം കസ്മാ ന വുത്തോതി? അയം സമ്ബോധവത്ഥുവിസേസോ വത്തുമിച്ഛിതോ പന അട്ഠകഥാഗതവിനിച്ഛയവിസേസതോതി തസ്മാ ന വുത്തോതി ദട്ഠബ്ബോ. തിസമുട്ഠാനമേവിദം കായചിത്തവാചാചിത്തകായവാചാചിത്തവസേന തീണി സമുട്ഠാനാനി ഏതസ്സാതി കത്വാ.

ഇമേഹിപി ദ്വീഹി അനിയതസിക്ഖാപദേഹി സിക്ഖാപദന്തരേസു പഞ്ഞത്തായേവ ആപത്തിയോ, അനാപത്തിയോ ച ദസ്സിതാ, ന കോചി ആപത്തിവിസേസോ വുത്തോ, തസ്മാ കിമേതേസം വചനേനാതി? വുച്ചതേ – വിനയവിനിച്ഛയലക്ഖണം ഠപേതും ഭഗവതാ ഉപ്പന്നേ വത്ഥുമ്ഹി ദ്വേ അനിയതാ പഞ്ഞത്താ. കഥം? ഏവരൂപായപി സദ്ധേയ്യവചനായ ഉപാസികായ വുച്ചമാനോ പടിജാനമാനോവ ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ, ന അപ്പടിജാനമാനോ, തസ്മാ ‘‘യായ കായചി ആപത്തിയാ യേന കേനചി ചോദിതേ പടിഞ്ഞാതകരണംയേവങ്ഗം കാതബ്ബ’’ന്തി ഇമേഹി സിക്ഖാപദേഹി വിനിച്ഛയലക്ഖണം ഠപിതന്തി വേദിതബ്ബം. അഥ കസ്മാ ഭിക്ഖുനീനം അനിയതം ന വുത്തന്തി? ഇദമേവ ലക്ഖണം സബ്ബത്ഥ അനുഗതന്തി ന വുത്തം.

ദുതിയാനിയതകഥാവണ്ണനാ.

ഇതി വിനയത്ഥസാരസന്ദീപനിയാ

വിനയവിനിച്ഛയവണ്ണനായ

അനിയതകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.