അന്തരപേയ്യാലം

കതിപുച്ഛാവാരവണ്ണനാ

൨൭൧. കതി ആപത്തിയോതി പാരാജികാദീസു പഞ്ചസു ആപത്തീസു മേഥുനാദിന്നാദാനാദിഅന്തോഗധഭേദം അപേക്ഖിത്വാ ജാതിവസേന ഏകത്തം ആരോപേത്വാ പുച്ഛാ കതാ. കതി ആപത്തിക്ഖന്ധാതി അന്തോഗധഭേദം അപേക്ഖിത്വാ പച്ചേകം രാസട്ഠേനാതി ഏത്തകമേവേത്ഥ ഭേദോ. വിനീതാനിയേവ വിനീതവത്ഥൂനീതി ആപത്തിതോ വിരമണാനി ഏവ അവിപ്പടിസാരപാമോജ്ജാദിധമ്മാനം കാരണത്താ വത്ഥൂനീതി വിനീതവത്ഥൂനി, താനി ഏത്ഥ അത്ഥതോ വിരതിആദിഅനവജ്ജധമ്മാ ഏവ. വേരം മണതീതി വേരഹേതുത്താ ‘‘വേര’’ന്തി ലദ്ധനാമം രാഗാദിഅകുസലപക്ഖം വിനാസേതി.

ധമ്മസ്സവനഗ്ഗം ഭിന്ദിത്വാ ഗച്ഛതീതി ബഹൂസു ഏകതോ നിസീദിത്വാ ധമ്മം സുണന്തേസു തം ധമ്മസ്സവനസമാഗമം കോപേത്വാ ഉട്ഠായ ഗച്ഛതി. അനാദരോവാതി തുസ്സിതബ്ബട്ഠാനേ തുട്ഠിം, സംവിജിതബ്ബട്ഠാനേ സംവേഗഞ്ച അപവേദേന്തോ ഏവ. കായപാഗബ്ഭിയന്തി ഉന്നതിവസേന പവത്തനകായാനാചാരം.

൨൭൪. മേത്തായ സമ്ഭൂതം മേത്തം, കായകമ്മം. ഉഭയേഹിപീതി നവകേഹി, ഥേരേഹി ച. പിയം കരോതീതി തം പുഗ്ഗലം പേമട്ഠാനം കരോതി, കേസന്തി ആഹ ‘‘സബ്രഹ്മചാരീന’’ന്തി.

പുഗ്ഗലം പടിവിഭജിത്വാ ഭുഞ്ജതീതി പകതേന സമ്ബന്ധോ. തമേവ പുഗ്ഗലപടിവിഭാഗം ദസ്സേതും ‘‘അസുകസ്സാ’’തിആദി വുത്തം.

ഭുജിസ്സഭാവകരണതോതി തണ്ഹാദാസബ്യതോ മോചേത്വാ സമഥവിപസ്സനാസു സേരിവിഹാരിതാകരണതോതി അത്ഥോ. നിയ്യാതീതി പവത്തതി. സമ്മാദുക്ഖക്ഖയായ സംവത്തതീതി അത്ഥോ.

കതിപുച്ഛാവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഛആപത്തിസമുട്ഠാനവാരവണ്ണനാ

൨൭൬. പഠമേന ആപത്തിസമുട്ഠാനേനാതി കേവലം കായേന. പാരാജികാപത്തിയാ ഏകന്തസചിത്തകസമുട്ഠാനത്താ ‘‘ന ഹീതി വത്തബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. സങ്ഘാദിസേസാദീനം ദുക്കടപരിയോസാനാനം പഞ്ചന്നം അചിത്തകാനമ്പി സമ്ഭവതോ ‘‘സിയാ’’തി വുത്തം, ആപജ്ജനം സിയാ ഭവേയ്യാതി അത്ഥോ. ഹീനുക്കട്ഠേഹി ജാതിആദീഹി ഓമസനേ ഏവ ദുബ്ഭാസിതസ്സ പഞ്ഞത്തത്താ സാ ഏകന്തവാചാചിത്തസമുട്ഠാനാ ഏവാതി.

ദുതിയസമുട്ഠാനനയേ വാചായ ഏവ സമാപജ്ജിതബ്ബപാടിദേസനീയസ്സ അഭാവാ ‘‘ന ഹീ’’തി വുത്തം.

തതിയേ പന വോസാസമാനരൂപം ഭിക്ഖുനിം കായവാചാഹി അനപസാദനപച്ചയാ പാടിദേസനീയസമ്ഭവതോ ‘‘സിയാ’’തി വുത്തം.

ഓമസനേ പാചിത്തിയസ്സ അദിന്നാദാനസമുട്ഠാനത്തേപി തപ്പച്ചയാ പഞ്ഞത്തസ്സ ദുബ്ഭാസിതസ്സ പഞ്ചമേനേവ സമുപ്പത്തീതി ദസ്സേതും ചതുത്ഥവാരേ ‘‘ദുബ്ഭാസിതം ആപജ്ജേയ്യാതി ന ഹീതി വത്തബ്ബ’’ന്തി വത്വാ പഞ്ചമവാരേ ‘‘സിയാതി വത്തബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. കായവികാരേനേവ ഓമസന്തസ്സ പനേത്ഥ ദുബ്ഭാസിതഭാവേപി കായകീളാഭാവാഭാവതോ ദുക്കടമേവാതി ദട്ഠബ്ബം.

ഛട്ഠവാരേ പന വിജ്ജമാനോപി കായോ ദുബ്ഭാസിതസ്സ അങ്ഗം ന ഹോതി, പഞ്ചമസമുട്ഠാനേ ഏവ ഛട്ഠമ്പി പവിസതീതി ദസ്സേതും ‘‘ന ഹീ’’തി പടിക്ഖിത്തം, ന പന തത്ഥ സബ്ബഥാ ദുബ്ഭാസിതേന അനാപത്തീതി ദസ്സേതും. ന ഹി ദവകമ്യതായ കായവാചാഹി ഓമസന്തസ്സ ദുബ്ഭാസിതാപത്തി ന സമ്ഭവതി. യഞ്ഹി പഞ്ചമേനേവ സമാപജ്ജതി, തം ഛട്ഠേനപി സമാപജ്ജതി ഏവ ധമ്മദേസനാപത്തി വിയാതി ഗഹേതബ്ബം. സേസം സമുട്ഠാനവാരേ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഛആപത്തിസമുട്ഠാനവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കതാപത്തിവാരവണ്ണനാ

൨൭൭. ദുതിയേ പന കതിവാരേ പഠമസമുട്ഠാനേന ആപജ്ജിതബ്ബാനം ആപത്തീനം ലഹുദസ്സനസുഖത്ഥം കുടികാരാദീനി ഏവ സമുദ്ധടാനി, ന അഞ്ഞേസം അഭാവാ, സഞ്ചരിത്താദീനമ്പി വിജ്ജമാനത്താ. ഏവം ദുതിയസമുട്ഠാനാദീസുപി. ‘‘കപ്പിയസഞ്ഞീ’’തി ഇമിനാ അചിത്തകത്തം ദസ്സേതി. ‘‘കുടിം കരോതീ’’തി ഇമിനാ വചീപയോഗാഭാവം. ഉഭയേനാപി കേവലം കായേനേവ ദുക്കടാദീനം സമ്ഭവം ദസ്സേതി. ഏവം ഉപരിപി യഥാനുരൂപം കാതബ്ബം.

‘‘ഏകേന സമുട്ഠാനേന സമുട്ഠഹന്തീ’’തി ഇദം ഇധ വിസേസേത്വാ ദസ്സിതാനം കായതോവ സമുട്ഠിതാനം വസേന വുത്തം, അവിസേസതോ പന താ ആപത്തിയോ ഇതരസമുട്ഠാനേഹിപി യഥാരഹം സമുട്ഠഹന്തി ഏവ. ഏവം ഉപരിപി.

‘‘തിണവത്ഥാരകേന ചാ’’തി ഇദം സങ്ഘാദിസേസവജ്ജിതാനം ചതുന്നം ആപത്തീനം വസേന വുത്തം.

൨൭൯. സംവിദഹിത്വാ കുടിം കരോതീതി വാചായ സംവിദഹതി, സയഞ്ച കായേന കരോതീതി അത്ഥോ.

കതാപത്തിവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ആപത്തിസമുട്ഠാനഗാഥാവണ്ണനാ

൨൮൩. തതിയോ പന ഗാഥാവാരോ ദുതിയവാരേന വുത്തമേവത്ഥം സങ്ഗഹേത്വാ ദസ്സേതും വുത്തോ. തത്ഥ കായോവ കായികോതി വത്തബ്ബേ വചനവിപല്ലാസേന ‘‘കായികാ’’തി വുത്തം. തേനാഹ ‘‘തേന സമുട്ഠിതാ’’തി, കായോ സമുട്ഠാനം അക്ഖാതോതി അത്ഥോ.

വിവേകദസ്സിനാതി സബ്ബസങ്ഖതവിവിത്തത്താ, തതോ വിവിത്തഹേതുത്താ ച നീവരണവിവേകഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച ദസ്സനസീലേന. വിഭങ്ഗകോവിദാതി ഉഭതോവിഭങ്ഗകുസലാതി ആലപനം. ഇധ പനേവം അഞ്ഞോ പുച്ഛന്തോ നാമ നത്ഥി, ഉപാലിത്ഥേരോ സയമേവ അത്ഥം പാകടം കാതും പുച്ഛാവിസജ്ജനഞ്ച അകാസീതി ഇമിനാ നയേന സബ്ബത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ആപത്തിസമുട്ഠാനഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

വിപത്തിപച്ചയവാരവണ്ണനാ

൨൮൪. ചതുത്ഥേ പന വിപത്തിപച്ചയവാരേ സീലവിപത്തിപച്ചയാതി സീലവിപത്തിപഅച്ഛാദനപച്ചയാ.

൨൮൬. ദിട്ഠിവിപത്തിപച്ചയാതി ദിട്ഠിവിപത്തിയാ അപ്പടിനിസ്സജ്ജനപച്ചയാ.

൨൮൭. ആജീവവിപത്തിപച്ചയാതി ഏത്ഥ ആഗമ്മ ജീവന്തി ഏതേനാതി ആജീവോ, ചതുപച്ചയോ, സോവ മിച്ഛാപത്തിയാ വിപന്നത്താ വിപത്തീതി ആജീവവിപത്തി, തസ്സാ ആജീവവിപത്തിയാ ഹേതു, തദുപ്പാദനതപരിഭോഗനിമിത്തന്തി അത്ഥോ.

വിപത്തിപച്ചയവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അധികരണപച്ചയവാരവണ്ണനാ

൨൯൧. പഞ്ചമേ അധികരണപച്ചയവാരേ കിച്ചാധികരണപച്ചയാതി അപലോകനവചനഞത്തികമ്മവാചാസങ്ഖതകമ്മവാചാപച്ചയാ. പഞ്ചാതി ഏത്ഥ അധമ്മികകതികാദിം അപലോകേത്വാ കരോന്താനം അനിമിത്തന്തി അത്ഥോ. പഞ്ചമേ അധികരണപച്ചയവാരേ കിച്ചാധികരണപച്ചയാ അപലോകനാവസാനേ ദുക്കടം, അധിപ്പായാദിനാ ഞത്തികമ്മാദിം കരോന്താനം ഥുല്ലച്ചയാദി ച സങ്ഗയ്ഹതീതി ദട്ഠബ്ബം. അവസേസാ ആപത്തിയോതി സോതാപത്തിഫലസമാപത്തിആദയോ. ‘‘നത്ഥഞ്ഞാ ആപത്തിയോ’’തി ഇദം വിപത്തിആദിഭാഗിനിയോ സാവജ്ജാപത്തിയോ സന്ധായ വുത്തം.

അധികരണപച്ചയവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.