൧൨. സത്തസതികക്ഖന്ധകോ

ദസവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ

൪൪൬. സത്തസതികക്ഖന്ധകേ ഭിക്ഖഗ്ഗേനാതി ഭിക്ഖുഗണനായ. മഹീതി ഹിമം.

൪൪൭. അവിജ്ജാനിവുതാതി അവിജ്ജാനീവരണേന നിവുതാ പടിച്ഛന്നാ. അവിദ്ദസൂതി അഞ്ഞാണിനോ. ഉപക്കിലേസാ വുത്താതി തേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം ഏതേ സുരാപാനാദയോ ഉപക്കിലേസാതി വുത്താ. നേത്തിയാ തണ്ഹായ സഹിതാ സനേത്തികാ.

൪൫൦-൧. അഹോഗങ്ഗോതി തസ്സ പബ്ബതസ്സ നാമം. പടികച്ചേവ ഗച്ഛേയ്യന്തി യത്ഥ നം അധികരണം വൂപസമിതും ഭിക്ഖൂ സന്നിപതിസ്സന്തി, തത്ഥാഹം പഠമമേവ ഗച്ഛേയ്യം. സമ്ഭാവേസുന്തി സമ്പാപുണിംസു.

൪൫൨. അലോണികന്തി ലോണരഹിതം ഭത്തം, ബ്യഞ്ജനം വാ. ആസുതാതി സബ്ബസമ്ഭാരസജ്ജിതാ, ‘‘അസുത്താ’’തി വാ പാഠോ.

൪൫൩. ഉജ്ജവിംസൂതി നാവായ പടിസോതം ഗച്ഛിംസു. പാചീനകാതി പുരത്ഥിമദിസായ ജാതത്താ വജ്ജിപുത്തകേ സന്ധായ വുത്തം. പാവേയ്യകാതി പാവേയ്യദേസവാസിനോ.

൪൫൪. നനു ത്വം, ആവുസോ, വുഡ്ഢോതി നനു ത്വം ഥേരോ നിസ്സയമുത്തോ, കസ്മാ തം ഥേരോ പണാമേസീതി ഭേദവചനം വദന്തി. ഗരുനിസ്സയം ഗണ്ഹാമാതി നിസ്സയമുത്താപി മയം ഏകം സമ്ഭാവനീയഗരും നിസ്സയഭൂതം ഗഹേത്വാവ വസിസ്സാമാതി അധിപ്പായോ.

൪൫൫. മൂലാദായകാതി പഠമം ദസവത്ഥൂനം ദായകാ, ആവാസികാതി അത്ഥോ. പഥബ്യാ സങ്ഘത്ഥേരോതി ലോകേ സബ്ബഭിക്ഖൂനം തദാ ഉപസമ്പദായ വുഡ്ഢോ. സുഞ്ഞതാവിഹാരേനാതി സുഞ്ഞതാമുഖേന അധിഗതഫലസമാപത്തിം സന്ധായ വദതി.

൪൫൭. സുത്തവിഭങ്ഗേതി പദഭാജനീയേ. ഇദഞ്ച ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സന്നിധികാരകം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ’’തി (പാചി. ൨൫൩) സുത്തേ യാവകാലികസ്സേവ പരാമട്ഠത്താ സിങ്ഗീലോണസ്സ യാവജീവികസ്സ സന്നിധികതസ്സ ആമിസേന സദ്ധിം പരിഭോഗേ പാചിത്തിയം വിഭങ്ഗനയേനേവ സിജ്ഝതീതി വുത്തം, തം പന പാചിത്തിയം വിഭങ്ഗേ ആഗതഭാവം സാധേതും ‘‘കഥം സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഹി ലോണമേത്ഥ സന്നിധികതം, ന ഖാദനീയം ഭോജനീയന്തി ലോണമിസ്സഭോജനേ വജ്ജിപുത്തകാ അനവജ്ജസഞ്ഞിനോ അഹേസും. തഥാസഞ്ഞീനമ്പി നേസം ആപത്തിദസ്സനത്ഥം ‘‘സന്നിധികാരേ അസന്നിധികാരസഞ്ഞീ’’തി ഇദം സുത്തവിഭങ്ഗം ഉദ്ധടന്തി വേദിതബ്ബം.

തേന സദ്ധിന്തി പുരേപടിഗ്ഗഹിതലോണേന സദ്ധിം. ദുക്കടേനേത്ഥ ഭവിതബ്ബന്തി ‘‘യാവകാലികേന, ഭിക്ഖവേ, യാവജീവികം പടിഗ്ഗഹിത’’ന്തി അവത്വാ ‘‘തദഹുപടിഗ്ഗഹിത’’ന്തി വചനസാമത്ഥിയതോ പുരേപടിഗ്ഗഹിതം യാവജീവികം യാവകാലികേന സദ്ധിം സമ്ഭിന്നരസം കാലേപി ന കപ്പതീതി സിജ്ഝതി, തത്ഥ ദുക്കടേന ഭവിതബ്ബന്തി അധിപ്പായോ. ദുക്കടേനപി ന ഭവിതബ്ബന്തി യദി ഹി സന്നിധികാരപച്ചയാ ദുക്കടം മഞ്ഞഥ, യാവജീവികസ്സ ലോണസ്സ സന്നിധിദോസാഭാവാ ദുക്കടേന ന ഭവിതബ്ബം, അഥ ആമിസേന സമ്ഭിന്നരസസ്സ തസ്സ ആമിസഗതികത്താ ദുക്കടം മാ മഞ്ഞഥ. തദാ ച ഹി പാചിത്തിയേനേവ ഭവിതബ്ബം ആമിസത്തുപഗമനതോതി അധിപ്പായോ. ന ഹി ഏത്ഥ യാവജീവികന്തിആദിനാപി ദുക്കടാഭാവം സമത്ഥേതി.

പാളിയം രാജഗഹേ സുത്തവിഭങ്ഗേതിആദീസു സബ്ബത്ഥ സുത്തേ ച വിഭങ്ഗേ ചാതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. തസ്സ തസ്സ വികാലഭോജനാദിനോ സുത്തേപി പടിക്ഖിത്തത്താ വിനയസ്സ അതിസരണം അതിക്കമോ വിനയാതിസാരോ. ‘‘നിസീദനം നാമ സദസം വുച്ചതീതി ആഗത’’ന്തി ഇദം വിഭങ്ഗേ ച ആഗതദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തം പമാണം കരോന്തസ്സാതി സുഗതവിദത്ഥിയാ വിദത്ഥിത്തയപ്പമാണം കരോന്തസ്സ, ദസായ പന വിദത്ഥിദ്വയപ്പമാണം കതം. അദസകമ്പി നിസീദനം വട്ടതി ഏവാതി അധിപ്പായോ. സേസമിധ ഹേട്ഠാ സബ്ബത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ദസവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സത്തസതികക്ഖന്ധകവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.

ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയട്ഠകഥായ വിമതിവിനോദനിയം

ചൂളവഗ്ഗവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

പരിവാരവണ്ണനാ

മഹാവഗ്ഗോ

പഞ്ഞത്തിവാരവണ്ണനാ

൧. വിസുദ്ധപരിവാരസ്സ സീലക്ഖന്ധാദിധമ്മക്ഖന്ധസരീരസ്സ ഭഗവതോ വിനയപരിയത്തിസാസനേ ഖന്ധകാനം അനന്തരം പരിവാരോതി യോ വിനയോ സങ്ഗഹം സമാരുള്ഹോ, തസ്സ ദാനി അനുത്താനത്ഥവണ്ണനം കരിസ്സാമീതി യോജനാ.

സമന്തചക്ഖുനാതി സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണേന. അതിവിസുദ്ധേന മംസചക്ഖുനാതി രത്തിന്ദിവം സമന്താ യോജനപ്പമാണേ അതിസുഖുമാനിപി രൂപാനി പസ്സനതോ അതിവിയ പരിസുദ്ധേന പസാദചക്ഖുനാ. ‘‘അത്ഥി തത്ഥ പഞ്ഞത്തീ’’തിആദീസു അത്ഥി നു ഖോ തത്ഥ പഞ്ഞത്തീതിആദിനാ അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോതി ആഹ ‘‘തത്ഥ പഞ്ഞത്തി…പേ… കേനാഭതന്തി പുച്ഛാ’’തി.

൨. പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനേതി പുച്ഛായ വിസ്സജ്ജനേ. വിനീതകഥാതി വിനീതവത്ഥുകഥാ, അയമേവ വാ പാഠോ.

ദ്വങ്ഗികേന ഏകേന സമുട്ഠാനേനാതി അങ്ഗദ്വയസമുദായഭൂതേന ഏകേന. അങ്ഗദ്വയവിമുത്തസ്സ സമുട്ഠാനസ്സ അഭാവേപി തേസു ഏകേനങ്ഗേന വിനാ അയം ആപത്തി ന ഹോതീതി ദസ്സനത്ഥമേവ ‘‘ഏകേന സമുട്ഠാനേനാ’’തി വുത്തം. ഇദാനി തേസു ദ്വീസു അങ്ഗേസു പധാനങ്ഗം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘ഏത്ഥ ഹി ചിത്തം അങ്ഗം ഹോതീ’’തിആദി. യസ്മാ പന മഗ്ഗേനമഗ്ഗപ്പടിപത്തിസങ്ഖാതായ കായവിഞ്ഞത്തിയാ സേവനചിത്തേനേവ സമ്ഭവേ സതി അയം തം അങ്ഗദ്വയം ഉപാദായ ഭഗവതാ പഞ്ഞത്താ ആപത്തിസമ്മുതി ഹോതി, നാസതി. തസ്മാ തം ചിത്തം കായവിഞ്ഞത്തിസങ്ഖാതസ്സ കായസ്സ അങ്ഗം കാരണം ഹോതി, ന ആപത്തിയാ. തസ്സ പന തംസമുട്ഠിതകായോ ഏവ അങ്ഗം അബ്യവഹിതകാരണം, ചിത്തം പന കാരണകാരണന്തി അധിപ്പായോ. ഏവം ഉപരിപി സബ്ബത്ഥ ചിത്തങ്ഗയുത്തസമുട്ഠാനേസു അധിപ്പായോ വേദിതബ്ബോ. ‘‘ഏകേന സമുട്ഠാനേന സമുട്ഠാതീ’’തിആദിപരിവാരവചനേനേവ ആപത്തിയാ അകുസലാദിപരമത്ഥസഭാവതാ പാളിഅട്ഠകഥാസു പരിയായതോവ വുത്താ, സമ്മുതിസഭാവാ ഏവ ആപത്തീതി സിജ്ഝതി സമുട്ഠാനസമുട്ഠിതാനം ഭേദസിദ്ധിതോതി ഗഹേതബ്ബം. ഇമമത്ഥം സന്ധായാതി ആപന്നായ പാരാജികാപത്തിയാ കേഹിചിപി സമഥേഹി അനാപത്തിഭാവാപാദനസ്സ അസക്കുണേയ്യത്തസങ്ഖാതമത്ഥം സന്ധായ.

൩. പോരാണകേഹി മഹാഥേരേഹീതി സങ്ഗീതിത്തയതോ പച്ഛാ പോത്ഥകസങ്ഗീതികാരകേഹി ഛളഭിഞ്ഞാപഅസമ്ഭിദാദിഗുണസമുജ്ജലേഹി മഹാഥേരേഹി. ചതുത്ഥസങ്ഗീതിസദിസാ ഹി പോത്ഥകാരോഹസങ്ഗീതി.

൧൮൮. മഹാവിഭങ്ഗേതി ഭിക്ഖുവിഭങ്ഗേ. സോളസ വാരാ ദസ്സിതാതി യേഹി വാരേഹി ആദിഭൂതേഹി ഉപലക്ഖിതത്താ അയം സകലോപി പരിവാരോ സോളസപരിവാരോതി വോഹരീയതി, തേ സന്ധായ വദതി.

പഞ്ഞത്തിവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമുട്ഠാനസീസവണ്ണനാ

൨൫൭. പാളിയം നിബ്ബാനഞ്ചേവ പഞ്ഞത്തീതി ഏത്ഥ യസ്മാ സങ്ഖതധമ്മേ ഉപാദായ പഞ്ഞത്താ സമ്മുതിസച്ചഭൂതാ പുഗ്ഗലാദിപഞ്ഞത്തി പരമത്ഥതോ അവിജ്ജമാനത്താ ഉപ്പത്തിവിനാസയുത്തവത്ഥുധമ്മനിയതേന അനിച്ചദുക്ഖലക്ഖണദ്വയേന യുത്താതി വത്തും അയുത്താ, കാരകവേദകാദിരൂപേന പന പരികപ്പിതേന അത്തസഭാവേന വിരഹിതത്താ ‘‘അനത്താ’’തി വത്തും യുത്താ. തസ്മാ അയം പഞ്ഞത്തിപി അസങ്ഖതത്തസാമഞ്ഞതോ വത്ഥുഭൂതേന നിബ്ബാനേന സഹ ‘‘അനത്താ ഇതി നിച്ഛയാ’’തി വുത്താ. അവിജ്ജമാനാപി ഹി സമ്മുതി കേനചി പച്ചയേന അകതത്താ അസങ്ഖതാ ഏവാതി.

കരുണാസീതലത്തം, പഞ്ഞാപഭാസിതത്തഞ്ച ഭഗവതോ ദസ്സേതും ‘‘ബുദ്ധചന്ദേ, ബുദ്ധാദിച്ചേ’’തി ഏതം ഉഭയം വുത്തം. ഹായതി ഏതേനാതി ഹാനി, ദുക്ഖസ്സ ഹാനി ദുക്ഖഹാനി, സബ്ബദുക്ഖാപനൂദനകാരണന്തി അത്ഥോ. പിടകേ തീണി ദേസയീതി യസ്മാ അഞ്ഞേപി മഹാവീരാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ സദ്ധമ്മം ദേസയന്തി, തസ്മാ അങ്ഗീരസോ പിടകാനി തീണി ദേസയീതി യോജനാ. മഹാഗുണന്തി മഹാനിസംസം. ഏവം നീയതി സദ്ധമ്മോതി യദി വിനയപരിയത്തി അപരിഹീനാ തിട്ഠതി, ഏവം സതി പടിപത്തിപടിവേധസദ്ധമ്മോപി നീയതി പവത്തീയതി, ന പരിഹായതീതി അത്ഥോ.

വിനയപരിയത്തി പന കഥം തിട്ഠതീതി ആഹ ‘‘ഉഭതോ ചാ’’തിആദി. പരിവാരേന ഗന്ഥിതാ തിട്ഠതീതി യോജേതബ്ബം. തസ്സേവ പരിവാരസ്സാതി തസ്മിം ഏവ പരിവാരേ. സമുട്ഠാനം നിയതോ കതന്തി ഏകച്ചം സമുട്ഠാനേന നിയതം കതം. തസ്മിം പരിവാരേ കിഞ്ചി സിക്ഖാപദം നിയതസമുട്ഠാനം അഞ്ഞേഹി അസാധാരണം, തം പകാസിതന്തി അത്ഥോ.

സമ്ഭേദം നിദാനഞ്ചഞ്ഞന്തി സമ്ഭേദോ സിക്ഖാപദാനം അഞ്ഞമഞ്ഞസമുട്ഠാനേന സംകിണ്ണതാ, നിദാനഞ്ച പഞ്ഞത്തിട്ഠാനം, അഞ്ഞം പുഗ്ഗലാദിവത്ഥാദി ച. സുത്തേ ദിസ്സന്തി ഉപരീതി ഹേട്ഠാ വുത്തേ, ഉപരി വക്ഖമാനേ ച പരിവാരസുത്തേ ഏവ ദിസ്സന്തി. യസ്മാ ച ഏവം, തസ്മാ സകലസാസനാധാരസ്സ വിനയസ്സ ഠിതിഹേതുഭൂതം പരിവാരം സിക്ഖേതി, ഏവമേത്ഥ യോജനാ ദട്ഠബ്ബാ.

സമ്ഭിന്നസമുട്ഠാനാനീതി അഞ്ഞേഹി സാധാരണസമുട്ഠാനാനി. ആദിമ്ഹി താവ പുരിമനയേതി സബ്ബപഠമേ പഞ്ഞത്തിവാരേ ആഗതനയം സന്ധായ വദതി, തത്ഥ പന പഞ്ഞത്തിവാരേ ‘‘പഠമം പാരാജികം കത്ഥ പഞ്ഞത്തന്തി, വേസാലിയം പഞ്ഞത്ത’’ന്തിആദിനാ (പരി. ൧) നിദാനമ്പി ദിസ്സതി ഏവ. പരതോതി ആഗതഭാവം പന സന്ധായ പരതോ ആഗതേ സുത്തേ ദിസ്സതീതി വേദിതബ്ബന്തി വുത്തം. തസ്സാതി ഉഭതോവിഭങ്ഗപരിയാപന്നസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ.

൨൫൮. അനിയതാ പഠമികാതി ആപത്തിം അപേക്ഖിത്വാവ ഇത്ഥിലിങ്ഗം കതം, പഠമാനിയതം സിക്ഖാപദന്തി അത്ഥോ. പാളിയം നാനുബന്ധേ പവത്തിനിന്തി വുട്ഠാപിതം പവത്തിനിം അനനുബന്ധനസിക്ഖാപദം.

൨൬൦. ഏളകലോമസിക്ഖാപദവത്ഥുസ്മിം ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ ഏളകലോമാനി ധോവന്തിയോ രജന്തിയോ വിജടേന്തിയോ രിഞ്ചന്തി ഉദ്ദേസം പരിപുച്ഛ’’ന്തി (പാരാ. ൫൭൬) ആഗതത്താ ഇമം രിഞ്ചന്തി-പദം ഗഹേത്വാ സിക്ഖാപദം ഉപലക്ഖിതന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘വിഭങ്ഗേ ‘രിഞ്ചന്തി ഉദ്ദേസ’ന്തി ആഗതം ഏളകലോമധോവാപനസിക്ഖാപദ’’ന്തി ആഹ.

വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദന്തി അസമയേ വസ്സികസാടികപരിയേസനസിക്ഖാപദം (പാരാ. ൬൨൬ ആദയോ). രതനസിക്ഖാപദന്തി രതനം വാ രതനസമ്മതം വാ പടിസാമനസിക്ഖാപദം (പാചി. ൫൦൨ ആദയോ).

൨൬൫. പാളിയം ബുദ്ധഞാണേനാതി പടിവിദ്ധസബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണേന.

൨൬൭. ‘‘ന ദേസേന്തി തഥാഗതാ’’തി ഏതേന ഛത്തപാണിസ്സ ധമ്മദേസനാപടിക്ഖേപം ദസ്സേതി.

൨൬൯. അകതന്തി അഞ്ഞേഹി അമിസ്സീകതം, നിയതസമുട്ഠാനന്തി അത്ഥോ. അകതന്തി വാ പുബ്ബേ അനാഗതം, അഭിനവന്തി അത്ഥോ.

൨൭൦. സമുട്ഠാനഞ്ഹി സങ്ഖേപന്തി ഏത്ഥ സങ്ഖിപന്തി സങ്ഗയ്ഹന്തി സദിസസമുട്ഠാനാനി ഏത്ഥാതി സങ്ഖേപോ, സമുട്ഠാനസീസം. നേതി വിനേതി കായവചീദുച്ചരിതന്തി നേത്തി, വിനയപാളി, സാ ഏവ ധമ്മോതി നേത്തിധമ്മോതി ആഹ ‘‘വിനയപാളിധമ്മസ്സാ’’തി.

സമുട്ഠാനസീസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അന്തരപേയ്യാലം

കതിപുച്ഛാവാരവണ്ണനാ

൨൭൧. കതി ആപത്തിയോതി പാരാജികാദീസു പഞ്ചസു ആപത്തീസു മേഥുനാദിന്നാദാനാദിഅന്തോഗധഭേദം അപേക്ഖിത്വാ ജാതിവസേന ഏകത്തം ആരോപേത്വാ പുച്ഛാ കതാ. കതി ആപത്തിക്ഖന്ധാതി അന്തോഗധഭേദം അപേക്ഖിത്വാ പച്ചേകം രാസട്ഠേനാതി ഏത്തകമേവേത്ഥ ഭേദോ. വിനീതാനിയേവ വിനീതവത്ഥൂനീതി ആപത്തിതോ വിരമണാനി ഏവ അവിപ്പടിസാരപാമോജ്ജാദിധമ്മാനം കാരണത്താ വത്ഥൂനീതി വിനീതവത്ഥൂനി, താനി ഏത്ഥ അത്ഥതോ വിരതിആദിഅനവജ്ജധമ്മാ ഏവ. വേരം മണതീതി വേരഹേതുത്താ ‘‘വേര’’ന്തി ലദ്ധനാമം രാഗാദിഅകുസലപക്ഖം വിനാസേതി.

ധമ്മസ്സവനഗ്ഗം ഭിന്ദിത്വാ ഗച്ഛതീതി ബഹൂസു ഏകതോ നിസീദിത്വാ ധമ്മം സുണന്തേസു തം ധമ്മസ്സവനസമാഗമം കോപേത്വാ ഉട്ഠായ ഗച്ഛതി. അനാദരോവാതി തുസ്സിതബ്ബട്ഠാനേ തുട്ഠിം, സംവിജിതബ്ബട്ഠാനേ സംവേഗഞ്ച അപവേദേന്തോ ഏവ. കായപാഗബ്ഭിയന്തി ഉന്നതിവസേന പവത്തനകായാനാചാരം.

൨൭൪. മേത്തായ സമ്ഭൂതം മേത്തം, കായകമ്മം. ഉഭയേഹിപീതി നവകേഹി, ഥേരേഹി ച. പിയം കരോതീതി തം പുഗ്ഗലം പേമട്ഠാനം കരോതി, കേസന്തി ആഹ ‘‘സബ്രഹ്മചാരീന’’ന്തി.

പുഗ്ഗലം പടിവിഭജിത്വാ ഭുഞ്ജതീതി പകതേന സമ്ബന്ധോ. തമേവ പുഗ്ഗലപടിവിഭാഗം ദസ്സേതും ‘‘അസുകസ്സാ’’തിആദി വുത്തം.

ഭുജിസ്സഭാവകരണതോതി തണ്ഹാദാസബ്യതോ മോചേത്വാ സമഥവിപസ്സനാസു സേരിവിഹാരിതാകരണതോതി അത്ഥോ. നിയ്യാതീതി പവത്തതി. സമ്മാദുക്ഖക്ഖയായ സംവത്തതീതി അത്ഥോ.

കതിപുച്ഛാവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഛആപത്തിസമുട്ഠാനവാരവണ്ണനാ

൨൭൬. പഠമേന ആപത്തിസമുട്ഠാനേനാതി കേവലം കായേന. പാരാജികാപത്തിയാ ഏകന്തസചിത്തകസമുട്ഠാനത്താ ‘‘ന ഹീതി വത്തബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. സങ്ഘാദിസേസാദീനം ദുക്കടപരിയോസാനാനം പഞ്ചന്നം അചിത്തകാനമ്പി സമ്ഭവതോ ‘‘സിയാ’’തി വുത്തം, ആപജ്ജനം സിയാ ഭവേയ്യാതി അത്ഥോ. ഹീനുക്കട്ഠേഹി ജാതിആദീഹി ഓമസനേ ഏവ ദുബ്ഭാസിതസ്സ പഞ്ഞത്തത്താ സാ ഏകന്തവാചാചിത്തസമുട്ഠാനാ ഏവാതി.

ദുതിയസമുട്ഠാനനയേ വാചായ ഏവ സമാപജ്ജിതബ്ബപാടിദേസനീയസ്സ അഭാവാ ‘‘ന ഹീ’’തി വുത്തം.

തതിയേ പന വോസാസമാനരൂപം ഭിക്ഖുനിം കായവാചാഹി അനപസാദനപച്ചയാ പാടിദേസനീയസമ്ഭവതോ ‘‘സിയാ’’തി വുത്തം.

ഓമസനേ പാചിത്തിയസ്സ അദിന്നാദാനസമുട്ഠാനത്തേപി തപ്പച്ചയാ പഞ്ഞത്തസ്സ ദുബ്ഭാസിതസ്സ പഞ്ചമേനേവ സമുപ്പത്തീതി ദസ്സേതും ചതുത്ഥവാരേ ‘‘ദുബ്ഭാസിതം ആപജ്ജേയ്യാതി ന ഹീതി വത്തബ്ബ’’ന്തി വത്വാ പഞ്ചമവാരേ ‘‘സിയാതി വത്തബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. കായവികാരേനേവ ഓമസന്തസ്സ പനേത്ഥ ദുബ്ഭാസിതഭാവേപി കായകീളാഭാവാഭാവതോ ദുക്കടമേവാതി ദട്ഠബ്ബം.

ഛട്ഠവാരേ പന വിജ്ജമാനോപി കായോ ദുബ്ഭാസിതസ്സ അങ്ഗം ന ഹോതി, പഞ്ചമസമുട്ഠാനേ ഏവ ഛട്ഠമ്പി പവിസതീതി ദസ്സേതും ‘‘ന ഹീ’’തി പടിക്ഖിത്തം, ന പന തത്ഥ സബ്ബഥാ ദുബ്ഭാസിതേന അനാപത്തീതി ദസ്സേതും. ന ഹി ദവകമ്യതായ കായവാചാഹി ഓമസന്തസ്സ ദുബ്ഭാസിതാപത്തി ന സമ്ഭവതി. യഞ്ഹി പഞ്ചമേനേവ സമാപജ്ജതി, തം ഛട്ഠേനപി സമാപജ്ജതി ഏവ ധമ്മദേസനാപത്തി വിയാതി ഗഹേതബ്ബം. സേസം സമുട്ഠാനവാരേ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഛആപത്തിസമുട്ഠാനവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കതാപത്തിവാരവണ്ണനാ

൨൭൭. ദുതിയേ പന കതിവാരേ പഠമസമുട്ഠാനേന ആപജ്ജിതബ്ബാനം ആപത്തീനം ലഹുദസ്സനസുഖത്ഥം കുടികാരാദീനി ഏവ സമുദ്ധടാനി, ന അഞ്ഞേസം അഭാവാ, സഞ്ചരിത്താദീനമ്പി വിജ്ജമാനത്താ. ഏവം ദുതിയസമുട്ഠാനാദീസുപി. ‘‘കപ്പിയസഞ്ഞീ’’തി ഇമിനാ അചിത്തകത്തം ദസ്സേതി. ‘‘കുടിം കരോതീ’’തി ഇമിനാ വചീപയോഗാഭാവം. ഉഭയേനാപി കേവലം കായേനേവ ദുക്കടാദീനം സമ്ഭവം ദസ്സേതി. ഏവം ഉപരിപി യഥാനുരൂപം കാതബ്ബം.

‘‘ഏകേന സമുട്ഠാനേന സമുട്ഠഹന്തീ’’തി ഇദം ഇധ വിസേസേത്വാ ദസ്സിതാനം കായതോവ സമുട്ഠിതാനം വസേന വുത്തം, അവിസേസതോ പന താ ആപത്തിയോ ഇതരസമുട്ഠാനേഹിപി യഥാരഹം സമുട്ഠഹന്തി ഏവ. ഏവം ഉപരിപി.

‘‘തിണവത്ഥാരകേന ചാ’’തി ഇദം സങ്ഘാദിസേസവജ്ജിതാനം ചതുന്നം ആപത്തീനം വസേന വുത്തം.

൨൭൯. സംവിദഹിത്വാ കുടിം കരോതീതി വാചായ സംവിദഹതി, സയഞ്ച കായേന കരോതീതി അത്ഥോ.

കതാപത്തിവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ആപത്തിസമുട്ഠാനഗാഥാവണ്ണനാ

൨൮൩. തതിയോ പന ഗാഥാവാരോ ദുതിയവാരേന വുത്തമേവത്ഥം സങ്ഗഹേത്വാ ദസ്സേതും വുത്തോ. തത്ഥ കായോവ കായികോതി വത്തബ്ബേ വചനവിപല്ലാസേന ‘‘കായികാ’’തി വുത്തം. തേനാഹ ‘‘തേന സമുട്ഠിതാ’’തി, കായോ സമുട്ഠാനം അക്ഖാതോതി അത്ഥോ.

വിവേകദസ്സിനാതി സബ്ബസങ്ഖതവിവിത്തത്താ, തതോ വിവിത്തഹേതുത്താ ച നീവരണവിവേകഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച ദസ്സനസീലേന. വിഭങ്ഗകോവിദാതി ഉഭതോവിഭങ്ഗകുസലാതി ആലപനം. ഇധ പനേവം അഞ്ഞോ പുച്ഛന്തോ നാമ നത്ഥി, ഉപാലിത്ഥേരോ സയമേവ അത്ഥം പാകടം കാതും പുച്ഛാവിസജ്ജനഞ്ച അകാസീതി ഇമിനാ നയേന സബ്ബത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ആപത്തിസമുട്ഠാനഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

വിപത്തിപച്ചയവാരവണ്ണനാ

൨൮൪. ചതുത്ഥേ പന വിപത്തിപച്ചയവാരേ സീലവിപത്തിപച്ചയാതി സീലവിപത്തിപഅച്ഛാദനപച്ചയാ.

൨൮൬. ദിട്ഠിവിപത്തിപച്ചയാതി ദിട്ഠിവിപത്തിയാ അപ്പടിനിസ്സജ്ജനപച്ചയാ.

൨൮൭. ആജീവവിപത്തിപച്ചയാതി ഏത്ഥ ആഗമ്മ ജീവന്തി ഏതേനാതി ആജീവോ, ചതുപച്ചയോ, സോവ മിച്ഛാപത്തിയാ വിപന്നത്താ വിപത്തീതി ആജീവവിപത്തി, തസ്സാ ആജീവവിപത്തിയാ ഹേതു, തദുപ്പാദനതപരിഭോഗനിമിത്തന്തി അത്ഥോ.

വിപത്തിപച്ചയവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അധികരണപച്ചയവാരവണ്ണനാ

൨൯൧. പഞ്ചമേ അധികരണപച്ചയവാരേ കിച്ചാധികരണപച്ചയാതി അപലോകനവചനഞത്തികമ്മവാചാസങ്ഖതകമ്മവാചാപച്ചയാ. പഞ്ചാതി ഏത്ഥ അധമ്മികകതികാദിം അപലോകേത്വാ കരോന്താനം അനിമിത്തന്തി അത്ഥോ. പഞ്ചമേ അധികരണപച്ചയവാരേ കിച്ചാധികരണപച്ചയാ അപലോകനാവസാനേ ദുക്കടം, അധിപ്പായാദിനാ ഞത്തികമ്മാദിം കരോന്താനം ഥുല്ലച്ചയാദി ച സങ്ഗയ്ഹതീതി ദട്ഠബ്ബം. അവസേസാ ആപത്തിയോതി സോതാപത്തിഫലസമാപത്തിആദയോ. ‘‘നത്ഥഞ്ഞാ ആപത്തിയോ’’തി ഇദം വിപത്തിആദിഭാഗിനിയോ സാവജ്ജാപത്തിയോ സന്ധായ വുത്തം.

അധികരണപച്ചയവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമഥഭേദം

അധികരണപരിയായവാരവണ്ണനാ

൨൯൩. ഛട്ഠേ പരിയായവാരേ അലോഭോ പുബ്ബങ്ഗമോതിആദി സാസനട്ഠിതിയാ അവിപരീതതോ ധമ്മവാദിസ്സ വിവാദം സന്ധായ വുത്തം. അട്ഠാരസ ഭേദകരവത്ഥൂനി ഠാനാനീതി ധമ്മാദീസു അധമ്മോതിആദിനാ ഗഹേത്വാ ദീപനാനി ഇധേവ ഭേദകരവത്ഥൂനി, താനി ഏവ കായകലഹാദിവിവാദസ്സ കാരണത്താ ഠാനാനി, ഓകാസത്താ വത്ഥൂനി, ആധാരത്താ ഭൂമിയോതി ച വുത്താനി. അബ്യാകതഹേതൂതി അസേക്ഖാനം വിവാദം സന്ധായ വുത്തം. ദ്വാദസ മൂലാനീതി കോധോ ഉപനാഹോ, മക്ഖോ പലാസോ, ഇസ്സാ മച്ഛരിയം, മായാ സാഠേയ്യം, പാപിച്ഛതാ മഹിച്ഛതാ, സന്ദിട്ഠിപരാമാസിതാ ആധാനഗ്ഗാഹീദുപ്പടിനിസ്സജ്ജിതാനീതി ഇമേസം ഛന്നം യുഗളാനം വസേന ഛ ധമ്മാ ചേവ ലോഭാദയോ ഛ ഹേതൂ ചാതി ദ്വാദസ ധമ്മാ വിവാദാധികരണസ്സ മൂലാനി.

൨൯൪. ചുദ്ദസ മൂലാനീതി താനേവ ദ്വാദസ കായവാചാഹി സദ്ധിം ചുദ്ദസ അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലാനി.

൨൯൫. പഥവീഖണനാദീസു പണ്ണത്തിവജ്ജേസു കുസലാബ്യാകതചിത്തമൂലികാ ആപത്തി ഹോതീതി ദസ്സേതും ‘‘അലോഭോ പുബ്ബങ്ഗമോ’’തിആദി വുത്തം. സത്ത ആപത്തിക്ഖന്ധാ ഠാനാനീതിആദി സത്തന്നം ആപത്തിക്ഖന്ധാനം പടിച്ഛാദനപച്ചയാ ആപത്തിസമ്ഭവതോ വുത്തം. ‘‘ആപത്താധികരണപച്ചയാ ചതസ്സോ ആപത്തിയോ ആപജ്ജതീ’’തി (പരി. ൨൯൦) ഹി വുത്തം. ‘‘ഛ ഹേതൂ’’തി ഇദം കുസലാനം ആപത്തിഹേതുവോഹാരസ്സ അയുത്തതായ വുത്തം, ന പന കുസലഹേതൂനം അഭാവതോ. ‘‘അലോഭോ പുബ്ബങ്ഗമോ’’തി ഹി ആദി വുത്തം. ആപത്തിഹേതവോ ഏവ ഹി പുബ്ബങ്ഗമനാമേന വുത്താ.

൨൯൬. ചത്താരി കമ്മാനി ഠാനാനീതിആദീസു അപലോകനവാചാ, ഞത്തിആദിവാചായോ ച കമ്മാനീതി വുത്തം. താ ഏവ ഹി ഏകസീമായം സാമഗ്ഗിമുപഗതാനം കമ്മപ്പത്താനം അനുമതിയാ സാവനകിരിയാനിപ്ഫത്തിസങ്ഖാതസ്സ സങ്ഘഗണകിച്ചസഭാവസ്സ കിച്ചാധികരണസ്സ അധിട്ഠാനാഭാവേന ‘‘ഠാനവത്ഥുഭൂമിയോ’’തി വുച്ചന്തി. ഏകം മൂലം സങ്ഘോതി യേഭുയ്യവസേന വുത്തം. ഗണഞത്തിഅപലോകനാനഞ്ഹി ഗണോപി മൂലന്തി. ഞത്തിതോ വാതി ഞത്തിഞത്തിദുതിയഞത്തിചതുത്ഥകമ്മവാചാനം ഞത്തിരൂപത്താ, ഞത്തിപുബ്ബകത്താ ച വുത്തം. കമ്മഞത്തികമ്മവാചാഞത്തിവസേന ഹി ദുവിധാസു ഞത്തീസു അനുസ്സാവനാപി കമ്മമൂലകന്ത്വേവ സങ്ഗയ്ഹന്തി. ഞത്തിവിഭാഗോ ചായം ഉപരി ആവി ഭവിസ്സതി.

‘‘ഇമേ സത്ത സമഥാ…പേ… പരിയായേനാ’’തി ഇദം പുച്ഛാവചനം. ‘‘സിയാ’’തി ഇദം വിസജ്ജനം. ‘‘കഥഞ്ച സിയാ’’തി ഇദം പുന പുച്ഛാ. വിവാദാധികരണസ്സ ദ്വേ സമഥാതിആദി പുന വിസജ്ജനം. തത്ഥ ‘‘വത്ഥുവസേനാ’’തി ഇദം ‘‘സത്ത സമഥാ ദസ സമഥാ ഹോന്തീ’’തി ഇമസ്സ കാരണവചനം. ‘‘പരിയായേനാ’’തി ഇദം ‘‘ദസ സമഥാ സത്ത സമഥാ ഹോന്തീ’’തി ഇമസ്സ കാരണവചനം. ചതുബ്ബിധാധികരണസങ്ഖാതവത്ഥുവസേന ച ദേസനാക്കമസങ്ഖാതപരിയായവസേന ചാതി അത്ഥോ.

അധികരണപരിയായവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സാധാരണവാരാദിവണ്ണനാ

൨൯൭. സത്തമേ സാധാരണവാരേ സാധാരണാതി വിവാദാധികരണസ്സ വൂപസമനകിച്ചസാധാരണാ. ഏവം സബ്ബത്ഥ.

൨൯൮. അട്ഠമേ തബ്ഭാഗിയവാരേ തബ്ഭാഗിയാതി വിവാദാധികരണസ്സ വൂപസമനതോ തപ്പക്ഖികാ.

സാധാരണവാരാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമഥാസമഥസ്സസാധാരണവാരവണ്ണനാ

൨൯൯. നവമേ സമഥാസമഥസാധാരണവാരേ ‘‘സബ്ബേ സമഥാ ഏകതോവ അധികരണം സമേന്തി ഉദാഹു നാനാ’’തി പുച്ഛന്തേന ‘‘സമഥാ സമഥസ്സ സാധാരണാ, സമഥാ സമഥസ്സ അസാധാരണാ’’തി വുത്തം. വിവാദാദിഅധികരണക്കമേന തബ്ബൂപസമഹേതുഭൂതേ സമഥേ ഉദ്ധരന്തോ ‘‘യേഭുയ്യസികാ’’തിആദിമാഹ. സമ്മുഖാവിനയം വിനാ കസ്സചി സമഥസ്സ അസമ്ഭവാ സേസാ ഛപി സമഥാ സമ്മുഖാവിനയസ്സ സാധാരണാ വുത്താ, തേസം പന ഛന്നം അഞ്ഞമഞ്ഞാപേക്ഖാഭാവതോ തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം അസാധാരണാ വുത്താ. തബ്ഭാഗിയവാരേപി ഏസേവ നയോ.

സമഥാസമഥസ്സസാധാരണവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമഥസമ്മുഖാവിനയവാരാദിവണ്ണനാ

൩൦൧-൩. ഏകാദസമവാരേപി സമ്മുഖാവിനയോതിആദി പുച്ഛാ. യേഭുയ്യസികാ സതിവിനയോതിആദി വിസജ്ജനം. ഏവം വിനയവാരേ കുസല-വാരേ തതോ പരേസുപി പുച്ഛാവിസജ്ജനപരിച്ഛേദോ വേദിതബ്ബോ.

തത്ഥ സമ്മുഖാവിനയോ സിയാ കുസലോതിആദീസു തസ്മിം തസ്മിം വിനയകമ്മേ, വിവാദാദിമ്ഹി ച നിയുത്തപുഗ്ഗലാനം സമുപ്പജ്ജനകകുസലാദീനം വസേന സമ്മുഖാവിനയാദീനം, വിവാദാദീനഞ്ച കുസലാദിഭാവോ തേന തേന ഉപചാരേന വുത്തോ. യസ്മാ പനേതസ്സ സമ്മുഖാവിനയോ നാമ സങ്ഘസമ്മുഖതാദയോ ഹോന്തി, തേസഞ്ച അനവജ്ജസഭാവത്താ അകുസലേ വിജ്ജമാനേപി അകുസലത്തൂപചാരോ ന യുത്തോ ആപത്താധികരണസ്സ അകുസലത്തൂപചാരോ വിയ, തസ്മാ നത്ഥി സമ്മുഖാവിനയോ അകുസലോതി അത്ഥോ.

൩൦൪. തതോ പരേസു യത്ഥ യേഭുയ്യസികാ ലബ്ഭതി, തത്ഥ സമ്മുഖാവിനയോ ലബ്ഭതീതിആദി സമ്മുഖാവിനയസ്സ ഇതരേഹി സമഥേഹി നിയമേന സംസട്ഠതം, ഇതരേസം പന ഛന്നം അഞ്ഞമഞ്ഞം സംസഗ്ഗാഭാവഞ്ച ദസ്സേതും വുത്തം.

സമഥസമ്മുഖാവിനയവാരാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സംസട്ഠവാരാദിവണ്ണനാ

൩൦൬. അധികരണന്തി വാ സമഥാതി വാ ഇമേ ധമ്മാ സംസട്ഠാതിആദി സമഥാനം അധികരണേസു ഏവ യഥാരഹം പവത്തിം, അധികരണാനി വിനാ തേസം വിസും അട്ഠാനഞ്ച ദസ്സേതും വുത്തം. വിനിബ്ഭുജിത്വാ നാനാകരണം പഞ്ഞാപേതുന്തി അധികരണതോ സമഥേഹി വിയോജേത്വാ അസംസട്ഠേ കത്വാ നാനാകരണം അഞ്ഞമഞ്ഞം അസംസട്ഠതായ ഠിതഭാവസങ്ഖാതം നാനത്തം പഞ്ഞാപേതും അധികരണവൂപസമക്ഖണേ ഏവ തേസം അസംസഗ്ഗം പഞ്ഞാപേതും കിം സക്കാതി പുച്ഛതി.

അധികരണന്തിആദി ഗാരയ്ഹവാദദസ്സനം. സോ മാ ഹേവന്തി യോ ഏവം വദതി, സോ ‘‘മാ ഏവം വദാ’’തി വചനീയോ അസ്സ, ന ച ലബ്ഭതി സമഥാനം അഞ്ഞത്ര അധികരണാ വൂപസമലക്ഖണന്തി പഹാനാവത്ഥാനസങ്ഖാതം നാനാകരണം പടിക്ഖിപതി. ലക്ഖണതോ പന അധികരണേഹി സമഥാനം നാനാകരണം അത്ഥേവാതി ദട്ഠബ്ബം. സമഥാ അധികരണേഹി സമ്മന്തീതി അപലോകനാദീഹി ചതൂഹി കിച്ചാധികരണേഹി സബ്ബേപി സമഥാ നിട്ഠാനം ഗച്ഛന്തി, നാഞ്ഞേഹീതി ഇമമത്ഥം സന്ധായ വുത്തം. തേനേവ വക്ഖതി ‘‘സമ്മുഖാവിനയോ വിവാദാധികരണേന ന സമ്മതി. അനുവാദ…പേ… ആപത്താധികരണേന ന സമ്മതി, കിച്ചാധികരണേന സമ്മതീ’’തിആദി (പരി. ൩൧൧).

൩൦൭-൩൧൩. വിവാദാധികരണം കതിഹി സമഥേഹി സമ്മതീതിആദികോ സമ്മതിവാരോ. തദനന്തരോ സമ്മതിനസമ്മതിവാരോ ച അധികരണേഹി സമഥാനം സംസട്ഠതം, വിസംസട്ഠതഞ്ച ദസ്സേതും വുത്തോ. സമഥാ സമഥേഹി സമ്മന്തീതിആദികോ സമഥാധികരണവാരോ സമഥാനം അഞ്ഞമഞ്ഞം, അധികരണേഹി ച അധികരണാനഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം, സമഥേഹി ച വൂപസമാവൂപസമം ദസ്സേതും വുത്തോ.

൩൧൪. സമുട്ഠാപേതിവാരോ പന അധികരണേഹി അധികരണാനം ഉപ്പത്തിപ്പകാരദസ്സനത്ഥം വുത്തോ. ന കതമം അധികരണന്തി അത്തനോ സമ്ഭവമത്തേന ഏകമ്പി അധികരണം ന സമുട്ഠാപേതീതി അത്ഥോ. കഥഞ്ചരഹി സമുട്ഠാപേതീതി ആഹ ‘‘അപി ചാ’’തിആദി. തത്ഥ ജായന്തീതി അനന്തരമേവ അനുപ്പജ്ജിത്വാ പരമ്പരപച്ചയാ ജായന്തീതി അധിപ്പായോ. ‘‘ധമ്മോ അധമ്മോ’’തിആദിനാ ഉഭിന്നം പുഗ്ഗലാനം വിവാദപച്ചയാ അഞ്ഞമഞ്ഞഖേമഭങ്ഗാ ഹോന്തി, തപ്പച്ചയാ തേസം പക്ഖം പരിയേസനേന കലഹം വഡ്ഢന്താനം വിവാദോ കഞ്ചി മഹാപരിസം സങ്ഘപരിണായകം ലജ്ജിം ആഗമ്മ വൂപസമം ഗച്ഛതി. തഥാ അവൂപസമന്തേ പന വിവാദോ കമേന വഡ്ഢിത്വാ സകലേപി സങ്ഘേ വിവാദം സമുട്ഠാപേതി, തതോ അനുവാദാദീനീതി ഏവം പരമ്പരക്കമേന വൂപസമകാരണാഭാവേ ചത്താരി അധികരണാനി ജായന്തി. തം സന്ധായാഹ ‘‘സങ്ഘോ വിവദതി വിവാദാധികരണ’’ന്തി. സങ്ഘസ്സ വിവദതോ യോ വിവാദോ, തം വിവാദാധികരണം ഹോതീതി അത്ഥോ. ഏസ നയോ സേസേസുപി.

സംസട്ഠവാരാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഭജതിവാരവണ്ണനാ

൩൧൮. തദനന്തരവാരേ പന വിവാദാധികരണം ചതുന്നം അധികരണാനന്തിആദി അധികരണാനം വുത്തനയേന അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയത്തേപി സംസഗ്ഗഭാവദസ്സനത്ഥം വുത്തം. വിവാദാധികരണം ചതുന്നം അധികരണാനം വിവാദാധികരണം ഭജതീതിആദീസു വിവാദാധികരണം ചതൂസു അധികരണേസു വിവാദാധികരണഭാവമേവ ഭജതി, നാഞ്ഞാധികരണഭാവം, ചതൂസു അധികരണേസു വിവാദാധികരണത്തമേവ നിസ്സിതം വിവാദാധികരണമേവ പരിയാപന്നം വിവാദാധികരണഭാവേനേവ സങ്ഗഹിതന്തി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ.

൩൧൯. വിവാദാധികരണം സത്തന്നം സമഥാനം കതി സമഥേ ഭജതീതിആദി പന ചതുന്നം അധികരണാനം വൂപസമനേ സതി നിയതസമഥേ ദസ്സേതും വുത്തം. തത്ഥ കതി സമഥേ ഭജതീതി അത്തനോ ഉപസമത്ഥായ കിത്തകേ സമഥേ ഉപഗച്ഛതി, കിത്തകേ സമഥേ ആഗമ്മ വൂപസമം ഗച്ഛതീതി അത്ഥോ. കതി സമഥപരിയാപന്നന്തി അത്താനം വൂപസമേതും കതിസു സമഥേസു തേഹി സമാനവസേന പവിട്ഠം. കതിഹി സമഥേഹി സങ്ഗഹിതന്തി വൂപസമം കരോന്തേഹി കതിഹി സമഥേഹി വൂപസമകരണത്ഥം സങ്ഗഹിതം.

ഭജതിവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഖന്ധകപുച്ഛാവാരോ

പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനാവണ്ണനാ

൩൨൦. ഉപസമ്പദക്ഖന്ധകന്തി പബ്ബജ്ജാഖന്ധകം (മഹാവ. ൮൪). സഹ നിദ്ദേസേനാതി സനിദ്ദേസം. ‘‘സന്നിദ്ദേസ’’ന്തി വാ പാഠോ, സോ ഏവത്ഥോ. നിദാനേന ച നിദ്ദേസേന ച സദ്ധിന്തി ഏത്ഥ പഞ്ഞത്തിട്ഠാനപുഗ്ഗലാദിപ്പകാസകം നിദാനവചനം നിദാനം നാമ, തന്നിദാനം പടിച്ച നിദ്ദിട്ഠസിക്ഖാപദാനി നിദ്ദേസോ നാമ, തേഹി അവയവഭൂതേഹി സഹിതം തംസമുദായഭൂതം ഖന്ധകം പുച്ഛാമീതി അത്ഥോ. ഉത്തമാനി പദാനീതി ആപത്തിപഞ്ഞാപകാനി വചനാനി അധിപ്പേതാനി. തേസം…പേ… കതി ആപത്തിയോ ഹോന്തീതി തേഹി വചനേഹി പഞ്ഞത്താ കതി ആപത്തിക്ഖന്ധാ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. നനു ആപത്തിയോ നാമ പുഗ്ഗലാനഞ്ഞേവ ഹോന്തി, ന പദാനം, കസ്മാ പന ‘‘സമുക്കട്ഠപദാനം കതി ആപത്തിയോ’’തി സാമിവസേന നിദ്ദേസോ കതോതി ആഹ ‘‘യേന യേന ഹി പദേനാ’’തിആദി. പാളിയം ഉപോസഥന്തിആദി ഉപോസഥക്ഖന്ധകാദീനഞ്ഞേവ (മഹാവ. ൧൩൨ ആദയോ) ഗഹണം.

പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഏകുത്തരികനയം

ഏകകവാരവണ്ണനാ

൩൨൧. ഏകുത്തരികനയേ പന അജാനന്തേന വീതിക്കന്താതി പണ്ണത്തിം വാ വത്ഥും വാ അജാനന്തേന വീതിക്കന്താ പഥവീഖണനസഹസേയ്യാദികാ, സാപി പച്ഛാ ആപന്നഭാവം ഞത്വാ പടികമ്മം അകരോന്തസ്സ അന്തരായികാവ ഹോതി.

പാരിവാസികാദീഹി പച്ഛാ ആപന്നാതി വത്തഭേദേസു ദുക്കടാനി സന്ധായ വുത്തം. തസ്മിം ഖണേ ആപജ്ജിതബ്ബഅന്തരാപത്തിയോ സന്ധായാതി കേചി വദന്തി, തസ്സ പുബ്ബാപത്തീനംഅന്തരാപത്തി-പദേനേവ വക്ഖമാനത്താ പുരിമമേവ യുത്തതരം. മൂലവിസുദ്ധിയാ അന്തരാപത്തീതി മൂലായപടികസ്സനാദീനി അകത്വാ സബ്ബപഠമം ദിന്നപരിവാസമാനത്തവിസുദ്ധിയാ ചരണകാലേ ആപന്നഅന്തരാപത്തിസങ്ഖാതസങ്ഘാദിസേസോ. അഗ്ഘവിസുദ്ധിയാതി അന്തരാപത്തിം ആപന്നസ്സ മൂലായ പടികസ്സിത്വാ ഓധാനസമോധാനവസേന ഓധുനിത്വാ പുരിമാപത്തിയാ സമോധായ തദഗ്ഘവസേന പുന ദിന്നപരിവാസാദിസുദ്ധിയാ ചരണകാലേ പുന ആപന്നാ അന്തരാപത്തി.

സഉസ്സാഹേനേവാതി പുനപി തം ആപത്തിം ആപജ്ജിതുകാമതാചിത്തേന, ഏവം ദേസിതാപി ആപത്തി ന വുട്ഠാതീതി അധിപ്പായോ. ധുരനിക്ഖേപം അകത്വാ ആപജ്ജനേ സിഖാപ്പത്തദോസം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അട്ഠമേ വത്ഥുസ്മിം ഭിക്ഖുനിയാ പാരാജികമേവാ’’തി. ന കേവലഞ്ച ഭിക്ഖുനിയാ ഏവ, ഭിക്ഖൂനമ്പി ധുരനിക്ഖേപം അകത്വാ ഥോകം ഥോകം സപ്പിആദികം ഥേയ്യായ ഗണ്ഹന്താനം പാദഗ്ഘനകേ പുണ്ണേ പാരാജികമേവ. കേചി പന ‘‘അട്ഠമേ വത്ഥുസ്മിം ഭിക്ഖുനിയാ പാരാജികമേവ ഹോതീതി വുത്തത്താ അട്ഠവത്ഥുകമേവേതം സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി വദന്തി.

ധമ്മികസ്സ പടിസ്സവസ്സാതി ‘‘ഇധ വസ്സം വസിസ്സാമീ’’തിആദിനാ ഗിഹീനം സമ്മുഖാ കതസ്സ ധമ്മികസ്സ പടിസ്സവസ്സ, അധമ്മികസ്സ പന ‘‘അസുകം പഹരിസ്സാമീ’’തിആദികസ്സ പടിസ്സവസ്സ അസച്ചാപനേന ആപത്തി നത്ഥി.

തഥാ ചോദിതോതി അധമ്മേന ചോദിതോ, സയം സച്ചേ, അകുപ്പേ ച അട്ഠത്വാ പടിച്ഛാദേന്തോപി അധമ്മചുദിതകോ ഏവ. പഞ്ചാനന്തരിയനിയതമിച്ഛാദിട്ഠിയേവ മിച്ഛത്തനിയതാ നാമ. ചത്താരോ മഗ്ഗാ സമ്മത്തനിയതാ നാമ.

ഏകകവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദുകവാരവണ്ണനാ

൩൨൨. ദുകേസു സയമേവ സപുഗ്ഗലോതി ആഹ ‘‘മുദുപിട്ഠികസ്സാ’’തിആദി. ആദി-സദ്ദേന അങ്ഗജാതച്ഛേദഅത്തഘാതാദിആപത്തിയോ സങ്ഗഹിതാ.

ഭണ്ഡാഗാരികചിത്തകമ്മാനി വാതി ഗഹട്ഠാനം ഭണ്ഡപടിസാമനം, ഇത്ഥിപുരിസാദിപടിഭാനചിത്തകമ്മാനി വാ. ‘‘ചീവരാദീനി അദേന്തോ ആപജ്ജതീ’’തി ഇദം ‘‘ഉപജ്ഝായേന, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിവിഹാരികോ സങ്ഗഹേതബ്ബോ അനുഗ്ഗഹേതബ്ബോ…പേ… പത്തോ ദാതബ്ബോ’’തിആദി (മഹാവ. ൬൭) വചനതോ അനാദരിയേന ആമിസസങ്ഗഹം അകരോന്തസ്സ ദുക്കടം, ഭിക്ഖുനിയാ പാചിത്തിയഞ്ച സന്ധായ വുത്തം. നിസ്സട്ഠചീവരാദീനം അദാനആപത്തിപി ഏത്ഥേവ സങ്ഗഹിതാ.

പാളിയം ദേസേന്തോതി സഭാഗാപത്തിം, അദേസനാഗാമിനിആദിഞ്ച ദേസേന്തോ. നിദാനുദ്ദേസേ ആപത്തിം അനാവികരോന്തോ, ന ദേസേന്തോ ച ആപജ്ജതി നാമ. ഓവാദം അഗണ്ഹന്തോതി ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനിഓവാദത്ഥായ വുത്തം വചനം അഗണ്ഹന്തോ ബാലഗിലാനഗമിയവിവജ്ജിതോ. അത്തനോ പരിഭോഗത്ഥം ദിന്നം അഞ്ഞസ്സ ദാനേ, സങ്ഘാടിം അപാരുപിത്വാ സന്തരുത്തരേന ഗാമപ്പവേസനാദീസു ച ആപത്തിയോപി അപരിഭോഗേന ആപജ്ജിതബ്ബാപത്തിയോവ. പമാണന്തി സങ്ഘഭേദാനന്തരിയനിപ്ഫത്തിയാ ലക്ഖണം. ബാലസ്സാതി നിസ്സയഗ്ഗഹണവിധിം അജാനന്തസ്സ ലജ്ജിബാലസ്സേവ. ലജ്ജിസ്സാതി ബ്യത്തസ്സ നിസ്സയദായകസഭാഗതം പരിവീമംസന്തസ്സ. വിനയേ ആഗതാ അത്ഥാ വേനയികാതി ആഹ ‘‘ദ്വേ അത്ഥാ വിനയസിദ്ധാ’’തി.

പാളിയം അപ്പത്തോ നിസ്സാരണന്തി ഏത്ഥ പബ്ബാജനീയകമ്മം വിഹാരതോ നിസ്സാരണത്താ നിസ്സാരണന്തി അധിപ്പേതം, തഞ്ച യസ്മാ കുലദൂസകം അകരോന്തോ പുഗ്ഗലോ ആപത്തിബഹുലോപി ആവേണികലക്ഖണേന അപ്പത്തോ നാമ ഹോതി, തസ്മാ അപ്പത്തോ നിസ്സാരണം. യസ്മാ പന ആപത്താദിബഹുലസ്സാപി ‘‘ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ പബ്ബാജനീയകമ്മം കരേയ്യാ’’തി (ചൂളവ. ൨൭) വുത്തം, തസ്മാ സുനിസ്സാരിതോ, സബ്ബഥാ പന സുദ്ധോ നിരാപത്തികോ ദുന്നിസ്സാരിതോതി ദട്ഠബ്ബോ.

അപ്പത്തോ ഓസാരണന്തിആദീസു ഉപസമ്പദാകമ്മം ഏത്ഥ ഓസാരണം അധിപ്പേതം, തഞ്ച ഹത്ഥച്ഛിന്നാദികോ ഏകച്ചോ പടിക്ഖിത്തത്താ അപ്പത്തോപി സോസാരിതോ, പണ്ഡകാദികോ ദോസാരിതോതി അത്ഥോ.

ദുകവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തികവാരവണ്ണനാ

൩൨൩. തികേസു ലോഹിതുപ്പാദാപത്തിന്തി പാരാജികാപത്തിം. ആവുസോവാദേനാതി ‘‘ആവുസോ’’തി ആലപനേന. ആപത്തിന്തി ദുക്കടാപത്തിം. സേസാ രത്തിഞ്ചേവ ദിവാ ചാതി ഏത്ഥ അരുണുഗ്ഗമനേ ആപജ്ജിതബ്ബാ പഠമകഥിനാദീ (പാരാ. ൪൫൯) സബ്ബാ ആപത്തിയോപി രത്തിന്ദിവാനം വേമജ്ഝേയേവ ആപജ്ജിതബ്ബത്താ തതിയകോട്ഠാസഞ്ഞേവ പവിട്ഠാതി ദട്ഠബ്ബാ. അഥ വാ ഉദ്ധസ്തേ അരുണേ ആപജ്ജിതബ്ബത്താ ദിവാ ആപജ്ജിതബ്ബേസു ഏവ പവിട്ഠാതി ദട്ഠബ്ബാ, അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദനാപത്തിയോ, പന രത്തന്ധകാരേ പുരിസേന സദ്ധിം സന്തിട്ഠനാപത്തി ച രത്തിയഞ്ഞേവ ആപജ്ജിതബ്ബാ.

പുരേഭത്തം കുലാനി ഉപസങ്കമനഅനതിരിത്തഭോജനാദീനി ദിവാ ഏവ ആപജ്ജിതബ്ബാനി. കേചി പന ‘‘ഭോജനപടിസംയുത്താനി സേഖിയാനി, ഗണഭോജനാദീനി ച ദിവാ ഏവ ആപജ്ജിതബ്ബാനീ’’തി വദന്തി. തസ്മാ ഈദിസാ ആപത്തിയോ മുഞ്ചിത്വാ സേസാവ തതിയകോട്ഠാസം ഭജന്തീതി വേദിതബ്ബം.

ന ഊനദസവസ്സോതി ദസവസ്സസ്സ ബാലസ്സേവ പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദത്താ വുത്തം. സദ്ധിവിഹാരികഅന്തേവാസികേസു അസമ്മാവത്തനാപത്തിം, അലജ്ജീനം നിസ്സയദാനാദിമ്പി ദസവസ്സോവ ആപജ്ജതി, വുട്ഠാപിനിം ദ്വേ വസ്സാനി അനനുബന്ധാദിമ്പി ഊനദസവസ്സാ ആപജ്ജന്തി. അബ്യാകതചിത്തോതി സുപന്തസ്സ ഭവങ്ഗചിത്തം സന്ധായ വുത്തം.

അപ്പവാരേന്തോതി അനാദരിയേന അപ്പവാരേന്തോ കേനചി പച്ചയേന അപ്പവാരേത്വാ കാളപക്ഖചാതുദ്ദസേ സങ്ഘേ പവാരേന്തേ തത്ഥ അനാദരിയേന അപ്പവാരേന്തോ തമേവ ആപത്തിം കാളേപി ആപജ്ജതീതി ജുണ്ഹേ ഏവാതി നിയമോ ന ദിസ്സതി, പച്ഛിമവസ്സംവുത്ഥോ പന പച്ഛിമകത്തികപുണ്ണമിയമേവ പവാരേതും ലബ്ഭതീതി തത്ഥ അപ്പവാരണാപച്ചയാ ആപത്തിം ആപജ്ജമാനോ ഏവ ജുണ്ഹേ ആപജ്ജതീതി നിയമേതബ്ബോതി ദട്ഠബ്ബം. ജുണ്ഹേ കപ്പതീതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ.

‘‘അപച്ചുദ്ധരിത്വാ ഹേമന്തേ ആപജ്ജതീ’’തി ഇമിനാ ‘‘വസ്സാനം ചാതുമാസം അധിട്ഠാതു’’ന്തി നിയമവചനേനേവ അപച്ചുദ്ധരന്തസ്സ ദുക്കടന്തി ദസ്സേതി. വസ്സാനുപഗമനഅകരണീയേന പക്കമാദയോപി വസ്സേ ഏവ ആപജ്ജതി. വത്ഥികമ്മാദിമ്പി ഗിലാനോ ഏവ. അധോതപാദേഹി അക്കമനാദീനിപി അന്തോ ഏവ ആപജ്ജതി. ഭിക്ഖുനിയാ അനാപുച്ഛാ ആരാമപ്പവേസനാദി ച അന്തോസീമായമേവ. നിസ്സയപടിപന്നസ്സ അനാപുച്ഛാദിസാപക്കമനാദി ച ബഹിസീമായമേവ. പാതിമോക്ഖുദ്ദേസേ സന്തിയാ ആപത്തിയാ അനാവികരണാപത്തിസമനുഭാസനഊനവീസതിവസ്സൂപസമ്പാദനാദിസബ്ബഅധമ്മകമ്മാപത്തിയോപി സങ്ഘേ ഏവ. അധമ്മേന ഗണുപോസഥാദീസുപി ഗണാദിമജ്ഝേ ഏവ. അലജ്ജിസ്സ സന്തികേ നിസ്സയഗ്ഗഹണാദിപി പുഗ്ഗലസ്സ സന്തികേ ഏവ ആപജ്ജതി.

തീണി അധമ്മികാനി അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനാനീതി യോ ഉമ്മത്തകോപി വീതിക്കമകാലേ, അനുമ്മത്തോ സഞ്ചിച്ചേവ ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ ഭിക്ഖൂഹി പച്ഛാ ചോദിതോ സരമാനോ ഏവ ‘‘ന സരാമീ’’തി വദതി, യോ ച ‘‘സുപിനം വിയ സരാമീ’’തി വാ മുസാ വദതി, യോ ച ഉമ്മത്തകകാലേ കതം സബ്ബമ്പി സബ്ബേസം വട്ടതീതി വദതി, ഇമേസം തിണ്ണം ദിന്നാനി തീണി അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനാനി അധമ്മികാനി.

അപകതത്തോതി വിനയേ അപകതഞ്ഞൂ. തേനാഹ ‘‘ആപത്താനാപത്തിം ന ജാനാതീ’’തി (പരി. ൩൨൫). ‘‘ദിട്ഠിഞ്ച അനിസ്സജ്ജന്താനംയേവ കമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി ഇദം ഭിക്ഖൂഹി ഓവദിയമാനസ്സ ദിട്ഠിയാ അനിസ്സജ്ജനപച്ചയാ ദുക്കടം, പാചിത്തിയമ്പി വാ അവസ്സമേവ സമ്ഭവതീതി വുത്തം.

മുഖാലമ്ബരകരണാദിഭേദോതി മുഖഭേരീവാദനാദിപ്പഭേദോ. ഉപഘാതേതീതി വിനാസേതി. ബീജനിഗ്ഗാഹാദികേതി ചിത്തം ബീജനിം ഗാഹേത്വാ അനുമോദനാദികരണേതി അത്ഥോ.

തികവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചതുക്കവാരവണ്ണനാ

൩൨൪. ചതുക്കേസു സോതി ഗിഹിപരിക്ഖാരോ. അവാപുരണം ദാതുന്തി ഗബ്ഭം വിവരിത്വാ അന്തോ പരിക്ഖാരട്ഠപനത്ഥായ വിവരണകുഞ്ചികം ദാതും. സങ്ഘത്ഥായ ഉപനീതം സയമേവ അന്തോ പടിസാമിതുമ്പി വട്ടതി. തേനാഹ ‘‘അന്തോ ഠപാപേതുഞ്ച വട്ടതീ’’തി.

ആദികമ്മികേസു പഠമം പുരിസലിങ്ഗം ഉപ്പജ്ജതീതി ആഹ ‘‘പഠമം ഉപ്പന്നവസേനാ’’തി. പാളിയം അനാപത്തി വസ്സച്ഛേദസ്സാതി വസ്സച്ഛേദസമ്ബന്ധിനിയാ അനാപത്തിയാ ഏവമത്ഥോ. മന്തഭാസാതി മന്തായ പഞ്ഞായ കഥനം. ‘‘നവമഭിക്ഖുനിതോ പട്ഠായാ’’തി ഇദം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠന്നം ഭിക്ഖുനീനം യഥാവുഡ്ഢം അവസേസാനം യഥാകതിക’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൨൬) വചനതോ ആദിതോ അട്ഠന്നം ഭിക്ഖുനീനം പച്ചുട്ഠാതബ്ബത്താ വുത്തം.

‘‘ഇധ ന കപ്പന്തീതി വദന്തോപി പച്ചന്തിമേസു ആപജ്ജതീ’’തിആദിനാ സഞ്ചിച്ച കപ്പിയം അകപ്പിയന്തി വാ അകപ്പിയം കപ്പിയന്തി വാ കഥേന്തസ്സ സബ്ബത്ഥ ദുക്കടന്തി ദസ്സേതി.

പുബ്ബകരണന്തി വുച്ചതീതി അട്ഠകഥാസു വുത്തം, താനി ഇധ പരിവാരേ ഉദ്ധടാനീതി അധിപ്പായോ. ഇധാധിപ്പേതാനി പന ദസ്സേന്തോ ‘‘ഛന്ദപാരിസുദ്ധീ’’തിആദിമാഹ.

ചതുക്കവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഞ്ചകവാരവണ്ണനാ

൩൨൫. പഞ്ചകേസു ആപുച്ഛിത്വാ ചാരസ്സ അഭാവോതി പിണ്ഡപാതികസ്സ ‘‘നിമന്തിതോ സഭത്തോ’’തി ഇമസ്സ അങ്ഗസ്സ അഭാവാ തേന സിക്ഖാപദേന തസ്സ സബ്ബഥാ അനാപത്തീതി അധിപ്പായോ. സുസാനം നേത്വാ പുന ആനീതകന്തി സുസാനേ പേതകിച്ചം കത്വാ നിക്ഖന്തേഹി ന്ഹത്വാ ഛഡ്ഡിതാനി നിവത്ഥപാരുതവത്ഥാനി ഏവം വുച്ചന്തി.

പാളിയം പഞ്ചഹാകാരേഹീതി പഞ്ചഹി അവഹാരങ്ഗേഹി. വത്ഥുതോ പന ഗരുകലഹുകഭേദേന പാരാജികഥുല്ലച്ചയദുക്കടാനി വുത്താനി. ഇത്ഥിപുരിസസംയോഗാദികം കിലേസസമുദാചാരഹേതുകം പടിഭാനചിത്തകമ്മം നാമ. പഞ്ഹാസഹസ്സം പുച്ഛീതി സമഥവിപസ്സനാകമ്മട്ഠാനേസു പഞ്ഹാസഹസ്സം സമ്മജ്ജിത്വാ ഠിതം ദഹരം പുച്ഛി. ഇതരോപി ദഹരോ അത്തനോ ഗതമഗ്ഗത്താ സബ്ബം വിസ്സജ്ജേസി, തേന ഥേരോ പസീദി. വത്തം പരിച്ഛിന്ദീതി വത്തം നിട്ഠാപേസി. കിം ത്വം ആവുസോതിആദികം ഥേരോ ഖീണാസവോ സമ്മജ്ജനാനിസംസം സബ്ബേസം പാകടം കാതും അവോചാതി ദട്ഠബ്ബം.

‘‘ജണ്ണുകേഹി പതിട്ഠായ പദചേതിയ’’ന്തി പാഠസേസോ. ചോദനം കാരേസ്സാമീതി ഭഗവതാ അത്താനം ചോദാപേസ്സാമി, അത്താനം നിഗ്ഗണ്ഹാപേസ്സാമീതി അത്ഥോ.

ഏത്തകം ഗയ്ഹൂപഗന്തി ഏത്തകം അധികരണവൂപസമത്ഥായ ഗഹേതബ്ബവചനന്തി യഥാ സുത്വാ വിഞ്ഞാതും സക്കോതി, ഏവം അനുഗ്ഗണ്ഹന്തോതി യോജനാ. ഏത്ഥ ച ‘‘അത്തനോ ഭാസപരിയന്തം അനുഗ്ഗഹേത്വാ പരസ്സ ഭാസപരിയന്തം അനുഗ്ഗഹേത്വാ’’തി ഏകം, ‘‘അധമ്മേന കരോതീ’’തി ഏകം, ‘‘അപ്പടിഞ്ഞായാ’’തി ഏകഞ്ച കത്വാ പുരിമേഹി ദ്വീഹി പഞ്ചങ്ഗാനി വേദിതബ്ബാനി. വത്ഥുന്തി മേഥുനാദിവീതിക്കമം. കഥാനുസന്ധിവിനിച്ഛയാനുലോമസന്ധിവസേന വത്ഥും ന ജാനാതീതി ചോദകേന വാ ചുദിതകേന വാ വുത്തകഥാനുസന്ധിനാ തേസം വചനപടിവചനാനുരൂപേന വദന്തോ കഥാനുസന്ധിനാ വത്ഥും ന ജാനാതി നാമ, തഞ്ച സുത്തവിഭങ്ഗേ വിനീതവത്ഥുസങ്ഖാതേന വിനിച്ഛയാനുലോമേനേവ വദന്തോ വിനിച്ഛയാനുലോമസന്ധിവസേന വത്ഥും ന ജാനാതി നാമ. ഞത്തികമ്മം നാമ ഹോതീതി ഞത്തികമ്മം നിട്ഠിതം നാമ ഹോതീതി ന ജാനാതീതി സമ്ബന്ധോ. ഞത്തിയാ കമ്മപ്പത്തോതി ഞത്തിയാ നിട്ഠിതായപി കമ്മപ്പത്തോ ഏവ ഹോതി. അനുസ്സാവനട്ഠാനേ ഏവ കമ്മം നിട്ഠിതം ഹോതീതി ഞത്തികമ്മം നിട്ഠിതം നാമ ഹോതി, തം ഞത്തിയാ കാരണം ന ജാനാതീതി അത്ഥോ.

പാളിയം പഞ്ച വിസുദ്ധിയോതി ആപത്തിതോ വിസുദ്ധിഹേതുത്താ, വിസുദ്ധേഹി കത്തബ്ബതോ ച പാതിമോക്ഖുദ്ദേസാ വുത്താ.

പഞ്ചകവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഛക്കവാരാദിവണ്ണനാ

൩൨൬. ഛക്കാദീസു പാളിയം ഛ അഗാരവാതി ബുദ്ധധമ്മസങ്ഘസിക്ഖാസു, അപ്പമാദേ, പടിസന്ഥാരേ ച ഛ അഗാരവാ, തേസു ഏവ ച ഛ ഗാരവാ വേദിതബ്ബാ. ‘‘ഛബ്ബസ്സപരമതാ ധാരേതബ്ബ’’ന്തി ഇദം വിഭങ്ഗേ ആഗതസ്സ പരമസ്സ ദസ്സനം.

൩൨൮. പാളിയം ആഗതേഹി സത്തഹീതി ‘‘പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തിആദിനാ മുസാവാദസിക്ഖാപദേ (പാചി. ൪) ആഗതേഹി സത്തഹി.

൩൨൯. തം കുതേത്ഥ ലബ്ഭാതി തം അനത്ഥസ്സ അചരണം ഏത്ഥ ഏതസ്മിം പുഗ്ഗലേ, ലോകസന്നിവാസേ വാ കുതോ കേന കാരണേന സക്കാ ലദ്ധുന്തി ആഘാതം പടിവിനേതി.