ഉപാലിപഞ്ചകം

നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭനവഗ്ഗവണ്ണനാ

൪൨൧. സമഗ്ഗേഹി കരണീയാനീതി വിവാദാധികരണേഹി പുബ്ബേ അസമഗ്ഗാ ഹുത്വാ പച്ഛാ സാമഗ്ഗിം ഉപഗതേഹി കത്തബ്ബാനി. കിം പന അസഞ്ഞതമിസ്സപരിസായ സദ്ധിം ലജ്ജിനോ സാമഗ്ഗിം കരോന്തീതി ആഹ ‘‘ഉപോസഥപവാരണാദീസു ഹീ’’തിആദി. തത്ഥ ഠിതാസൂതി ഉപോസഥപവാരണാസു അപ്പവത്തീസു. ഉപത്ഥമ്ഭോ ന ദാതബ്ബോതി ഉപരൂപരി അപ്പവത്തനത്ഥായ മയമ്പി ഉപോസഥം ന കരിസ്സാമാതിആദിനാ കലഹസ്സ ഉപത്ഥമ്ഭോ ന ദാതബ്ബോ, ധമ്മേന വിനയേന സാമഗ്ഗിം കത്വാ സമഗ്ഗേഹേവ അസഞ്ഞതാ ഭിക്ഖൂ വിനേതബ്ബാതി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘സചേ സങ്ഘോ അച്ചയം ദേസാപേത്വാ’’തിആദി. ഭിക്ഖുനോ നക്ഖമതീതി കേസുചി പുഗ്ഗലേസു അപ്പമത്തകദോസദസ്സനേന ന രുച്ചതി. ദിട്ഠാവികമ്മമ്പി കത്വാതി ‘‘ന മേതം ഖമതീ’’തി സഭാഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ അത്തനോ ദിട്ഠിം ആവികത്വാ. ഉപേതബ്ബാതി സാസനഹാനിയാ അഭാവാ സാമഗ്ഗിം അകോപേത്വാ കായസാമഗ്ഗീ ദാതബ്ബാ, ഈദിസേ ഠാനേ അലജ്ജിപരിഭോഗോ ആപത്തികരോ ന ഹോതി, വട്ടതിയേവ. യേ പന സാസനവിനാസായ പടിപന്നാ, തേഹി സഹ ന വത്തതി, ആപത്തി ഏവ ഹോതി സാസനവിനാസോ ച. തേനാഹ ‘‘യത്ര പന ഉദ്ധമ്മ’’ന്തിആദി. ‘‘ദിട്ഠാവികമ്മം ന വട്ടതീ’’തി ഇമിനാ ദിട്ഠിയാ ആവികതായപി ആപത്തിം ദസ്സേതി.

൪൨൨. കണ്ഹവാചോതി രാഗദോസാദീഹി കിലിട്ഠവചനോ. അനത്ഥകവചനസ്സ ദീപനം പകാസനം അസ്സാതി അനത്ഥകദീപനോ. മാനം നിസ്സായാതി വിനിച്ഛയകരണം തവ ഭാരോതി സങ്ഘേന ഭാരേ അകതേപി ‘‘അഹമേവേത്ഥ വോഹരിതും അരഹരൂപോ’’തി മാനം നിസ്സായ. യഥാദിട്ഠിയാതി അനുരൂപലദ്ധിയാ. യസ്സ ഹി അത്ഥസ്സ യാദിസീ ദിട്ഠി അനുരൂപാ, തം ഗഹേത്വാ ന ബ്യാകതാതി അത്ഥോ.അസ്സ അത്തനോതി അധമ്മാദിഅത്ഥം സന്ധായ വദതി, ന പുഗ്ഗലം, അസ്സ അധമ്മാദിഅത്ഥസങ്ഖാതസ്സ അത്തനോ സരൂപസ്സ യാ അനുരൂപാ ദിട്ഠീതി അത്ഥോ. ലദ്ധിം നിക്ഖിപിത്വാതി അനുരൂപലദ്ധിം ഛഡ്ഡേത്വാ, അഗ്ഗഹേത്വാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘അധമ്മാദീസു ധമ്മാദിലദ്ധികോ ഹുത്വാ’’തി. അഥ വാ അത്തനോ ലദ്ധിം നിഗൂഹിത്വാ പുഗ്ഗലാനുഗുണം തഥാ ബ്യാകരോന്തോ ന യഥാദിട്ഠിയാ ബ്യാകതാ നാമ. ഇമസ്മിം പക്ഖേ അധമ്മാദീസു ധമ്മാദിലദ്ധികോ ഹുത്വാതി ഏത്ഥ അധമ്മാദീസു ധമ്മാദിലദ്ധികോ വിയ ഹുത്വാതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ.

നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭനവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

വോഹാരവഗ്ഗാദിവണ്ണനാ

൪൨൪. കമ്മഞത്തീതി കമ്മഭൂതാ ഞത്തി. അനുസ്സാവനനിരപേക്ഖാ ഞത്തികമ്മഭൂതാ ഞത്തീതി അത്ഥോ. കമ്മപാദഞത്തി നാമ ഞത്തിദുതിയകമ്മാദീസു അനുസ്സാവനകമ്മസ്സ പാദഭൂതാ അധിട്ഠാനഭൂതാ ഞത്തി. നവസു ഠാനേസൂതി ഓസാരണാദീസു നവസു ഠാനേസു. ദ്വീസു ഠാനേസൂതി ഞത്തിദുതിയഞത്തിചതുത്ഥകമ്മേസു.

സുത്താനുലോമന്തി ഉഭതോവിഭങ്ഗേ സുത്താനുലോമഭൂതേ മഹാപദേസേ സന്ധായ വുത്തം. വിനയാനുലോമന്തി ഖന്ധകപരിവാരാനുലോമഭൂതേ മഹാപദേസേ. സുത്തന്തികേ ചത്താരോ മഹാപദേസേതി സുത്താഭിധമ്മപിടകേസു അനുഞ്ഞാതപടിക്ഖിത്തസുത്താനുലോമവസേന നയതോ ഗഹേതബ്ബേ ചത്താരോ അത്ഥേ.

൪൨൫. ദിട്ഠീനം ആവികമ്മാനീതി ആപത്തിലദ്ധീനം പകാസനാനി, ആപത്തിദേസനാകമ്മാനീതി അത്ഥോ.

യഥാ ചതൂഹി പഞ്ചഹി ദിട്ഠി ആവികതാ ഹോതീതി യഥാ ആവികതേ ചതൂഹി പഞ്ചഹി ഏകീഭൂതേഹി ഏകസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സന്തികേ ആപത്തി ദേസിതാ നാമ ഹോതി, ഏവം ദേസേതീതി അത്ഥോ. ഏവം ദേസേന്തോ ച അത്തനാ സദ്ധിം തയോ വാ ചത്താരോ വാ ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ ഏകസ്സ സന്തികേ ദേസേതി. ഏവം ദേസേതും ന വട്ടതി. ദേസിതാ ച ആപത്തി ന വുട്ഠാതി, ദേസനാപച്ചയാ ദുക്കടഞ്ച ഹോതി. ദ്വിന്നം തിണ്ണം പന ഏകതോ ദേസേതും വട്ടതി.

൪൪൪. അദസ്സനേനാതി ഇമസ്സ അകപ്പിയം പരിവജ്ജേന്താനം വിനയധരാനം പടിപത്തിയാ അദസ്സനേന, തേസം ദിട്ഠാനുഗതിം അനാപജ്ജനേനാതിപി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. അകപ്പിയേ കപ്പിയസഅഞതായാതി രജതാദിഅകപ്പിയേ തിപുആദിസഞ്ഞിതായ. പുച്ഛിത്വാ വാ അഞ്ഞേസം വാ വുച്ചമാനം അസുണന്തോ ആപജ്ജതീതി ഏത്ഥ പുച്ഛിത്വാ അസുണന്തോ വാ പുച്ഛിയമാനം അസുണന്തോ വാതി പച്ചേകം യോജേതബ്ബം. ഏകരത്താതിക്കമാദിവസേനാതി അധിട്ഠിതചീവരേന വിപ്പവസിത്വാ ഏകരത്താതിക്കമേന പാചിത്തിയം ആപജ്ജതി. ആദി-സദ്ദേന ഛരത്താതിക്കമാദീനം സങ്ഗഹോ.

൪൫൦. അനത്ഥം കലിസാസനന്തി അനത്ഥാവഹം കോധവചനം ആരോപേന്തോ ദോസം ആരോപേന്തോ ഉപദ്ദവായ പരിസക്കതീതി അത്ഥോ.

൪൫൪. വോഹാരനിരുത്തിയന്തി തസ്സ തസ്സ അത്ഥസ്സ വാചകസദ്ദേ പഭേദഗതഞാണപ്പത്തോ ന ഹോതീതി അത്ഥോ.

൪൫൫. പരിമണ്ഡലബ്യഞ്ജനാരോപനേ കുസലോ ന ഹോതീതി പരിമണ്ഡലേന പദബ്യഞ്ജനേന വത്ഥും, പരേഹി വുത്തം ജാനിതുഞ്ച അസമത്ഥോതി അത്ഥോ.

൪൫൮. അനുസ്സാവനേനാതി അനു അനു കഥനേന. തേനാഹ ‘‘നനു തുമ്ഹേ’’തിആദി, യം അവോചുമ്ഹ, സ്വായം പകാസിതോതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ യന്തി ഇദം യസ്മാ വചനാപേക്ഖം ന ഹോതി, വചനത്ഥാപേക്ഖമേവ, തസ്മാ തേന വചനേന നാനാകരണാഭാവം പകാസയിസ്സാമാതി യമത്ഥം അവോചുമ്ഹാതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. തേനേവ ‘‘സ്വായ’’ന്തി പുല്ലിങ്ഗവസേന പടിനിദ്ദേസോ കതോ, തസ്സ സോ അയം നാനാകരണാഭാവോതി അത്ഥോ.

൪൬൭. മഞ്ചപദാദീസുപി നളാടം പടിഹഞ്ഞേയ്യാതി അന്ധകാരേ ചമ്മഖണ്ഡം പഞ്ഞപേത്വാ വന്ദിതും ഓനമന്തസ്സ നളാടം വാ അക്ഖി വാ മഞ്ചാദീസു പടിഹഞ്ഞതി. ഏതേന വന്ദതോപി ആപത്തിഅഭാവം വത്വാ വന്ദനായ സബ്ബഥാ പടിക്ഖേപാഭാവഞ്ച ദീപേതി. ഏവം സബ്ബത്ഥ സുത്തന്തരേഹി അപ്പടിക്ഖിത്തേസു. നഗ്ഗാദീസു പന വന്ദിതും ന വട്ടതീതി. ഏകതോ ആവട്ടോതി ഏകസ്മിം ദോസാഗതിപക്ഖേ പരിവത്തോ പവിട്ഠോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘സപത്തപക്ഖേ ഠിതോ’’തി. വന്ദിയമാനോതി ഓനമിത്വാ വന്ദിയമാനോ. വന്ദിതബ്ബേസു ഉദ്ദേസാചരിയോ, നിസ്സയാചരിയോ ച യസ്മാ നവകാപി ഹോന്തി, തസ്മാ തേ വുഡ്ഢാ ഏവ വന്ദിയാതി വേദിതബ്ബാ.

൪൭൦. പുബ്ബേ വുത്തമേവാതി സഹസേയ്യാദിപണ്ണത്തിവജ്ജം. ഇതരന്തി സചിത്തകം.

വോഹാരവഗ്ഗാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.