അപരദുതിയഗാഥാസങ്ഗണികം

കായികാദിആപത്തിവണ്ണനാ

൪൭൪. ‘‘കതി ആപത്തിയോ’’തിആദിനാ ഉപാലിത്ഥേരേന വിനയസ്സ പാടവത്ഥം സയമേവ പുച്ഛിത്വാ വിസ്സജ്ജനം കതം. ഭിക്ഖുനീനംയേവ…പേ… അട്ഠവത്ഥുകാ നാമാതി ഭിക്ഖുനീനം പഞ്ഞത്താ ഏകാ ഏവ ആപത്തി അട്ഠവത്ഥുകാ നാമാതി അത്ഥോ.

൪൭൫. കമ്മഞ്ച കമ്മപാദകാ ചാതി ഏത്ഥ യസ്മാ ഞത്തികമ്മേസു ഞത്തി സയമേവ കമ്മം ഹോതി, ഞത്തിദുതിയഞത്തിചതുത്ഥേസു കമ്മേസു അനുസ്സാവനസങ്ഖാതസ്സ കമ്മസ്സ ഞത്തിപാദകഭാവേന തിട്ഠതി, തസ്മാ ഇമാനി ദ്വേ ‘‘ഞത്തികിച്ചാനീ’’തി വുത്താനി.

പാചിത്തിയേന സദ്ധിം ദുക്കടാ കതാതി ദസസുപി സിക്ഖാപദേസു ഏകതോഉപസമ്പന്നായ വസേന വുത്തദുക്കടം സന്ധായ വുത്തം. പഠമസിക്ഖാപദമ്ഹീതി ഭിക്ഖുനോവാദവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദവിഭങ്ഗേ (പാചി. ൧൪൪ ആദയോ). അധമ്മകമ്മേതി ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതികമ്മേ അധമ്മകമ്മേ ജാതേ ആപജ്ജിതബ്ബാ ദ്വേ ആപത്തിനവകാ, ധമ്മകമ്മേ ദ്വേ ആപത്തിനവകാതി ചത്താരോ നവകാ വുത്താ. ആമകധഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജന്തിയാ വിഞ്ഞാപനാദിപുബ്ബപയോഗേ ദുക്കടം, അജ്ഝോഹാരേ പാചിത്തിയം. പാചിത്തിയേന സദ്ധിം ദുക്കടാ കതായേവാതി വുത്തം.

വിജഹന്തീ തിട്ഠതീതിആദീസു യദാ ഭിക്ഖുനിയാ ഏകേന പാദേന ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാ ഠത്വാ കിഞ്ചി കമ്മം കത്വാ തതോ അപരേന പാദേന വിജഹിത്വാ ഠാതുകാമതാ ഉപ്പജ്ജതി, തദാ സാ യഥാക്കമം ‘‘വിജഹന്തീ തിട്ഠതി, വിജഹിത്വാ തിട്ഠതീ’’തി ഇമം വോഹാരം ലഭതി. അഞ്ഞഥാ ഹിസ്സാ ഗാമൂപചാരമോക്കന്തിയാ വിസേസോ ന സിയാ ഹത്ഥപാസവിജഹനസ്സാപി ഗമനത്താ. നിസീദതി വാ നിപജ്ജതി വാതി ഏത്ഥാപി യഥാവുത്താധിപ്പായേന അദ്ധാസനേന ഹത്ഥപാസം വിജഹന്തീ നിസീദതി, സകലേന വാ ആസനേന വിജഹിത്വാ നിസീദതി, അദ്ധസരീരേന വിജഹന്തീ നിപജ്ജതി, സകലേന സരീരേന വിജഹിത്വാ നിപജ്ജതീതി യോജേതബ്ബം.

കായികാദിആപത്തിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പാചിത്തിയവണ്ണനാ

൪൭൬. സബ്ബാനി നാനാവത്ഥുകാനീതി സപ്പിനവനീതാദീനം പഞ്ചന്നം വത്ഥൂനം ഭേദേന പാചിത്തിയാനി പഞ്ച നാനാവത്ഥുകാനി. ഏസ നയോ പണീതഭോജനവിസയേ നവ പാചിത്തിയാനീതിആദീസുപി. ഏതേന ഭേസജ്ജപണീതഭോജനസിക്ഖാപദാനി ഏകേകസിക്ഖാപദവസേന പഞ്ഞത്താനിപി വത്ഥുഭേദേന പച്ചേകം പഞ്ചസിക്ഖാപദനവസിക്ഖാപദസദിസാനി ഭിക്ഖുനീനം പാടിദേസനീയാപത്തിയോ വിയാതി ദസ്സേതി. തേനേവ ‘‘നാനാവത്ഥുകാനീ’’തി വുത്തം. സപ്പിം ഏവ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അനേകഭാജനേസു ഠപേത്വാ സത്താഹം അതിക്കാമേന്തസ്സ ഭാജനഗണനായ സമ്ഭവന്തിയോ ബഹുകാപി ആപത്തിയോ ഏകവത്ഥുകാ ഏവ ഹോന്തി, ഏവം സപ്പിഭോജനമേവ ബഹൂസു ഠാനേസു വിഞ്ഞാപേത്വാ ഏകതോ വാ വിസും വിസുമേവ വാ ഭുഞ്ജന്തസ്സ ആപത്തിയോ ഏകവത്ഥുകാ ഏവാതി ദട്ഠബ്ബാ.

പാളിയം ഏകവാചായ ദേസേയ്യ, വുത്താ ആദിച്ചബന്ധുനാതി ഏത്ഥ ‘‘ദേസേയ്യാതി വുത്താ’’തി ഇതി-സദ്ദം അജ്ഝാഹരിത്വാ യോജേതബ്ബം. ഏവം സേസേസുപി.

ഭേദാനുവത്തകാനന്തി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദോ ലുത്തനിദ്ദിട്ഠോ. യാവതതിയകാ ച സബ്ബേ ഉഭതോവിഭങ്ഗേ ആഗതാ, സങ്ഘാദിസേസസാമഞ്ഞേന ഏകം, പാചിത്തിയസാമഞ്ഞേന ച ഏകം കത്വാ ‘‘യാവതതിയകേ തിസ്സോ’’തി വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. ഏത്ഥ ച ഞത്തിയാ ദുക്കടം, ദ്വീഹി കമ്മവാചാഹി ഥുല്ലച്ചയാപി സന്തി ഏവ. താനി മാതികായ ന ആഗതാനി. മാതികാഗതവസേന ഹേത്ഥ ‘‘തിസ്സോ’’തി വുത്തം.

സങ്ഘാദീഹീതി സങ്ഘഗണപുഗ്ഗലേഹി കാരണഭൂതേഹി. അബ്ഭുണ്ഹസീലോതി പരിസുദ്ധഭാവൂപഗമനേന അഭിനവുപ്പന്നസീലോ. അഭിനവുപ്പന്നഞ്ഹി ‘‘അബ്ഭുണ്ഹ’’ന്തി വുച്ചതി, പരിസുദ്ധസീലോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘പാകതികോ’’തി.

‘‘കോസമ്ബകക്ഖന്ധകേ വുത്താനിസംസേ’’തി ഇദം കോസമ്ബകക്ഖന്ധകേ ‘‘സചേ മം ഇമേ ഭിക്ഖൂ ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിപിസ്സന്തി, ന മയാ സദ്ധിം ഉപോസഥം കരിസ്സന്തീ’’തിആദിനാ ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ആദീനവം ദസ്സേത്വാ പരേസമ്പി സദ്ധായ ആപത്തിദേസനാവിധാനമുഖേന സാമത്ഥിയതോ പകാസിതോ. ഏകതോ ഉപോസഥകരണ, പവാരണാകരണ, സങ്ഘകമ്മകരണ, ആസനേനിസീദന, യാഗുപാനേനിസീദന, ഭത്തഗ്ഗേനിസീദന, ഏകച്ഛന്നേസയന, യഥാവുഡ്ഢഅഭിവാദനാദികരണസങ്ഖാതേ അട്ഠാനിസംസേ സന്ധായ വുത്തം.

ചതുന്നന്തി വിനയപിടകേ ആഗതാനം വസേന വുത്തം. കതമാ പന സാതി സാ ചതുബ്ബിധാ അച്ചയദേസനാ കതമാതി അത്ഥോ. അഭിമാരാനന്തി മാരണത്ഥായ പയോജിതധനുഗ്ഗഹാനം. ഉപട്ഠായികായാതി സഹസേയ്യസിക്ഖാപദവത്ഥുസ്മിം ആഗതായ.

അട്ഠന്നം ഭിക്ഖുനീനന്തി ഥേരാസനതോ പട്ഠായ അട്ഠഹി ഭിക്ഖുനീഹി ഇതരായ ആഗതായ വുഡ്ഢായ ഭിക്ഖുനിയാ ആസനം ദാതബ്ബം. അട്ഠന്നം പന ഭിക്ഖുനീനം നവകായ ആഗതായ അദാതുമ്പി വട്ടതി. തായ പന സങ്ഘനവകാസനേ ലദ്ധോകാസേ നിസീദിതബ്ബം. അഥ വാ അട്ഠന്നം വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖുനീനം ഇതരായ നവകതരായ ആസനം ദാതബ്ബം. കമ്മാനി നവാതി ഓസാരണാദീനി നവ ഏവ.

പാചിത്തിയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അവന്ദനീയപുഗ്ഗലാദിവണ്ണനാ

൪൭൭. ദസ ജനാതി ‘‘ദസ ഇമേ, ഭിക്ഖവേ, അവന്ദിയാ’’തിആദിനാ (പരി. ൩൩൦) വുത്താ നവകഅനുപസമ്പന്നനാനാസംവാസകമാതുഗാമപണ്ഡകാ പഞ്ച, പാരിവാസികാദയോ ച പഞ്ചാതി ദസ ജനാ.

ദ്വാദസ കമ്മദോസാതി ദോസയുത്തകമ്മാനി ദ്വാദസാതി അത്ഥോ. കമ്മസമ്പത്തിയോതി സമ്പന്നകമ്മാനി, വിസുദ്ധകമ്മാനീതി അത്ഥോ. ഏതദേവാതി ധമ്മേന സമഗ്ഗമേവ.

അനന്തം നിബ്ബാനം അജിനി ജിനിത്വാ പടിലഭതീതി അനന്തജിനോതി ആഹ ‘‘പരിയന്ത’’ഇച്ചാദി. സ്വേവാതി സോ ഏവ ഭഗവാ.

‘‘വിനയം പടിജാനന്തസ്സ, വിനയാനി സുണോമ തേ’’തിആദിനാ ഉപാലിത്ഥേരേനേവ ഏകം വിനയധരം സമ്മുഖേ ഠിതം പുച്ഛന്തേന വിയ പുച്ഛിത്വാ തേന വിസ്സജ്ജിതം വിയ വിസ്സജ്ജനം കതം. തത്ഥ വിനയം പടിജാനന്തസ്സാതി വിനയം ജാനാമീതി പടിജാനന്തസ്സ. വിനയാനീതി വിനയേ തയാ വുച്ചമാനേ സുണോമ.

൪൭൮. പാളിയം പാരാജികാതിആദി ഉഭതോവിഭങ്ഗേസു ആഗതേസു അഗ്ഗഹിതഗ്ഗഹണവസേന വുത്തം.

അവന്ദനീയപുഗ്ഗലാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.