കഥിനഭേദം
കഥിനഅത്ഥതാദിവണ്ണനാ
൪൦൪. കഥിനേ അനാഗതവസേനാതി ഉദകാഹരണാദിപയോഗേ ഉപ്പന്നേ പച്ഛാ ധോവനാദിപുബ്ബകരണസ്സ ഉപ്പത്തിതോ തപ്പയോഗസ്സ അനാഗതവസേനേവ അനന്തരപച്ചയോ. പച്ചയത്തഞ്ചസ്സ കാരിയഭൂതസ്സ യസ്മാ നിപ്ഫാദേതബ്ബതം നിസ്സായ പച്ചയാ പവത്താ, ന വിനാ തേന, തസ്മാ തേന പരിയായേന വുത്തം, ന സഭാവതോ സബ്ബത്ഥ. തേനാഹ ‘‘പയോഗസ്സ ഹീ’’തിആദി. തത്ഥ പയോഗസ്സ സത്തവിധമ്പി പുബ്ബകരണം പച്ചയോ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. കാരണമാഹ ‘‘യസ്മാ’’തിആദി. പുബ്ബകരണസ്സത്ഥായാതി പുബ്ബകരണസ്സ നിപ്ഫാദനത്ഥായ. പുരേജാതപച്ചയേതി പുരേജാതപച്ചയസ്സ വിസയേ. ഏസാതി പയോഗോ. ധോവനാദിധമ്മേസു ഏകമ്പി അത്തനോ പുരേജാതപച്ചയഭൂതം ധമ്മം ന ലഭതി, അത്തനോ ഉപ്പത്തിതോ പുരേജാതസ്സ പുബ്ബകരണസ്സ അഭാവാതി അത്ഥോ. ലഭതീതി പച്ഛാജാതപച്ചയം പുബ്ബകരണം ലഭതി, പച്ഛാജാതപച്ചയോ ഹോതീതി അത്ഥോ.
പാളിയം പന്നരസ ധമ്മാ സഹജാതപച്ചയേന പച്ചയോതി ഏത്ഥ പുബ്ബകരണസ്സാതി വാ പയോഗസ്സാതി വാ അഞ്ഞസ്സ കസ്സചി പച്ചയുപ്പന്നസ്സ അപരാമട്ഠത്താ പന്നരസ ധമ്മാ സയം അഞ്ഞമഞ്ഞസഹജാതപച്ചയേന പച്ചയോതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ, തേഹി സഹ ഉപ്പജ്ജനകസ്സ അഞ്ഞസ്സ അഭാവാ. ഏവം ഉപരി സബ്ബത്ഥ. തേനാഹ ‘‘സഹജാതപച്ചയം പനാ’’തിആദി. മാതികാ ച പലിബോധാ ചാതി ഏത്ഥ ച-സദ്ദേന പഞ്ചാനിസംസാനി ഗഹിതാനീതി ദട്ഠബ്ബം. ഏവം മാതികാനഞ്ച പലിബോധാനഞ്ചാതി ഏത്ഥാപി. തേഹിപി അത്ഥോ അനന്തരമേവ മാതികാദീഹി സഹ ജായന്തി. തേനേവ ‘‘പന്നരസ ധമ്മാ സഹജാതപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി വുത്താ. ആസാതി ചീവരാസാ. വത്ഥൂതി ആസായ നിമിത്തഭൂതം അനുപ്പന്നചീവരം. ‘‘ദസ്സാമ കരിസ്സാമാ’’തി ഹി ദായകേഹി പടിഞ്ഞാതചീവരം നിസ്സായ അനന്തരം ഉപ്പജ്ജമാനാ ചീവരാസാ അനന്തരപച്ചയാദിഭാവേന വുത്താ. ആസാനഞ്ച അനാസാനഞ്ചാതി ലബ്ഭമാനകചീവരേ ഉപ്പജ്ജനകചീവരാസാനഞ്ചേവ അലബ്ഭമാനേ ചീവരേ ഉപ്പജ്ജനകഅനാസാനഞ്ച, ആസാനം, തബ്ബിഗമാനഞ്ചാതി അത്ഥോ. ഖണേ ഖണേ ഉപ്പത്തിഭേദം സന്ധായ ‘‘ആസാന’’ന്തി ബഹുവചനം കതം, ആസായ, അനാസായ ചാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ആസാ ച അനാസാ ചാ’’തി.
കഥിനഅത്ഥതാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
പുബ്ബകരണനിദാനാദിവിഭാഗവണ്ണനാ
൪൦൬-൭. ഛ ചീവരാനീതി ഖോമാദീസു ഛസു അഞ്ഞതരം സന്ധായ വുത്തം. സബ്ബസങ്ഗാഹികവസേന പന ‘‘ചീവരാനീ’’തി ബഹുവചനം കതം. പാളിയം പനേത്ഥ വത്ഥു, ആസാ ച അനാസാ ചാതിആദീസു അത്ഥതേ കഥിനേ ആനിസംസവസേന ഉപ്പജ്ജനകപച്ചാസാചീവരം ‘‘വത്ഥൂ’’തി വുത്തം. കഥിനചീവരം ഹേതുപച്ചയ-സദ്ദേഹി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.
൪൦൮. പച്ചുദ്ധാരോ തീഹി ധമ്മേഹീതിആദി കഥിനത്ഥാരത്ഥായ തിചീവരതോ അഞ്ഞം വസ്സികസാടികാദിം പച്ചുദ്ധരിതും, അധിട്ഠഹിത്വാ അത്ഥരിതുഞ്ച ന വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ‘‘വചീഭേദേനാ’’തി ഏതേന കേവലം കായേന കഥിനത്ഥാരോ ന രുഹതീതി ദസ്സേതി.
പുബ്ബകരണനിദാനാദിവിഭാഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
കഥിനാദിജാനിതബ്ബവിഭാഗവണ്ണനാ
൪൧൨. യേസു രൂപാദിധമ്മേസൂതി ‘‘പുരിമവസ്സംവുത്ഥാ ഭിക്ഖൂ, പഞ്ചഹി അനൂനോ സങ്ഘോ, ചീവരമാസോ, ധമ്മേന സമേന സമുപ്പന്നം ചീവര’’ന്തി ഏവമാദീസു യേസു രൂപാരൂപധമ്മേസു. സതീതി സന്തേസു. മിസ്സീഭാവോതി സംസഗ്ഗതാ സമൂഹപഞ്ഞത്തിമത്തം. തേനാഹ ‘‘ന പരമത്ഥതോ ഏകോ ധമ്മോ അത്ഥീ’’തി.
൪൧൬. ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തീതി കഥിനുദ്ധാരേന സഹ ഉപ്പജ്ജമാനാരഹാ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. കഥിനത്ഥാരതോ ഹി പഭുതി സബ്ബേ കഥിനുദ്ധാരാ തം തം കാരണന്തരമാഗമ്മ ഉപ്പജ്ജന്തി, തസ്മാ സബ്ബേ ഏകുപ്പാദാ നാമ ജാതാ. തേസു അന്തരുബ്ഭാരസഹുബ്ഭാരാ ദ്വേ ഏവ തം വിഹാരം അനത്ഥതകഥിനവിഹാരസദിസം കരോന്താ സയം സകലേന കഥിനത്ഥാരേന സഹ നിരുജ്ഝന്തി ഉദ്ധാരഭാവം പാപുണന്തി. അവസേസാ പന തം തം പാടിപുഗ്ഗലികമേവ കഥിനത്ഥാരം ദ്വിന്നം പലിബോധാനം ഉപച്ഛിന്ദനവസേന നിരോധേന്താ സയം ഉദ്ധാരഭാവം പാപുണന്തി, ന സകലം കഥിനത്ഥാരം. കഥിനുദ്ധാരാനഞ്ച നിരോധോ നാമ തം തം കാരണമാഗമ്മ ഉദ്ധാരഭാവപ്പത്തി, ഏവഞ്ച ഉപ്പത്തി നാമ കഥിനുദ്ധാരോ ഏവ. തേനാഹ ‘‘സബ്ബേപി അത്ഥാരേന സദ്ധിം ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തിആദി. തത്ഥ പുരിമാ ദ്വേതി ‘‘ഏകുപ്പാദാ ഏകനിരോധാ’’തി പാളിയം പഠമം വുത്താ അന്തരുബ്ഭാരസഹുബ്ഭാരാ ദ്വേ. തേസൂതി പക്കമനന്തികാദീസു. ഉദ്ധാരഭാവം പത്തേസൂതി ഉദ്ധാരഭാവപ്പത്തിസങ്ഖാതനിരോധം പത്തേസൂതി അത്ഥോ. അത്ഥാരോ തിട്ഠതീതി കതചീവരം ആദായ പക്കന്താദിപുഗ്ഗലം ഠപേത്വാ തദവസേസാനം പലിബോധസബ്ഭാവതോ കഥിനത്ഥാരോ തിട്ഠതി.
കഥിനാദിജാനിതബ്ബവിഭാഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
പഞ്ഞത്തിവഗ്ഗവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.