ചൂളസങ്ഗാമം

അനുവിജ്ജകസ്സ പടിപത്തിവണ്ണനാ

൩൬൫. തത്ര ഹീതി തസ്മിം സന്നിപാതേ. അത്തപച്ചത്ഥികാതി ലജ്ജിപേസലസ്സ ചോദകപാപഗരഹീപുഗ്ഗലസ്സ അനത്ഥകാമാ വേരീപുഗ്ഗലാ. സാസനപച്ചത്ഥികാതി അത്തനോ അനാചാരാനുഗുണം ബുദ്ധവചനം പകാസേന്തോ തണ്ഹാഗതികാ, ദിട്ഠിഗതികാ ച. അജ്ഝോഗാഹേത്വാതി അലജ്ജിഅഭിഭവനവസേന സങ്ഘമജ്ഝം പവിസിത്വാ. സോ സങ്ഗാമാവചരോതി സോ ചോദകോ സങ്ഗാമാവചരോ നാമ. ദിട്ഠസുതമുതമ്പി രാജകഥാദികന്തി ദിട്ഠസുതവസേനേവ രാജചോരാദികഥം, മുതവസേനപി അന്നാദികഥഞ്ച അകഥേന്തേനാതി യോജേതബ്ബം. കപ്പിയാകപ്പിയനിസ്സിതാ വാതിആദീസു രൂപാരൂപപടിച്ഛേദപദേന സകലഅഭിധമ്മത്ഥപിടകത്തം ദസ്സേതി. സമഥാചാരാദീഹി പടിസംയുത്തന്തി സകലസുത്തന്തപിടകത്തം. തത്ഥ സമഥാചാരോ നാമ സമഥഭാവനാക്കമോ. തഥാ വിപസ്സനാചാരോ. ഠാനനിസജ്ജവത്താദിനിസ്സിതാതി സങ്ഘമജ്ഝാദീസു ഗരുചിത്തീകാരം പച്ചുപട്ഠപേത്വാ ഠാനാദിക്കമനിസ്സിതാ ചേവ ചുദ്ദസമഹാവത്താദിവത്തനിസ്സിതാ ച, ആദി-സദ്ദേന അപ്പിച്ഛതാദിനിസ്സിതാ ചാതി അത്ഥോ. പഞ്ഹേ ഉപ്പന്നേതി കേനചി ഉപ്പന്നേ പഞ്ഹേ പുച്ഛിതേ. ഇദഞ്ച ഉപലക്ഖണമത്തം, യം കിഞ്ചി ഉപട്ഠിതം ധമ്മം ഭാസസ്സൂതി അധിപ്പായോ.

കുലപദേസോ നാമ ഖത്തിയാദിജാതിയമ്പി കാസികരാജകുലാദികുലവിസേസോ. ഏതമേവാഹ ‘‘കുലപദേസോ ഖത്തിയകുലാദിവസേനേവ വേദിതബ്ബോ’’തി. സന്നിപാതമണ്ഡലേതി അത്തനോ അനുവിജ്ജമാനപ്പകാരം സങ്ഘസ്സ ഞാപനത്ഥം ഉട്ഠായ സങ്ഘസന്നിപാതമജ്ഝേ ഇതോ ചിതോ ച പരേസം മുഖം ഓലോകേന്തേന ന ചരിതബ്ബം. യഥാനിസിന്നേനേവ ധമ്മവിനയാനുഗുണം വിനിച്ഛയം യഥാ സബ്ബേ സുണന്തി, തഥാ വത്തബ്ബന്തി അത്ഥോ.

പാളിയം അചണ്ഡികതേനാതി അകതചണ്ഡഭാവേന, അഫരുസേനാതി അത്ഥോ. ‘‘ഹിതാനുകമ്പിനാ’’തി ഏതേന മേത്താപുബ്ബഭാഗോ വുത്തോ. ‘‘കാരുണികേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി ഇമിനാ അപ്പനാപ്പത്തകരുണാ വുത്താ. ‘‘ഹിതപരിസക്കിനാ’’തി ഇമിനാ കരുണാപുബ്ബഭാഗോ. തേനാഹ ‘‘കരുണാ ച കരുണാപുബ്ബഭാഗോ ച ഉപട്ഠാപേതബ്ബോതി അയം പദദ്വയേപി അധിപ്പായോ’’തി. ലജ്ജിയാതി ലജ്ജിനീ.

അനുയോഗവത്തം കഥാപേത്വാതി ‘‘കാലേന വക്ഖാമീ’’തിആദിനാ (പരി. ൩൬൨) വുത്തവത്തം. അനുയുഞ്ജനാചാരക്കമേനേവ അനുയുഞ്ജനം അനുയോഗവത്തം നാമ, തം കഥാപേത്വാ തേനേവ കമേന അനുയുഞ്ജാപേത്വാതി അത്ഥോ. ഉജുമദ്ദവേനാതി ഏത്ഥ അജ്ഝാഹരിതബ്ബപദം ദസ്സേതി ‘‘ഉപചരിതബ്ബോ’’തി. ‘‘ധമ്മേസു ച പുഗ്ഗലേസു ചാ’’തി ഇദം ‘‘മജ്ഝത്തേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി പകതേന സമ്ബന്ധിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘ധമ്മേസു ച പുഗ്ഗലേസു ച…പേ… മജ്ഝത്തോതി വേദിതബ്ബോ’’തി. യഞ്ഹി യത്ഥ കത്ഥചി കത്തബ്ബം, തം തത്ഥ അതിക്കമന്തോ മജ്ഝത്തോ നാമ ന ഹോതി, ധമ്മേസു ച ഗാരവോ കത്തബ്ബോ. പുഗ്ഗലേസു പന മേത്താഭാവേന പക്ഖപാതഗാരവോ. തസ്മാ ഇമം വിധിം അനതിക്കന്തോവ തേസു മജ്ഝത്തോതി വേദിതബ്ബോ.

൩൬൬. സംസന്ദനത്ഥന്തി ആപത്തി വാ അനാപത്തി വാതി സംസയേ ജാതേ സംസന്ദിത്വാ നിച്ഛയകരണത്ഥം വുത്തന്തി അധിപ്പായോ. അത്ഥദസ്സനായാതി സാധേതബ്ബസ്സ ആപത്താദിഉപമേയ്യത്ഥസ്സ ചോദകചുദിതകേ അത്തനോ പടിഞ്ഞായ ഏവ സരൂപവിഭാവനത്ഥം. അത്ഥോ ജാനാപനത്ഥായാതി ഏവം വിഭാവിതോ അത്ഥോ ചോദകചുദിതകസങ്ഘാനം ഞാപനത്ഥായ നിജ്ഝാപനത്ഥായ, സമ്പടിച്ഛാപനത്ഥായാതി അത്ഥോ. പുഗ്ഗലസ്സ ഠപനത്ഥായാതി ചോദകചുദിതകേ അത്തനോ പടിഞ്ഞായ ഏവ ആപത്തിയം, അനാപത്തിയം വാ പതിട്ഠാപനത്ഥായ. സാരണത്ഥായാതി പമുട്ഠസരാപനത്ഥായ. സവചനീയകരണത്ഥായാതി ദോസേ സാരിതേപി സമ്പടിച്ഛിത്വാ പടികമ്മം അകരോന്തസ്സ സവചനീയകരണത്ഥായ. ‘‘ന തേ അപസാദേതബ്ബാ’’തി ഇദം അധിപ്പേതത്ഥദസ്സനം. തത്ഥ അവിസംവാദകട്ഠാനേ ഠിതാ ഏവ ന അപസാദേതബ്ബാ, ന ഇതരേതി ദട്ഠബ്ബം.

അപ്പച്ചയപരിനിബ്ബാനത്ഥായാതി ആയതിം പടിസന്ധിയാ അകാരണഭൂതപരിനിബ്ബാനത്ഥായ. പരിനിബ്ബാനഞ്ഹി നാമ ഖീണാസവാനം സബ്ബപച്ഛിമാ ചുതിചിത്തകമ്മജരൂപസങ്ഖാതാ ഖന്ധാ, തേ ച സബ്ബാകാരതോ സമുച്ഛിന്നാനുസയതായ പുനബ്ഭവായ അനന്തരാദിപച്ചയാ ന ഹോന്തി അഞ്ഞേഹി ച തണ്ഹാദിപച്ചയേഹി വിരഹിതത്താ. തസ്മാ ‘‘അപ്പച്ചയപരിനിബ്ബാന’’ന്തി വുച്ചതി. തന്തി വിമുത്തിഞാണദസ്സനം. തേനേവാഹ ‘‘തസ്മി’’ന്തി. വിനയമന്തനാതി വിനയവിനിച്ഛയോ. സോതാവധാനന്തി സോതസ്സ ഓദഹനം, സവനന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘യം ഉപ്പജ്ജതി ഞാണ’’ന്തി. യഥാവുത്തായ വിനയസംവരാദികാരണപരമ്പരായ വിമുത്തിയാ ഏവ പധാനത്താ സാ പുന ചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോതി ഉദ്ധടോതി ആഹ ‘‘അരഹത്തഫലസങ്ഖാതോ വിമോക്ഖോ’’തി. അഥ വാ യോ യം കിഞ്ചി ധമ്മം അനുപാദിയിത്വാ പരിനിബ്ബാനവസേന ചിത്തസ്സ ചിത്തസന്തതിയാ, തപ്പടിബദ്ധകമ്മജരൂപസന്തതിയാ ച വിമോക്ഖോ വിമുച്ചനം അപുനപ്പവത്തിവസേന വിഗമോ, ഏതദത്ഥായ ഏതസ്സ വിഗമസ്സത്ഥായ ഏവാതി ഏവം നിഗമനവസേനപേത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

൩൬൭. അനുയോഗവത്തഗാഥാസു കുസലേന ബുദ്ധിമതാതി സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന. കതന്തി നിബ്ബത്തിതം, പകാസിതന്തി അത്ഥോ. തേനേവാതിആദീസു തേനേവ കതാകതസ്സ അജാനനേവ പുബ്ബാപരം അജാനനസ്സ, അഞ്ഞസ്സപി ഭിക്ഖുനോ യം കതാകതം ഹോതി, തമ്പി ന ജാനാതീതി അത്ഥോ. അത്തനോ സദിസായാതി യഥാവുത്തേഹി ദോസേഹി യുത്തതായ അത്തനാ സദിസായ.

അനുവിജ്ജകസ്സ പടിപത്തിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.