൮. സഹധമ്മികവഗ്ഗോ

൧. സഹധമ്മികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൩൪. അട്ഠമവഗ്ഗസ്സ പഠമേ ഉപസമ്പന്നസ്സ പഞ്ഞത്തേന വചനം, അസിക്ഖിതുകാമസ്സ ലേസേന ഏവം വചനന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

സഹധമ്മികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. വിലേഖനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൩൮. ദുതിയേ അലജ്ജിതാതി അലജ്ജിതായ. ഏവം സേസേസുപി. സഞ്ചിച്ച ആപത്തിം ആപജ്ജതീതിആദി ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീനഞ്ഞേവ വുത്തം അലജ്ജിലക്ഖണം, സാമണേരാദീനം, പന ഗഹട്ഠാനഞ്ച സാധാരണവസേന യഥാസകം സിക്ഖാപദവീതിക്കമനപടിഗൂഹനാദിതോ വേദിതബ്ബം. ലജ്ജിലക്ഖണേപി ഏസേവ നയോ. കിഞ്ചാപി കുക്കുച്ചേ ഉപ്പന്നേപി മദ്ദിത്വാ കരോന്തോ, കപ്പിയേ അകപ്പിയസഞ്ഞിതായ കരോന്തോപി തങ്ഖണികായ അലജ്ജിതായ ഏവം കരോന്തി. തഥാപി കുക്കുച്ചാദിഭേദേ വിസും ഗഹിതാതി ദട്ഠബ്ബം.

വജ്ജിപുത്തകാ ദസവത്ഥുദീപകാ. പരൂപഹാരഅഞ്ഞാണകങ്ഖാപരവിതാരണാദിവാദാതി ഏത്ഥ അരഹത്തം പടിജാനന്താനം കുഹകാനം സുക്കവിസ്സട്ഠിം ദിസ്വാ ‘‘മാരകായികാ ദേവതാ അസുചിം ഉപസംഹരന്തീ’’തിഗാഹിനോ പരൂപഹാരവാദാ നാമ. അരഹതോ സബ്ബേസം ഇത്ഥിപുരിസാദീനം നാമാദിഅജാനനേ അഞ്ഞാണം, തത്ഥ സന്നിട്ഠാനഭാവേന കങ്ഖാ, പരതോ സുത്വാ നാമാദിജാനനേന പരവിതാരണോ അത്ഥീതിവാദിനോ അഞ്ഞാണവാദാ, കങ്ഖാവാദാ, പരവിതാരണവാദാ ച തേസം, മഹാസങ്ഘികാദീനഞ്ച വിഭാഗോ കഥാവത്ഥുപ്പകരണേ വുത്തോ.

ചത്താരോ മഗ്ഗാ ച ഫലാനി ചാതി ഏത്ഥ ച-കാരേന അഭിഞ്ഞാപടിസമ്ഭിദാപി സങ്ഗഹിതാതി ദട്ഠബ്ബം. കേചീതി പരിയത്തിധരാ ധമ്മകഥികാ. പുന കേചീതി പടിപത്തിധരാ പംസുകൂലികത്ഥേരാ. ഇതരേ പനാതിആദീസു അയം അധിപ്പായോ – ധമ്മകഥികത്ഥേരാ പന പംസുകൂലികത്ഥേരേഹി ആഭതം സുത്തം സുത്വാ –

‘‘യാവ തിട്ഠന്തി സുത്തന്താ, വിനയോ യാവ ദിപ്പതി;

താവ ദക്ഖന്തി ആലോകം, സൂരിയേ അബ്ഭുട്ഠിതേ യഥാ.

‘‘സുത്തന്തേസു അസന്തേസു, പമുട്ഠേ വിനയമ്ഹി ച;

തമോ ഭവിസ്സതി ലോകേ, സൂരിയേ അത്ഥങ്ഗതേ യഥാ.

‘‘സുത്തന്തേ രക്ഖിതേ സന്തേ, പടിപത്തി ഹോതി രക്ഖിതാ;

പടിപത്തിയം ഠിതോ ധീരോ, യോഗക്ഖേമാ ന ധംസതീ’’തി. (അ. നി. അട്ഠ. ൧.൧.൧൩൦) –

ഇദം സുത്തം ആഹരിത്വാ അത്തനോവ വാദം പതിട്ഠപേന്താ പാരാജികാനാപജ്ജനവസേന ഠിതാ പടിപത്തിസങ്ഗഹിതാ പരിയത്തിയേവ മൂലന്തി ആഹംസൂതി. തേനാഹ ‘‘സചേ പഞ്ച ഭിക്ഖൂ ചത്താരി പാരാജികാനി രക്ഖണകാ…പേ… സാസനം വുഡ്ഢിം വിരുള്ഹിം ഗമയിസ്സന്തീ’’തി. ഏതേന ച പരിക്ഖീണേ കാലേ ലജ്ജിഗണം അലഭന്തേന വിനയധരേന അലജ്ജിനോപി പകതത്തേ സങ്ഗഹേത്വാ തേഹി സഹ ധമ്മാമിസസമ്ഭോഗം സംവാസം കരോന്തേന ബഹൂ കുലപുത്തേ ഉപസമ്പാദേത്വാ സാസനം പഗ്ഗഹേതും വട്ടതീതി ഇദം സിജ്ഝതീതി ദട്ഠബ്ബം. ഗരഹിതുകാമതാ, ഉപസമ്പന്നസ്സ സന്തികേ സിക്ഖാപദവിവണ്ണനന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

വിലേഖനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. മോഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൪൪. തതിയേ പാളിയം കോ പന വാദോ ഭിയ്യോതി തേഹി അഞ്ഞേഹി ഭിക്ഖൂഹി ദിട്ഠദ്വത്തിവാരതോ ഭിയ്യോ പന വിത്ഥാരേന ഉദ്ദിസിയമാനേ പാതിമോക്ഖേ നിസിന്നപുബ്ബതാ അത്ഥി ചേ, തത്ഥ കിമേവ വത്തബ്ബം, ആപത്തിമോക്ഖോ നത്ഥി ഏവാതി അധിപ്പായോ. തഞ്ച യഥാധമ്മോ കാരേതബ്ബോതി തന്തി കാരണത്ഥേ ഉപയോഗവചനം, തായാതി അത്ഥോ. യഥാ ധമ്മോ ച വിനയോ ച ഠിതോ, തഥാ തായ ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോതി വുത്തം ഹോതി. മോഹാരോപനം, തിക്ഖത്തും സുതഭാവോ, മോഹേതുകാമസ്സ മോഹനന്തി തീണി അങ്ഗാനി.

മോഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. പഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൫൧. ചതുത്ഥേ പാളിയം കായപടിബദ്ധേന വാതി ഏത്ഥ പാസാണാദിനിസ്സഗ്ഗിയപഹാരോപി സങ്ഗഹിതോ.

൪൫൨. രത്തചിത്തോതി കായസംസഗ്ഗരാഗേന വുത്തം. മേഥുനരാഗേന പന പഹാരതോ പുരിസാദീസു ദുക്കടമേവ. മോക്ഖാധിപ്പായേന ദണ്ഡകോടിയാ സപ്പാദിം ഘട്ടേത്വാ മണ്ഡൂകാദിം മോചേന്തസ്സപി അനാപത്തി ഏവ. കുപിതതാ, ഉപസമ്പന്നസ്സ ന മോക്ഖാധിപ്പായേന പഹാരോതി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

പഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. തലസത്തികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൫൭. പഞ്ചമേ ന പഹരിതുകാമതായ ദിന്നത്താ ദുക്കടന്തി ഏത്ഥ കിമിദം ദുക്കടം, പഹാരപച്ചയാ, ഉദാഹു ഉഗ്ഗിരണപച്ചയാതി? ഉഗ്ഗിരണപച്ചയാവ, ന പഹാരപച്ചയാ. ന ഹി പഹരിതുകാമതായ അസതി തപ്പച്ചയാ കാചി ആപത്തി യുത്താ, ഉഗ്ഗിരണസ്സ പന അത്തനോ സഭാവേന അസണ്ഠിതത്താ തപ്പച്ചയാ പാചിത്തിയം ന ജാതം, അസുദ്ധചിത്തേന കതപയോഗത്താ ച ഏത്ഥ അനാപത്തി ന യുത്താതി ദുക്കടം വുത്തന്തി ഗഹേതബ്ബം.

൪൫൮. പുബ്ബേതി അനന്തരസിക്ഖാപദേ. സേസം അനന്തരസദിസമേവ.

തലസത്തികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. അമൂലകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൫൯. ഛട്ഠേ ‘‘അത്തപരിത്താണം കരോന്താ’’തി ഇദം ന ച വേരമൂലികാ അനുദ്ധംസനാതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. അനുദ്ധംസനക്ഖണേ പന കോപചിത്തമേവ ഉപ്പജ്ജതി. തേനേവ ‘‘ദുക്ഖവേദന’’ന്തി വുത്തം. സേസം വുത്തനയമേവ.

അമൂലകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. കുക്കുച്ചുപ്പാദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൬൪. സത്തമേ ഉപസമ്പന്നസ്സ അഫാസുകാമതാ, കുക്കുച്ചുപ്പാദനന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

കുക്കുച്ചുപ്പാദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ഉപസ്സുതിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൭൧. അട്ഠമേ സുയ്യതീതി സുതി, വചനം. തസ്സാ സമീപം ഉപസ്സുതി. സുയ്യതി ഏത്ഥാതി സുതീതി ഏവഞ്ഹി അത്ഥേ ഗയ്ഹമാനേ സവനട്ഠാനസമീപേ അഞ്ഞസ്മിം അസ്സവനട്ഠാനേ തിട്ഠതീതി ആപജ്ജതി. അട്ഠകഥായഞ്ച ഉപസ്സുതി-സദ്ദസ്സേവ അത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘യത്ഥ ഠത്വാ’’തിആദി വുത്തം, ന സുതി-സദ്ദമത്തസ്സ.

൪൭൩. ഏകപരിച്ഛേദാനീതി കദാചി അകിരിയതോ, കദാചി കിരിയതോ സമുട്ഠാനസാമഞ്ഞേന വുത്തം. ഉപസമ്പന്നേന ചോദനാധിപ്പായോ, സവനന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

ഉപസ്സുതിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ഖിയ്യനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൭൪. നവമേ ധമ്മകമ്മതാ, ജാനനം, ഛന്ദം ദത്വാ ഖിയ്യനന്തി തീണി അങ്ഗാനി.

ഖിയ്യനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. പക്കമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൮൧. ദസമേ വിനിച്ഛയകഥായ ധമ്മികതാ, തം ഞത്വാ കമ്മതോ പട്ഠായ ഏകസീമട്ഠസ്സ സമാനസംവാസികസ്സ ഹത്ഥപാസവിജഹനന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

പക്കമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. ദുബ്ബലസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൮൪. ഏകാദസമേ ഉപസമ്പന്നസ്സ ധമ്മേന ലദ്ധസമ്മുതിതാ, സങ്ഘേന സദ്ധിം ചീവരം ദത്വാ ഖിയ്യിതുകാമതായ ഖിയ്യനന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

ദുബ്ബലസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪൮൯. ദ്വാദസമം വുത്തനയമേവ.

നിട്ഠിതോ സഹധമ്മികവഗ്ഗോ അട്ഠമോ.