൯. രാജവഗ്ഗോ

൧. അന്തേപുരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൯൯. നവമവഗ്ഗസ്സ പഠമേ പാളിയം സംസുദ്ധഗഹണികോതി ഏത്ഥ ഗഹണീതി ഗബ്ഭാസയസഞ്ഞിതോ മാതു കുച്ഛിപ്പദേസോ, പുരിസന്തരസുക്കാസമ്ഫുട്ഠതായ സംസുദ്ധഗഹണികോ. അഭിസിത്തഖത്തിയതാ, ഉഭിന്നമ്പി സയനിഘരതോ അനിക്ഖന്തതാ, അപ്പടിസംവിദിതസ്സ ഇന്ദഖീലാതിക്കമോതി തീണി അങ്ഗാനി.

അന്തേപുരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. രതനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൦൬. ദുതിയേ ആവസഥസ്സാതി ഏത്ഥ അന്തോആരാമേ വാ ഹോതു അഞ്ഞത്ഥ വാ, യത്ഥ കത്ഥചി അത്തനോ വസനട്ഠാനം ആവസഥോ നാമ. ഛന്ദേനപി ഭയേനപീതി വഡ്ഢകിആദീസു ഛന്ദേന, രാജവല്ലഭേസു ഭയേന. ആകിണ്ണമനുസ്സേപി ജാതേ…പേ… ആസങ്കന്തീതി തസ്മിം നിമ്മനുസ്സട്ഠാനേ പച്ഛാ ആകിണ്ണമനുസ്സേ ജാതേപി വിസരിത്വാ ഗമനകാലേ അഞ്ഞസ്സ അദിട്ഠത്താ തമേവ ഭിക്ഖും ആസങ്കന്തി. പതിരൂപം നാമ കപ്പിയഭണ്ഡേ സയം പംസുകൂലം ഗഹേത്വാ അകപ്പിയഭണ്ഡേ പതിരൂപാനം ഉപാസകാദീനം ദസ്സേത്വാ ചേതിയാദിപുഞ്ഞേ നിയോജനം വാ ദാപേത്വാ നിരപേക്ഖഗമനം വാ. സമാദപേത്വാതി യാചിത്വാ. പരസന്തകതാ, വിസ്സാസഗ്ഗാഹപംസുകൂലസഞ്ഞാനം അഭാവോ, അനനുഞ്ഞാതകാരണാ ഉഗ്ഗഹണാദി ചാതി തീണി അങ്ഗാനി.

രതനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. വികാലഗാമപ്പവിസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൦൮. തതിയേ പാളിയം ഭയകഥന്തി രാജചോരാദിഭയം വാ രോഗാമനുസ്സദുബ്ഭിക്ഖകന്താരാദിഭയം വാ ആരബ്ഭ പവത്തം. വിസിഖാകഥന്തി സുനിവിട്ഠാദിവീഥികഥം. കുമ്ഭട്ഠാനകഥന്തി ഉദകതിത്ഥകഥം, കുമ്ഭദാസീകഥം വാ. പുബ്ബപേതകഥന്തി അതീതഞാതികഥം. നാനത്തകഥന്തി വുത്താഹി, വക്ഖമാനാഹി ച വിമുത്തം നാനാസഭാവം നിരത്ഥകകഥം. ലോകക്ഖായികന്തി ‘‘അയം ലോകോ കേന നിമ്മിതോ’’തിആദിനാ ലോകസഭാവക്ഖാനവസേന പവത്തനകഥാ. ഏവം സമുദ്ദക്ഖായികാ വേദിതബ്ബാ. ഇതി ഭവോ ഇതി അഭവോതി യം വാ തം വാ നിരത്ഥകകാരണം വത്വാ പവത്തിതകഥാ ഇതിഭവാഭവകഥാ. ഏത്ഥ ച ഭവോ സസ്സതം, വുഡ്ഢി, കാമസുഖഞ്ചാതി തിവിധോ, അഭവോ തബ്ബിപരീതവസേന. ഇതി ഇമായ ഛബ്ബിധായ ഇതിഭവാഭവകഥായ സദ്ധിം ദ്വത്തിംസതിരച്ഛാനകഥാ നാമ ഹോന്തി. അഥ വാ പാളിയം സരൂപതോ അനാഗതാപി അരഞ്ഞപബ്ബതനദീദീപകഥാ ഇതി-സദ്ദേന സങ്ഗഹേത്വാ ദ്വത്തിംസതിരച്ഛാനകഥാതി വുച്ചന്തി. ഇതി വാതി ഏത്ഥ ഇതി-സദ്ദോ പകാരത്ഥേ. വാ-സദ്ദോ വികപ്പത്ഥേ. തസ്മാ ഏവം പകാരം ഇതോ അഞ്ഞം വാ താദിസം നിരത്ഥകകഥം കഥേതീതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ.

൫൧൨. ഉസ്സാഹം പടിപ്പസ്സമ്ഭേത്വാ വിഹാരം ഗച്ഛന്താതി ഏത്ഥ ഗാമൂപചാരതോ ബഹി നിക്ഖന്തേ അന്തരാരാമാദീനമുപചാരം പവിട്ഠേ സന്ധായ വുത്തം. ഗാമൂപചാരബ്ഭന്തരേ പന പടിപസ്സദ്ധുസ്സാഹാനമ്പി പുന തമേവ വാ അഞ്ഞം വാ ഗാമം പവിസിതുകാമതായ സതി ആപുച്ഛനകിച്ചം നത്ഥി. ‘‘കുലഘരേ വാ…പേ… ഗന്തബ്ബ’’ന്തി ഇദം പന പുരേഭത്തം പവിട്ഠാനം വികാലേ സഞ്ജാതേ വികാലേ ഗാമപ്പവേസസ്സ ആപുച്ഛിതബ്ബതായ വുത്തം. അദിന്നാദാനേ വുത്തനയേനാതി ദുതിയലേഡ്ഡുപാതം സന്ധായ വുത്തം.

൫൧൫. അന്തരാരാമന്തിആദീസൂതി ഏത്ഥ ഉസ്സവദിവസാദീസു മനുസ്സേഹി ഗാമേ പദക്ഖിണം കാരേന്തം ജിനബിമ്ബാദിം പൂജേതുകാമേഹി വാ രോഗവൂപസമാദിയത്ഥം മനുസ്സേഹി യാചിതേഹി വാ ഭിക്ഖൂഹി സുപ്പടിച്ഛന്നാദിവിധിം അകത്വാപി വീഥിമജ്ഝേനേവ ഗാമം പദക്ഖിണം കാതും വട്ടതീതി വദന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം അനാപത്തിവാരേ അവുത്തത്താ, ‘‘മഗ്ഗാ അനോക്കമിത്വാ…പേ… പാചിത്തിയ’’ന്തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. വികാലഗാമപ്പവേസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) പടിക്ഖിത്തത്താ ച. വേസാലിം അനുപരിയായിത്വാ പരിത്തം കരോന്തേനാപി ആനന്ദത്ഥേരേന സുപ്പടിച്ഛന്നതാദിം അകോപേന്തേനേവ, അപഞ്ഞത്തേ വാ സിക്ഖാപദേ കതന്തി ദട്ഠബ്ബം. കേചി പന ‘‘അന്തരാരാമാദിഗാമന്തരേ ഠിതേഹി ഗരുട്ഠാനീയാനം പച്ചുഗ്ഗമനാനുഗ്ഗമനാദിവസേന ഗാമവീഥിം ഓതരിതും വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തമ്പി അന്തരഘരം പവിസന്തം പതി കാതും ന വട്ടതി ഏവ. അന്തരാരാമാദികപ്പിയഭൂമിം പന ഉദ്ദിസ്സ ഗച്ഛന്തം പതി കാതും വട്ടതീതി ഖായതി, വീമംസിതബ്ബം. സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛനാ, അനനുഞ്ഞാതകാരണാ വികാലേ ഗാമപ്പവേസോതി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

വികാലഗാമപ്പവിസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. സൂചിഘരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൨൦. ചതുത്ഥേ പാളിയം വാസിജടേതി വാസിദണ്ഡകേ. അട്ഠിമയാദിസൂചിഘരതാ, കരണകാരാപനാദിവസേന അത്തനോ പടിലാഭോതി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

സൂചിഘരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. മഞ്ചപീഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൨൧. പഞ്ചമേ പാളിയം ആസയതോ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസോ വേദിതബ്ബോതി ഹീനജ്ഝാസയവസേന അയം തുച്ഛപുരിസോതി ഞാതബ്ബോ, ഹീനായ പച്ചയേ ലോലതായ പുഗ്ഗലസ്സ തുച്ഛതാ ഞാതബ്ബാതി അധിപ്പായോ. ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ, ഇതോ പരേസു ച പഞ്ചസു അത്തനാ കാരാപിതസ്സ പടിലാഭേ ഏവ പാചിത്തിയം. പരിഭോഗേ പനസ്സ, അഞ്ഞേസഞ്ച ദുക്കടമേവ. പമാണാതിക്കന്തമഞ്ചപീഠതാ, അത്തനോ കരണകാരാപനവസേന പടിലാഭോതി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

മഞ്ചപീഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. തൂലോനദ്ധസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൨൬. ഛട്ഠേ പോടകിതൂലന്തി തിണഗച്ഛജാതികാനം തൂലം. സേസം വുത്തനയമേവ.

തൂലോനദ്ധസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. നിസീദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൩൧-൫൩൬. സത്തമേ നിസീദനസ്സ പമാണാതിക്കന്തതാ, അത്തനോ കരണാദിനാ പടിലാഭോതി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

നിസീദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫൩൭-൫൪൭. ഇമിനാ നയേന അട്ഠമനവമദസമേസുപി അങ്ഗാനി വേദിതബ്ബാനി. സേസം സബ്ബത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

നിട്ഠിതോ രാജവഗ്ഗോ നവമോ.

ഖുദ്ദകവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.