൫. പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൩൭. പഞ്ചമേ ‘‘തി-കാരം അവത്വാ’’തി ഇമിനാ കാതബ്ബസദ്ദസാമത്ഥിയാ ലദ്ധം ഇതി-പദം കതകാലേ ന വത്തബ്ബന്തി ദസ്സേതി. ഇധ പന അജാനന്തേഹി ഇതി-സദ്ദേ പയുത്തേപി അതിരിത്തം കതമേവ ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം.

൨൩൮-൯. ‘‘പവാരിതോ’’തി ഇദഞ്ച കത്തുഅത്ഥേ നിപ്ഫന്നന്തി ദസ്സേതും ‘‘കതപവാരണോ’’തിആദി വുത്തം. ഭുത്താവീ-പദസ്സ നിരത്ഥകഭാവമേവ സാധേതും ‘‘വുത്തമ്പി ചേത’’ന്തിആദി വുത്തം. താഹീതി പുഥുകാഹി. സത്തുമോദകോതി സത്തും തേമേത്വാ കതോ അപക്കോ. സത്തും പന പിസിത്വാ പിട്ഠം കത്വാ തേമേത്വാ പൂവം കത്വാ പചന്തി, തം ന പവാരേതി. ‘‘പടിക്ഖിപിതബ്ബട്ഠാനേ ഠിതമേവ പടിക്ഖിപതി നാമാ’’തി വുത്തത്താ യം യം അലജ്ജിസന്തകം വാ അത്തനോ അപാപുണകസങ്ഘികാദിം വാ പടിക്ഖേപതോ പവാരണാ ന ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം.

ആസന്നതരം അങ്ഗന്തി ഹത്ഥപാസതോ ബഹി ഠത്വാ ഓനമിത്വാ ദേന്തസ്സ സീസം ആസന്നതരം ഹോതി, തസ്സ ഓരിമന്തേന പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബം.

അപനാമേത്വാതി അഭിമുഖം ഹരിത്വാ. ‘‘ഇമം ഭത്തം ഗണ്ഹാ’’തി വദതീതി കിഞ്ചി അനാമേത്വാ വദതി. കേവലം വാചാഭിഹാരസ്സ അനധിപ്പേതത്താ ഗണ്ഹഥാതി ഗഹേതും ആരദ്ധം കടച്ഛുനാ അനുക്ഖിത്തമ്പി പുബ്ബേപി ഏവം അഭിഹടത്താ പവാരണാ ഹോതീതി ‘‘അഭിഹടാവ ഹോതീ’’തി വുത്തം. ഉദ്ധടമത്തേതി ഭാജനതോ വിയോജിതമത്തേ. ദ്വിന്നം സമഭാരേപീതി പരിവേസകസ്സ ച അഞ്ഞസ്സ ച ഭത്തപച്ഛിഭാജനവഹനേ സമകേപീതി അത്ഥോ.

രസം ഗണ്ഹഥാതി ഏത്ഥ കേവലം മംസരസസ്സ അപവാരണാജനകസ്സ നാമേന വുത്തത്താ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ന ഹോതി. മച്ഛരസന്തിആദീസു മച്ഛോ ച രസഞ്ചാതി അത്ഥസ്സ സമ്ഭവതോ വത്ഥുനോപി താദിസത്താ പവാരണാ ഹോതി, ‘‘ഇദം ഗണ്ഹഥാ’’തിപി അവത്വാ തുണ്ഹീഭാവേന അഭിഹടം പടിക്ഖിപതോപി ഹോതി ഏവ. കരമ്ബകോതി മിസ്സകാധിവചനമേതം. യഞ്ഹി ബഹൂഹി മിസ്സേത്വാ കരോന്തി, സോ ‘‘കരമ്ബകോ’’തി വുച്ചതി.

‘‘ഉദ്ദിസ്സ കത’’ന്തി മഞ്ഞമാനോതി ഏത്ഥ വത്ഥുനോ കപ്പിയത്താ ‘‘പവാരിതോവ ഹോതീ’’തി വുത്തം. തഞ്ചേ ഉദ്ദിസ്സ കതമേവ ഹോതി, പടിക്ഖേപോ നത്ഥി. അയമേത്ഥ അധിപ്പായോതി ‘‘യേനാപുച്ഛിതോ’’തിആദിനാ വുത്തമേവത്ഥം സന്ധായ വദതി. കാരണം പനേത്ഥ ദുദ്ദസന്തി ഭത്തസ്സ ബഹുതരഭാവേന പവാരണാസമ്ഭവകാരണം ദുദ്ദസം, അഞ്ഞഥാ കരമ്ബകേപി മച്ഛാദിബഹുഭാവേ പവാരണാ ഭവേയ്യാതി അധിപ്പായോ. യഥാ ചേത്ഥ കാരണം ദുദ്ദസം, ഏവം പരതോ ‘‘മിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി ഏത്ഥാപി കാരണം ദുദ്ദസമേവാതി ദട്ഠബ്ബം. യഞ്ച ‘‘ഇദം പന ഭത്തമിസ്സകമേവാ’’തിആദി കാരണം വുത്തം, തമ്പി ‘‘അപ്പതരം ന പവാരേതീ’’തി വചനേന ന സമേതി. വിസും കത്വാ ദേതീതി ‘‘രസം ഗണ്ഹഥാ’’തിആദിനാ വാചായ വിസും കത്വാ ദേതീതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. ന പന കായേന രസാദിം വിയോജേത്വാതി. തഥാ അവിയോജിതേപി പടിക്ഖിപതോ പവാരണായ അസമ്ഭവതോ അപ്പവാരണാപഹോണകസ്സ നാമേന വുത്തത്താ ഭത്തമിസ്സകയാഗും ആഹരിത്വാ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തട്ഠാനാദീസു വിയ, അഞ്ഞഥാ വാ ഏത്ഥ യഥാ പുബ്ബാപരം ന വിരുജ്ഝതി, തഥാ അധിപ്പായോ ഗഹേതബ്ബോ.

നാവാ വാ സേതു വാതിആദിമ്ഹി നാവാദിഅഭിരുഹനാദിക്ഖണേ കിഞ്ചി ഠത്വാപി അഭിരുഹനാദികാതബ്ബത്തേപി ഗമനതപ്പരതായ ഠാനം നാമ ന ഹോതി, ജനസമ്മദ്ദേന പന അനോകാസാദിഭാവേന കാതും ന വട്ടതി. അചാലേത്വാതി വുത്തട്ഠാനതോ അഞ്ഞസ്മിമ്പി പദേസേ വാ ഉദ്ധം വാ അപേസേത്വാ തസ്മിം ഏവ പന ഠാനേ പരിവത്തേതും ലഭതി. തേനാഹ ‘‘യേന പസ്സേനാ’’തിആദി.

അകപ്പിയഭോജനം വാതി കുലദൂസനാദിനാ ഉപ്പന്നം, തം ‘‘അകപ്പിയ’’ന്തി ഇമിനാ തേന മിസ്സം ഓദനാദി അതിരിത്തം ഹോതി ഏവാതി ദസ്സേതി. തസ്മാ യം തത്ഥ അകപ്പകതം കന്ദഫലാദി, തം അപനേത്വാ സേസം ഭുഞ്ജിതബ്ബമേവ.

സോ പുന കാതും ന ലഭതീതി തസ്മിഞ്ഞേവ ഭാജനേ കരിയമാനം പഠമകതേന സദ്ധിം കതം ഹോതീതി പുന സോ ഏവ കാതും ന ലഭതി, അഞ്ഞോ ലഭതി. അഞ്ഞേന ഹി കതതോ അഞ്ഞോ പുന കാതും ലഭതി. അഞ്ഞസ്മിം പന ഭാജനേ തേന വാ അഞ്ഞേന വാ കാതും വട്ടതി. തേനാഹ ‘‘യേന അകതം, തേന കാതബ്ബം, യഞ്ച അകതം, തം കാതബ്ബ’’ന്തി. ഏവം കതന്തി അഞ്ഞസ്മിം ഭാജനേ കതം. സചേ പന ആമിസസംസട്ഠാനീതി ഏത്ഥ മുഖാദീസു ലഗ്ഗമ്പി ആമിസം സോധേത്വാവ അതിരിത്തം ഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി വേദിതബ്ബം.

൨൪൧. വാചായ ആണാപേത്വാ അതിരിത്തം അകാരാപനതോ അകിരിയസമുട്ഠാനന്തി ദട്ഠബ്ബം. പവാരിതഭാവോ, ആമിസസ്സ അനതിരിത്തതാ, കാലേ അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.