൪. ഭോജനവഗ്ഗോ

൧. ആവസഥപിണ്ഡസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൦൬. ചതുത്ഥവഗ്ഗസ്സ പഠമേ ഇമേസംയേവാതി ഇമേസം പാസണ്ഡാനംയേവ. ഏത്തകാനന്തി ഇമസ്മിം പാസണ്ഡേ ഏത്തകാനം.

൨൦൮. ‘‘ഗച്ഛന്തോ വാ ആഗച്ഛന്തോ വാ’’തി ഇദം അദ്ധയോജനവസേന ഗഹേതബ്ബം. അഞ്ഞേ ഉദ്ദിസ്സ പഞ്ഞത്തഞ്ച ഭിക്ഖൂസു അപ്പസന്നേഹി തിത്ഥിയേഹി സാമഞ്ഞതോപി പഞ്ഞത്തമ്പി ഭിക്ഖൂനം ന വട്ടതി ഏവ. ആവസഥപിണ്ഡതാ, അഗിലാനതാ, അനുവസിത്വാ ഭോജനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ആവസഥപിണ്ഡസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഗണഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൦൯. ദുതിയേ അഭിമാരേതി അഭിഭവിത്വാ ഭഗവന്തം മാരണത്ഥായ പയോജിതേ ധനുധരേ. നനു ‘‘രാജാനമ്പി മാരാപേസീ’’തി വചനതോ ഇദം സിക്ഖാപദം അജാതസത്തുനോ കാലേ പഞ്ഞത്തന്തി സിദ്ധം, ഏവഞ്ച സതി പാളിയം ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ…പേ… ഞാതിസാലോഹിതോ ആജീവകേസു പബ്ബജിതോ ഹോതി…പേ… ബിമ്ബിസാരം ഏതദവോചാ’’തിആദി വിരുജ്ഝതീതി? ന വിരുജ്ഝതി. സോ കിര ആജീവകോ ബിമ്ബിസാരകാലതോ പഭുതി അന്തരന്തരാ ഭിക്ഖൂ നിമന്തേത്വാ ദാനം ദേന്തോ അജാതസത്തുകാലേപി സിക്ഖാപദേ പഞ്ഞത്തേപി ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി, ഭിക്ഖൂ ച കുക്കുച്ചായന്താ നിവാരേസും. തസ്മാ ആദിതോ പട്ഠായ തം വത്ഥു ദസ്സിതന്തി വേദിതബ്ബം.

൨൧൫. അഞ്ഞമഞ്ഞം വിസദിസം രജ്ജം വിരജ്ജം, വിരജ്ജതോ ആഗതാ വേരജ്ജകാ. തേ ച യസ്മാ ജാതിഗോത്താദിതോ നാനാവിധാ, തസ്മാ നാനാവേരജ്ജകേതിപി അത്ഥോ.

൨൧൭-൮. ഇമസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ വത്ഥുവസേനേവ വിഞ്ഞത്തിതോ ഗണഭോജനത്ഥതാ സിദ്ധാതി തം അവത്വാ പദഭാജനേ അസിദ്ധമേവ നിമന്തനതോ ഗണഭോജനം ദസ്സിതന്തി വേദിതബ്ബം. തേനാഹ ‘‘ദ്വീഹാകാരേഹീ’’തിആദി. ‘‘യേന കേനചി വേവചനേനാ’’തി വുത്തത്താ ‘‘ഭോജനം ഗണ്ഹഥാ’’തിആദിസാമഞ്ഞനാമേനാപി ഗണഭോജനം ഹോതി. യം പന പാളിയം അദ്ധാനഗമനാദിവത്ഥൂസു ‘‘ഇധേവ ഭുഞ്ജഥാ’’തി വുത്തവചനസ്സ കുക്കുച്ചായനം, തമ്പി ഓദനാദിനാമം ഗഹേത്വാ വുത്തത്താ ഏവ കതന്തി വേദിതബ്ബം. ഏകതോ ഗണ്ഹന്തീതി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ദ്വാദസഹത്ഥം അമുഞ്ചിത്വാ ഏകതോ ഠത്വാ ഗണ്ഹന്തി.

‘‘അമ്ഹാകം ചതുന്നമ്പി ഭത്തം ദേഹീ’’തി വുത്തത്താ പാളി (വണ്ണനാ) യം ‘‘ത്വം ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭത്തം ദേഹീ’’തിആദിനോ വുത്തത്താ ച ഭോജനനാമേന വിഞ്ഞത്തമേവ ഗണഭോജനം ഹോതി, തഞ്ച അഞ്ഞേന വിഞ്ഞത്തമ്പി ഏകതോ ഗണ്ഹന്താനം സബ്ബേസമ്പി ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം. വിസും ഗഹിതം പന വിഞ്ഞത്തം ഭുഞ്ജതോ പണീതഭോജനാദിസിക്ഖാപദേഹി ആപത്തി ഏവ.

ആഗന്തുകപട്ടന്തി അച്ഛിന്ദിത്വാ അന്വാധിം ആരോപേത്വാ കരണചീവരം സന്ധായ വുത്തം. ഠപേതീതി ഏകം അന്തം ചീവരേ ബന്ധനവസേന ഠപേതി. പച്ചാഗതം സിബ്ബതീതി തസ്സേവ ദുതിയഅന്തം പരിവത്തിത്വാ ആഹതം സിബ്ബതി. ആഗന്തുകപട്ടം ബന്ധതീതി ചീവരേന ലഗ്ഗം കരോന്തോ പുനപ്പുനം തത്ഥ തത്ഥ സുത്തേന ബന്ധതി. ഘട്ടേതീതി പമാണേന ഗഹേത്വാ ദണ്ഡാദീഹി ഘട്ടേതി. സുത്തം കരോതീതി ഗുണാദിഭാവേന വട്ടേതി. വലേതീതി അനേകഗുണസുത്തം ഹത്ഥേന വാ ചക്കദണ്ഡേന വാ വട്ടേതി ഏകത്തം കരോതി. പരിവത്തനം കരോതീതി പരിവത്തനദണ്ഡയന്തകം കരോതി, യസ്മിം സുത്തഗുളം പവേസേത്വാ വേളുനാളികാദീസു ഠപേത്വാ പരിബ്ഭമാപേത്വാ സുത്തകോടിതോ പട്ഠായ ആകഡ്ഢന്തി.

൨൨൦. അനിമന്തിതചതുത്ഥന്തി അനിമന്തിതോ ചതുത്ഥോ യസ്സ ഭിക്ഖുചതുക്കസ്സ, തം അനിമന്തിതചതുത്ഥം. ഏവം സേസേസുപി. തേനാഹ ‘‘പഞ്ചന്നം ചതുക്കാന’’ന്തി. സമ്പവേസേത്വാതി തേഹി യോജേത്വാ. ഗണോ ഭിജ്ജതീതി നിമന്തിതസങ്ഘോ ന ഹോതീതി അത്ഥോ.

അധിവാസേത്വാ ഗതേസൂതി ഏത്ഥ അകപ്പിയനിമന്തനാധിവാസനക്ഖണേ പുബ്ബപയോഗേ ദുക്കടമ്പി നത്ഥി, വിഞ്ഞത്തിതോ പസവനേ പന വിഞ്ഞത്തിക്ഖണേ ഇതരസിക്ഖാപദേഹി ദുക്കടം ഹോതീതി ഗഹേതബ്ബം. നിമന്തനം സാദിയഥാതി നിമന്തനഭത്തം പടിഗ്ഗണ്ഹഥ. താനി ചാതി കുമ്മാസാദീനി ച തേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഏകേന പച്ഛാ ഗഹിതത്താ ഏകതോ ന ഗഹിതാനി.

‘‘ഭത്തുദ്ദേസകേന പണ്ഡിതേന ഭവിതബ്ബം…പേ… മോചേതബ്ബാ’’തി ഏതേന ഭത്തുദ്ദേസകേന അകപ്പിയനിമന്തനേ സാദിതേ സബ്ബേസമ്പി സാദിതം ഹോതി. ഏകതോ ഗണ്ഹന്താനം ഗണഭോജനാപത്തി ച ഹോതീതി ദസ്സേതി. ദൂതസ്സ ദ്വാരേ ആഗന്ത്വാ പുന ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വചനഭയേന ‘‘ഗാമദ്വാരേ അട്ഠത്വാ’’തി വുത്തം. ഗണഭോജനതാ, സമയാഭാവോ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ഗണഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. പരമ്പരഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൨൧. തതിയേ പാളിയം ഭത്തപടിപാടി അട്ഠിതാതി കുലപടിപാടിയാ ദാതബ്ബാ ഭത്തപടിപാടി അട്ഠിതാ ന ഠിതാ, അബ്ബോച്ഛിന്നാ നിരന്തരപ്പവത്താതി അത്ഥോ. ബദരഫലാനി പക്ഖിപിത്വാ പക്കയാഗുആദികം ‘‘ബദരസാളവ’’ന്തി വുച്ചതി.

പാളിയം പരമ്പരഭോജനേതി യേന പഠമം നിമന്തിതോ, തസ്സ ഭോജനതോ പരസ്സ ഭോജനസ്സ ഭുഞ്ജനേ. വികപ്പനാവ ഇധ അനുപഞ്ഞത്തിവസേന മാതികായം അനാരോപിതാപി പരിവാരേ ‘‘ചതസ്സോ അനുപഞ്ഞത്തിയോ’’തി (പരി. ൮൬) അനുപഞ്ഞത്തിയം ഗണിതാ. തത്ഥ കിഞ്ചാപി അട്ഠകഥായം മഹാപച്ചരിവാദസ്സ പച്ഛാ കഥനേന പരമ്മുഖാവികപ്പനാ പതിട്ഠപിതാ, തഥാപി സമ്മുഖാവികപ്പനാപി ഗഹേതബ്ബാവ. തേനേവ മാതികാട്ഠകഥായമ്പി ‘‘യോ ഭിക്ഖു പഞ്ചസു സഹധമ്മികേസു അഞ്ഞതരസ്സ ‘മയ്ഹം ഭത്തപച്ചാസം തുയ്ഹം ദമ്മീ’തി വാ ‘വികപ്പേമീ’തി വാ ഏവം സമ്മുഖാ’’തിആദി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പരമ്പരഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം.

൨൨൯. ഖീരം വാ രസം വാതി പഞ്ചഭോജനാമിസം ഭത്തതോ ഉപരി ഠിതം സന്ധായ വുത്തം. തഞ്ഹി അഭോജനത്താ ഉപ്പടിപാടിയാ പിവതോപി അനാപത്തി. തേനാഹ ‘‘ഭുഞ്ജന്തേനാ’’തിആദി.

വികപ്പനായ അകരണതോ അകിരിയാവസേന ഇദം വാചായപി സമുട്ഠിതന്തി ആഹ ‘‘വചീകമ്മ’’ന്തി. പരമ്പരഭോജനതാ, സമയാഭാവോ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

പരമ്പരഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. കാണമാതാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൩൧. ചതുത്ഥേ പാളിയം പടിയാലോകന്തി പച്ഛിമദിസം, പച്ഛാദിസന്തി അത്ഥോ. അപാഥേയ്യാദിഅത്ഥായ പടിയാദിതന്തിസഞ്ഞായ ഗണ്ഹന്തസ്സാപി ആപത്തി ഏവ അചിത്തകത്താ സിക്ഖാപദസ്സ. അത്തനോ അത്ഥായ ‘‘ഇമസ്സ ഹത്ഥേ ദേഹീ’’തി വചനേനാപി ആപജ്ജനതോ ‘‘വചീകമ്മ’’ന്തി വുത്തം. വുത്തലക്ഖണപൂവമന്ഥതാ, അസേസകതാ, അപ്പടിപ്പസ്സദ്ധഗമനതാ, അഞ്ഞാതകാദിതാ, അതിരേകപടിഗ്ഗഹണന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി.

കാണമാതാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൩൭. പഞ്ചമേ ‘‘തി-കാരം അവത്വാ’’തി ഇമിനാ കാതബ്ബസദ്ദസാമത്ഥിയാ ലദ്ധം ഇതി-പദം കതകാലേ ന വത്തബ്ബന്തി ദസ്സേതി. ഇധ പന അജാനന്തേഹി ഇതി-സദ്ദേ പയുത്തേപി അതിരിത്തം കതമേവ ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം.

൨൩൮-൯. ‘‘പവാരിതോ’’തി ഇദഞ്ച കത്തുഅത്ഥേ നിപ്ഫന്നന്തി ദസ്സേതും ‘‘കതപവാരണോ’’തിആദി വുത്തം. ഭുത്താവീ-പദസ്സ നിരത്ഥകഭാവമേവ സാധേതും ‘‘വുത്തമ്പി ചേത’’ന്തിആദി വുത്തം. താഹീതി പുഥുകാഹി. സത്തുമോദകോതി സത്തും തേമേത്വാ കതോ അപക്കോ. സത്തും പന പിസിത്വാ പിട്ഠം കത്വാ തേമേത്വാ പൂവം കത്വാ പചന്തി, തം ന പവാരേതി. ‘‘പടിക്ഖിപിതബ്ബട്ഠാനേ ഠിതമേവ പടിക്ഖിപതി നാമാ’’തി വുത്തത്താ യം യം അലജ്ജിസന്തകം വാ അത്തനോ അപാപുണകസങ്ഘികാദിം വാ പടിക്ഖേപതോ പവാരണാ ന ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം.

ആസന്നതരം അങ്ഗന്തി ഹത്ഥപാസതോ ബഹി ഠത്വാ ഓനമിത്വാ ദേന്തസ്സ സീസം ആസന്നതരം ഹോതി, തസ്സ ഓരിമന്തേന പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബം.

അപനാമേത്വാതി അഭിമുഖം ഹരിത്വാ. ‘‘ഇമം ഭത്തം ഗണ്ഹാ’’തി വദതീതി കിഞ്ചി അനാമേത്വാ വദതി. കേവലം വാചാഭിഹാരസ്സ അനധിപ്പേതത്താ ഗണ്ഹഥാതി ഗഹേതും ആരദ്ധം കടച്ഛുനാ അനുക്ഖിത്തമ്പി പുബ്ബേപി ഏവം അഭിഹടത്താ പവാരണാ ഹോതീതി ‘‘അഭിഹടാവ ഹോതീ’’തി വുത്തം. ഉദ്ധടമത്തേതി ഭാജനതോ വിയോജിതമത്തേ. ദ്വിന്നം സമഭാരേപീതി പരിവേസകസ്സ ച അഞ്ഞസ്സ ച ഭത്തപച്ഛിഭാജനവഹനേ സമകേപീതി അത്ഥോ.

രസം ഗണ്ഹഥാതി ഏത്ഥ കേവലം മംസരസസ്സ അപവാരണാജനകസ്സ നാമേന വുത്തത്താ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ന ഹോതി. മച്ഛരസന്തിആദീസു മച്ഛോ ച രസഞ്ചാതി അത്ഥസ്സ സമ്ഭവതോ വത്ഥുനോപി താദിസത്താ പവാരണാ ഹോതി, ‘‘ഇദം ഗണ്ഹഥാ’’തിപി അവത്വാ തുണ്ഹീഭാവേന അഭിഹടം പടിക്ഖിപതോപി ഹോതി ഏവ. കരമ്ബകോതി മിസ്സകാധിവചനമേതം. യഞ്ഹി ബഹൂഹി മിസ്സേത്വാ കരോന്തി, സോ ‘‘കരമ്ബകോ’’തി വുച്ചതി.

‘‘ഉദ്ദിസ്സ കത’’ന്തി മഞ്ഞമാനോതി ഏത്ഥ വത്ഥുനോ കപ്പിയത്താ ‘‘പവാരിതോവ ഹോതീ’’തി വുത്തം. തഞ്ചേ ഉദ്ദിസ്സ കതമേവ ഹോതി, പടിക്ഖേപോ നത്ഥി. അയമേത്ഥ അധിപ്പായോതി ‘‘യേനാപുച്ഛിതോ’’തിആദിനാ വുത്തമേവത്ഥം സന്ധായ വദതി. കാരണം പനേത്ഥ ദുദ്ദസന്തി ഭത്തസ്സ ബഹുതരഭാവേന പവാരണാസമ്ഭവകാരണം ദുദ്ദസം, അഞ്ഞഥാ കരമ്ബകേപി മച്ഛാദിബഹുഭാവേ പവാരണാ ഭവേയ്യാതി അധിപ്പായോ. യഥാ ചേത്ഥ കാരണം ദുദ്ദസം, ഏവം പരതോ ‘‘മിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി ഏത്ഥാപി കാരണം ദുദ്ദസമേവാതി ദട്ഠബ്ബം. യഞ്ച ‘‘ഇദം പന ഭത്തമിസ്സകമേവാ’’തിആദി കാരണം വുത്തം, തമ്പി ‘‘അപ്പതരം ന പവാരേതീ’’തി വചനേന ന സമേതി. വിസും കത്വാ ദേതീതി ‘‘രസം ഗണ്ഹഥാ’’തിആദിനാ വാചായ വിസും കത്വാ ദേതീതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. ന പന കായേന രസാദിം വിയോജേത്വാതി. തഥാ അവിയോജിതേപി പടിക്ഖിപതോ പവാരണായ അസമ്ഭവതോ അപ്പവാരണാപഹോണകസ്സ നാമേന വുത്തത്താ ഭത്തമിസ്സകയാഗും ആഹരിത്വാ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തട്ഠാനാദീസു വിയ, അഞ്ഞഥാ വാ ഏത്ഥ യഥാ പുബ്ബാപരം ന വിരുജ്ഝതി, തഥാ അധിപ്പായോ ഗഹേതബ്ബോ.

നാവാ വാ സേതു വാതിആദിമ്ഹി നാവാദിഅഭിരുഹനാദിക്ഖണേ കിഞ്ചി ഠത്വാപി അഭിരുഹനാദികാതബ്ബത്തേപി ഗമനതപ്പരതായ ഠാനം നാമ ന ഹോതി, ജനസമ്മദ്ദേന പന അനോകാസാദിഭാവേന കാതും ന വട്ടതി. അചാലേത്വാതി വുത്തട്ഠാനതോ അഞ്ഞസ്മിമ്പി പദേസേ വാ ഉദ്ധം വാ അപേസേത്വാ തസ്മിം ഏവ പന ഠാനേ പരിവത്തേതും ലഭതി. തേനാഹ ‘‘യേന പസ്സേനാ’’തിആദി.

അകപ്പിയഭോജനം വാതി കുലദൂസനാദിനാ ഉപ്പന്നം, തം ‘‘അകപ്പിയ’’ന്തി ഇമിനാ തേന മിസ്സം ഓദനാദി അതിരിത്തം ഹോതി ഏവാതി ദസ്സേതി. തസ്മാ യം തത്ഥ അകപ്പകതം കന്ദഫലാദി, തം അപനേത്വാ സേസം ഭുഞ്ജിതബ്ബമേവ.

സോ പുന കാതും ന ലഭതീതി തസ്മിഞ്ഞേവ ഭാജനേ കരിയമാനം പഠമകതേന സദ്ധിം കതം ഹോതീതി പുന സോ ഏവ കാതും ന ലഭതി, അഞ്ഞോ ലഭതി. അഞ്ഞേന ഹി കതതോ അഞ്ഞോ പുന കാതും ലഭതി. അഞ്ഞസ്മിം പന ഭാജനേ തേന വാ അഞ്ഞേന വാ കാതും വട്ടതി. തേനാഹ ‘‘യേന അകതം, തേന കാതബ്ബം, യഞ്ച അകതം, തം കാതബ്ബ’’ന്തി. ഏവം കതന്തി അഞ്ഞസ്മിം ഭാജനേ കതം. സചേ പന ആമിസസംസട്ഠാനീതി ഏത്ഥ മുഖാദീസു ലഗ്ഗമ്പി ആമിസം സോധേത്വാവ അതിരിത്തം ഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി വേദിതബ്ബം.

൨൪൧. വാചായ ആണാപേത്വാ അതിരിത്തം അകാരാപനതോ അകിരിയസമുട്ഠാനന്തി ദട്ഠബ്ബം. പവാരിതഭാവോ, ആമിസസ്സ അനതിരിത്തതാ, കാലേ അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ദുതിയപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൪൩. ഛട്ഠേ ‘‘ഭുത്തസ്മി’’ന്തി മാതികായം വുത്തത്താ ഭോജനപരിയോസാനേ പാചിത്തിയം. പവാരിതതാ, തഥാസഞ്ഞിതാ, ആസാദനാപേക്ഖതാ, അനതിരിത്തേന അഭിഹടപവാരണാ, ഭോജനപഅയോസാനന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി.

ദുതിയപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. വികാലഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൪൭. സത്തമേ നടാനം നാടകാതി നടനാടകാ, സീതാഹരണാദീനി.

൨൪൮-൯. ഖാദനീയേ ഖാദനീയത്ഥന്തി പൂവാദിഖാദനീയേ വിജ്ജമാനഖാദനീയകിച്ചം ഖാദനീയേഹി കാതബ്ബം ജിഘച്ഛാഹരണസങ്ഖാതം അത്ഥം പയോജനം നേവ ഫരന്തി ന നിപ്ഫാദേന്തി. ഏകസ്മിം ദേസേ ആഹാരകിച്ചം സാധേന്തം വാ അഞ്ഞസ്മിം ദേസേ ഉട്ഠിതഭൂമിരസാദിഭേദേന ആഹാരകിച്ചം അസാധേന്തമ്പി വാ സമ്ഭവേയ്യാതി ആഹ ‘‘തേസു തേസു ജനപദേസൂ’’തിആദി. കേചി പന ‘‘ഏകസ്മിം ജനപദേ ആഹാരകിച്ചം സാധേന്തം സേസജനപദേസുപി വികാലേ ന കപ്പതി ഏവാതി ദസ്സനത്ഥം ഇദം വുത്ത’’ന്തിപി (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയകണ്ഡ ൩.൨൪൮-൨൪൯) വദന്തി. പകതിആഹാരവസേനാതി അഞ്ഞേഹി യാവകാലികേഹി അയോജിതം അത്തനോ പകതിയാവ ആഹാരകിച്ചകരണവസേന. സമ്മോഹോയേവ ഹോതീതി അനേകത്ഥാനം നാമാനം, അപ്പസിദ്ധാനഞ്ച സമ്ഭവതോ സമ്മോഹോ ഏവ സിയാ. തേനേവേത്ഥ മയമ്പി മൂലകമൂലാദീനം പരിയായന്തരദസ്സനേന അദസ്സനം കരിമ്ഹ ഉപദേസതോവ ഗഹേതബ്ബതോ.

യന്തി വട്ടകന്ദം. മുളാലന്തി ഥൂലതരുണമൂലമേവ, രുക്ഖവല്ലിആദീനം മത്ഥകോതി ഹേട്ഠാ വുത്തമേവ സമ്പിണ്ഡേത്വാ വുത്തം. അച്ഛിവാദീനം അപരിപക്കാനേവ ഫലാനി യാവജീവികാനീതി ദസ്സേതും ‘‘അപരിപക്കാനീ’’തി വുത്തം. ഹരീതകാദീനം അട്ഠീനീതി ഏത്ഥ മിഞ്ജം യാവകാലികന്തി കേചി വദന്തി, തം ന യുത്തം അട്ഠകഥായം അവുത്തത്താ.

ഹിങ്ഗുരുക്ഖതോ പഗ്ഘരിതനിയ്യാസോ ഹിങ്ഗു നാമ. ഹിങ്ഗുജതുആദയോ ച ഹിങ്ഗുവികതിയോവ. തത്ഥ ഹിങ്ഗുജതു നാമ ഹിങ്ഗുരുക്ഖസ്സ ദണ്ഡപത്താനി പചിത്വാ കതനിയ്യാസോ. ഹിങ്ഗുസിപാടികാ നാമ ഹിങ്ഗുപത്താനി പചിത്വാ കതനിയ്യാസോ. അഞ്ഞേന മിസ്സേത്വാ കതോതിപി വദന്തി. തകന്തി അഗ്ഗകോടിയാ നിക്ഖന്തസിലേസോ. തകപത്തിന്തി പത്തതോ നിക്ഖന്തസിലേസോ. തകപണ്ണിന്തി പലാസേ ഭജ്ജിത്വാ കതസിലേസോ. ദണ്ഡതോ നിക്ഖന്തസിലേസോതിപി വദന്തി. വികാലതാ, യാവകാലികതാ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

വികാലഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൫൨-൩. അട്ഠമേ താദിസന്തി അസൂപബ്യഞ്ജനം. യാവകാലികം വാ യാമകാലികം വാ…പേ… പാചിത്തിയന്തി ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി പാളിയം ഖാദനീയഭോജനീയപദേഹി യാവകാലികമേവ സങ്ഗഹിതം, ന യാമകാലികം. തഥാപി ‘‘അനാപത്തി യാമകാലികം യാമേ നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതീ’’തി ഇധ ചേവ –

‘‘യാമകാലികേന, ഭിക്ഖവേ, സത്താഹകാലികം…പേ… യാവജീവികം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം യാമേ കപ്പതി, യാമാതിക്കന്തേ ന കപ്പതീ’’തി (മഹാവ. ൩൦൫) –

അഞ്ഞത്ഥ ച വുത്തത്താ, ‘‘യാമകാലിക’’ന്തി വചനസാമത്ഥിയതോ ച ഭഗവതോ അധിപ്പായഞ്ഞൂഹി അട്ഠകഥാചരിയേഹി യാമകാലികം സന്നിധികാരകകതം പാചിത്തിയവത്ഥുമേവ വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. യന്തി പത്തം, ഘംസനകിരിയാപേക്ഖായ ചേതം ഉപയോഗവചനം. അങ്ഗുലിലേഖാ പഞ്ഞായതീതി സിനേഹാഭാവേപി പത്തസ്സ സുച്ഛവിതായ പഞ്ഞായതി. യന്തി യാവകാലികം, യാമകാലികഞ്ച. അപരിച്ചത്തമേവാതി നിരപേക്ഖതായ അനുപസമ്പന്നസ്സ അദിന്നം, അപരിച്ചത്തഞ്ച യാവകാലികാദിവത്ഥുമേവ സന്ധായ വദതി, ന പന തഗ്ഗതപടിഗ്ഗഹണം. ന ഹി വത്ഥും അപരിച്ചജിത്വാ തത്ഥഗതപടിഗ്ഗഹണം പരിച്ചജിതും സക്കാ, ന ച താദിസം വചനമത്ഥി. യദി ഭവേയ്യ, ‘‘സചേ പത്തോ ദുദ്ധോതോ ഹോതി…പേ… ഭുഞ്ജന്തസ്സ പാചിത്തിയ’’ന്തി വചനം വിരുജ്ഝേയ്യ. ന ഹി ധോവനേന ആമിസം അപനേതും വായമന്തസ്സ പടിഗ്ഗഹണേ അപേക്ഖാ വത്തതി. യേന പുനദിവസേ ഭുഞ്ജതോ പാചിത്തിയം ജനേയ്യ, പത്തേ പന വത്തമാനാ അപേക്ഖാ തഗ്ഗതികേ ആമിസേപി വത്തതി ഏവനാമാതി ആമിസേ അനപേക്ഖതാ ഏത്ഥ ന ലബ്ഭതി, തതോ ആമിസേ അവിജഹിതപടിഗ്ഗഹണം പുനദിവസേ പാചിത്തിയം ജനേതീതി ഇദം വുത്തം. അഥ മതം ‘‘യദഗ്ഗേനേത്ഥ ആമിസാനപേക്ഖതാ ന ലബ്ഭതി. തദഗ്ഗേന പടിഗ്ഗഹണാനപേക്ഖാപി ന ലബ്ഭതീ’’തി. തഥാ സതി യത്ഥ ആമിസാപേക്ഖാ അത്ഥി, തത്ഥ പടിഗ്ഗഹണാപേക്ഖാപി ന വിഗച്ഛതീതി ആപന്നം, ഏവഞ്ച പടിഗ്ഗഹണേ അനപേക്ഖവിസ്സജ്ജനം വിസും ന വത്തബ്ബം സിയാ. അട്ഠകഥായഞ്ചേതമ്പി പടിഗ്ഗഹണവിജഹനകാരണത്തേന അഭിമതം സിയാ, ഇദം സുട്ഠുതരം കത്വാ വിസും വത്തബ്ബം ചീവരാപേക്ഖായ വത്തമാനായപി പച്ചുദ്ധാരേന അധിട്ഠാനവിജഹനം വിയ. ഏതസ്മിഞ്ച ഉപായേ സതി ഗണ്ഠികാഹതപത്തേസു അവട്ടനതാ നാമ ന സിയാതി വുത്തോവായമത്ഥോ. തസ്മാ യം വുത്തം സാരത്ഥദീപനിയം ‘‘യം പരസ്സ പരിച്ചജിത്വാ അദിന്നമ്പി സചേ പടിഗ്ഗഹണേ നിരപേക്ഖനിസ്സജ്ജനേന വിജഹിതപടിഗ്ഗഹണം ഹോതി, തമ്പി ദുതിയദിവസേ വട്ടതീ’’തിആദി (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയകണ്ഡ ൩.൨൫൨-൨൫൩), തം ന സാരതോ പച്ചേതബ്ബം.

പകതിആമിസേതി ഓദനാദികപ്പിയയാവകാലികേ. ദ്വേതി പുരേഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതം യാമകാലികം പുരേഭത്തം സാമിസേന മുഖേന ഭുഞ്ജതോ സന്നിധിപച്ചയാ ഏകം, യാമകാലികസംസട്ഠതായ യാവകാലികത്തഭജനേന അനതിരിത്തപച്ചയാ ഏകന്തി ദ്വേ പാചിത്തിയാനി. വികപ്പദ്വയേതി സാമിസനിരാമിസപക്ഖദ്വയേ. ഥുല്ലച്ചയഞ്ച ദുക്കടഞ്ചാതി മനുസ്സമംസേ ഥുല്ലച്ചയം, സേസേസു ദുക്കടം. യാവകാലികയാമകാലികതാ, സന്നിധിഭാവോ, തസ്സ അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. പണീതഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൫൯. നവമേ പണീതസംസട്ഠാനി ഭോജനാനി പണീതഭോജനാനീതി പാളിയം പന ഭോജനാനി പുബ്ബേ വുത്തത്താ പാകടാനീതി അദസ്സിതാനി, താദിസേഹി പണീതേഹി മിസ്സത്താ പണീതഭോജനാനി നാമ ഹോന്തി. തേസം പഭേദദസ്സനത്ഥം ‘‘സേയ്യഥിദം സപ്പി നവനീത’’ന്തിആദി വുത്തം. സപ്പിഭത്തന്തി ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി സപ്പിനാ സംസട്ഠം ഭത്തം, സപ്പി ച ഭത്തഞ്ചാതിപി അത്ഥോ വിഞ്ഞായതി, അട്ഠകഥായം പന ‘‘സാലിഭത്തം വിയ സപ്പിഭത്തം നാമ നത്ഥീ’’തിആദിനാ വുത്തത്താ ന സക്കാ അഞ്ഞം വത്ഥും. അട്ഠകഥാചരിയാ ഏവ ഹി ഈദിസേസു ഠാനേസു പമാണം.

മൂലന്തി കപ്പിയഭണ്ഡം വുത്തം. തസ്മാ അനാപത്തീതി ഏത്ഥ വിസങ്കേതേന പാചിത്തിയാഭാവേപി സൂപോദനദുക്കടാ ന മുച്ചതീതി വദന്തി. ‘‘കപ്പിയസപ്പിനാ, അകപ്പിയസപ്പിനാ’’തി ച ഇദം കപ്പിയാകപ്പിയമംസസത്താനം വസേന വുത്തം.

൨൬൧. മഹാനാമസിക്ഖാപദം നാമ ഉപരി ചാതുമാസപച്ചയപവാരണാസിക്ഖാപദം (പാചി. ൩൦൩ ആദയോ). അഗിലാനോ ഹി അപ്പവാരിതട്ഠാനേ വിഞ്ഞാപേന്തോപി കാലപരിച്ഛേദം, ഭേസജ്ജപരിച്ഛേദം വാ കത്വാ സങ്ഘവസേന പവാരിതട്ഠാനതോ തദുത്തരി വിഞ്ഞാപേന്തേന, പരിച്ഛേദബ്ഭന്തരേപി ന ഭേസജ്ജകരണീയേന രോഗേന ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേന്തേന ച സമോ ഹോതീതി ‘‘മഹാനാമസിക്ഖാപദേന കാരേതബ്ബോ’’തി വുത്തം. പണീതഭോജനതാ, അഗിലാനതാ, അകതവിഞ്ഞത്തിയാ പടിലാഭോ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

പണീതഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദന്തപോനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൬൩. ദസമേ ഘനബദ്ധോതി ഘനമംസേന സമ്ബദ്ധോ, കഥിനസംഹതസരീരോതി അത്ഥോ.

൨൬൪. മുഖദ്വാരന്തി മുഖതോ ഹേട്ഠാ ദ്വാരം മുഖദ്വാരം, ഗലനാളികന്തി അത്ഥോ. ഏവഞ്ച നാസികായ പവിട്ഠമ്പി മുഖദ്വാരം പവിട്ഠമേവ ഹോതി, മുഖേ പക്ഖിത്തമത്തഞ്ച അപ്പവിട്ഠം. ആഹാരന്തി അജ്ഝോഹരിതബ്ബം കാലികം അധിപ്പേതം, ന ഉദകം. തഞ്ഹി ഭേസജ്ജസങ്ഗഹിതമ്പി അകാലികമേവ പടിഗ്ഗഹിതസ്സേവ കാലികത്താ. ഉദകേ ഹി പടിഗ്ഗഹണം ന രുഹതി. തേനേവ ഭിക്ഖുനാ താപിതേന ഉദകേന ചിരപടിഗ്ഗഹിതേന ച അകപ്പിയകുടിയം വുത്ഥേന ച സഹ ആമിസം ഭുഞ്ജന്തസ്സാപി സാമപാകാദിദോസോ ന ഹോതി. വക്ഖതി ഹി ‘‘ഭിക്ഖു യാഗുഅത്ഥായ…പേ… ഉദകം താപേതി, വട്ടതീ’’തിആദി (പാചി. അട്ഠ. ൨൬൫). ഭിക്ഖൂ പന ഏതം അധിപ്പായം തദാ ന ജാനിംസു. തേനാഹ ‘‘സമ്മാ അത്ഥം അസല്ലക്ഖേത്വാ’’തിആദി.

൨൬൫. രഥരേണുമ്പീതി രഥേ ഗച്ഛന്തേ ഉട്ഠഹനരേണുസദിസരേണും. തേന തതോ സുഖുമം ആകാസേ പരിബ്ഭമനകം ദിസ്സമാനമ്പി അബ്ബോഹാരികന്തി ദസ്സേതി. അകല്ലകോതി ഗിലാനോ.

‘‘ഗഹേതും വാ…പേ… തസ്സ ഓരിമന്തേനാ’’തി ഇമിനാ ആകാസേ ഉജും ഠത്വാ പരേന ഉക്ഖിത്തം ഗണ്ഹന്തസ്സാപി ആസന്നങ്ഗഭൂതപാദതലതോ പട്ഠായ ഹത്ഥപാസോ പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബോ, ന പന സീസന്തതോ പട്ഠായാതി ദസ്സേതി. തത്ഥ ‘‘ഓരിമന്തേനാ’’തി ഇമസ്സ ഹേട്ഠിമന്തേനാതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ.

ഏത്ഥ ച പവാരണാസിക്ഖാപദട്ഠകഥായം ‘‘സചേ ഭിക്ഖു നിസിന്നോ ഹോതി, ആസനസ്സ പച്ഛിമന്തതോ പട്ഠായാ’’തിആദിനാ (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯) പടിഗ്ഗാഹകാനം ആസന്നങ്ഗസ്സ പാരിമന്തതോ പട്ഠായ പരിച്ഛേദസ്സ ദസ്സിതത്താ ഇധാപി ആകാസേ ഠിതസ്സ പടിഗ്ഗാഹകസ്സ ആസന്നങ്ഗഭൂതപാദങ്ഗുലസ്സ പാരിമന്തഭൂതതോ പണ്ഹിപരിയന്തസ്സ ഹേട്ഠിമതലതോ പട്ഠായ, ദായകസ്സ പന ഓരിമന്തഭൂതതോ പാദങ്ഗുലസ്സ ഹേട്ഠിമതലതോ പട്ഠായ ഹത്ഥപാസോ പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബോതി ദട്ഠബ്ബം. ഇമിനാവ നയേന ഭൂമിയം നിപജ്ജിത്വാ ഉസ്സീസേ നിസിന്നസ്സ ഹത്ഥതോ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സപി ആസന്നസീസങ്ഗസ്സ പാരിമന്തഭൂതതോ ഗീവന്തതോ പട്ഠായേവ ഹത്ഥപാസോ മിനിതബ്ബോ, ന പാദതലതോ പട്ഠായ. ഏവം നിപജ്ജിത്വാ ദാനേപി യഥാനുരൂപം വേദിതബ്ബം. ‘‘യം ആസന്നതരം അങ്ഗ’’ന്തി ഹി വുത്തം.

പടിഗ്ഗഹണസഞ്ഞായാതി ‘‘മഞ്ചാദിനാ പടിഗ്ഗഹേസ്സാമീ’’തി ഉപ്പാദിതസഞ്ഞായ. ഇമിനാ ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാമീ’’തി വാചായ വത്തബ്ബകിച്ചം നത്ഥീതി ദസ്സേതി. കത്ഥചി അട്ഠകഥാസു, പദേസേസു വാ. അസംഹാരിമേ ഫലകേതി ഥാമമജ്ഝിമേന പുരിസേന അസംഹാരിയേ. പുഞ്ഛിത്വാ പടിഗ്ഗഹേത്വാതി പുഞ്ഛിതേപി രജനചുണ്ണസങ്കായ സതി പടിഗ്ഗഹണത്ഥായ വുത്തം, നാസതി. തം പനാതി പതിതരജം അപ്പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഉപരി ഗഹിതപിണ്ഡപാതം. അനാപത്തീതി ദുരുപചിണ്ണാദിദോസോ നത്ഥി. ‘‘അനുപസമ്പന്നസ്സ ദസ്സാമീ’’തിആദിപി വിനയദുക്കടപരിഹാരായ വുത്തം. തഥാ അകത്വാ ഗഹിതേപി പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജതോ അനാപത്തി ഏവ. ‘‘അനുപസമ്പന്നസ്സ ദത്വാ’’തി ഇദമ്പി പുരിമാഭോഗാനുഗുണതായ വുത്തം.

ചരുകേനാതി ഖുദ്ദകഭാജനേന. അഭിഹടത്താതി ദിയ്യമാനക്ഖണം സന്ധായ വുത്തം. ദത്വാ അപനയനകാലേ പന ഛാരികാ വാ ബിന്ദൂനി വാ പതന്തി, പുന പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം അഭിഹാരസ്സ വിഗതത്താതി വദന്തി. തം യഥാ ന പതതി, തഥാ അപനേസ്സാമീതി പരിഹരന്തേ യുജ്ജതി. പകതിസഞ്ഞായ അപനേന്തേ അഭിഹാരോ ന ഛിജ്ജതി, തം പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി. മുഖവട്ടിയാപി ഗഹേതും വട്ടതീതി അഭിഹരിയമാനസ്സ പത്തസ്സ മുഖവട്ടിയാ ഉപരിഭാഗേ ഹത്ഥം പസാരേത്വാ ഫുസിതും വട്ടതി.

പാദേന പേല്ലേത്വാതി ‘‘പാദേന പടിഗ്ഗഹേസ്സാമീ’’തിസഞ്ഞായ അക്കമിത്വാ. കേചീതി അഭയഗിരിവാസിനോ. വചനമത്തമേവാതി പടിബദ്ധപ്പടിബദ്ധന്തി സദ്ദമത്തമേവ നാനം, കായപടിബദ്ധമേവ ഹോതി. തസ്മാ തേസം വചനം ന ഗഹേതബ്ബന്തി അധിപ്പായോ.

തേന ആഹരാപേതുന്തി യസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്തികം ഗതം, തം ഇധ ആനേഹീതി ആണാപേത്വാ തേന ആഹരാപേതും ഇതരസ്സ വട്ടതീതി അത്ഥോ. ന തതോ പരന്തി തദഹേവ സാമം അപ്പടിഗ്ഗഹിതം സന്ധായ വുത്തം. തദഹേവ പടിഗ്ഗഹിതം പന പുനദിവസാദീസു അപ്പടിഗ്ഗഹേത്വാപി പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി വദന്തി.

ഖിയ്യന്തീതി ഖയം ഗച്ഛന്തി, തേസം ചുണ്ണേഹി ഥുല്ലച്ചയഅപ്പടിഗ്ഗഹണാപത്തിയോ ന ഹോന്തീതി അധിപ്പായോ. ‘‘നവസമുട്ഠിത’’ന്തി ഏതേനേവ ഉച്ഛുആദീസു അഭിനവലഗ്ഗത്താ അബ്ബോഹാരികം ന ഹോതീതി ദസ്സേതി. ഏസേവ നയോതി സന്നിധിദോസാദിം സന്ധായ വദതി. തേനാഹ ‘‘ന ഹീ’’തിആദി. തേന ച പടിഗ്ഗഹണങ്ഗേസു പഞ്ചസുപി സമിദ്ധേസു അജ്ഝോഹരിതുകാമതായ ഗഹിതമേവ പടിഗ്ഗഹിതം നാമ ഹോതി അജ്ഝോഹരിതബ്ബേസു ഏവ പടിഗ്ഗഹണസ്സ അനുഞ്ഞാതത്താതി ദസ്സേതി. തഥാ ബാഹിരപരിഭോഗത്ഥായ ഗഹേത്വാ ഠപിതതേലാദിം അജ്ഝോഹരിതുകാമതായ സതി പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി.

കേസഞ്ചീതിആദീസു അനുപസമ്പന്നാനം അത്ഥായ കത്ഥചി ഠപിയമാനമ്പി ഹത്ഥതോ മുത്തമത്തേ ഏവ പടിഗ്ഗഹണം ന വിജഹതി, അഥ ഖോ ഭാജനേ പതിതമേവ പടിഗ്ഗഹണം വിജഹതി. ഭാജനഞ്ച ഭിക്ഖുനാ പുനദിവസത്ഥായ അപേക്ഖിതമേവാതി തഗ്ഗതമ്പി ആമിസം ദുദ്ധോതപത്തഗതം വിയ പടിഗ്ഗഹണം ന വിജഹതീതി ആസങ്കായ ‘‘സാമണേരസ്സ ഹത്ഥേ പക്ഖിപിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ഈദിസേസു ഹി യുത്തി ന ഗവേസിതബ്ബാ, വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം. ‘‘പത്തഗതാ യാഗൂ’’തി ഇമിനാ പത്തമുഖവട്ടിയാ ഫുട്ഠേപി കൂടേ യാഗു പടിഗ്ഗഹിതാ, ഉഗ്ഗഹിതാ വാ ന ഹോതി ഭിക്ഖുനോ അനിച്ഛായ ഫുട്ഠത്താതി ദസ്സേതി. ആരോപേതീതി ഹത്ഥം ഫുസാപേതി. പടിഗ്ഗഹണൂപഗം ഭാരം നാമ മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ഉക്ഖേപാരഹം. ന പിദഹിതബ്ബന്തി ഹത്ഥതോ മുത്തം സന്ധായ വുത്തം, ഹത്ഥഗതം പന ഇതരേന ഹത്ഥേന പിദഹതോ, ഹത്ഥതോ മുത്തമ്പി വാ അഫുസിത്വാ ഉപരിപിധാനം പാതേന്തസ്സ ന ദോസോ.

പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതി ഛായത്ഥായ ഉപരി ധാരയമാനാ മഹാസാഖാ യേന കേനചി ഛിജ്ജേയ്യ, തത്ഥ ലഗ്ഗരജം മുഖേ പാതേയ്യ ചാതി കപ്പിയം കാരാപേത്വാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി. കുണ്ഡകേതി മഹാഘടേ. തസ്മിമ്പീതി ചാടിഘടേപി. ഗാഹാപേത്വാതി അപ്പടിഗ്ഗഹിതം കാലികം ഗാഹാപേത്വാ.

ദുതിയത്ഥേരസ്സാതി ‘‘ഥേരസ്സ പത്തം മയ്ഹം ദേഥാ’’തി തേന അത്തനോ പരിച്ചജാപേത്വാ ദുതിയത്ഥേരസ്സ ദേതി. ഏത്ഥ പനാതി പത്തപരിവത്തനേ. കാരണന്തി ഏത്ഥ യഥാ ‘‘സാമണേരാ ഇതോ അമ്ഹാകമ്പി ദേന്തീ’’തി വിതക്കോ ഉപ്പജ്ജതി, ന തഥാതി കാരണം വദന്തി, തഞ്ച യുത്തം. യസ്സ പന താദിസോ വിതക്കോ നത്ഥി, തേന അപരിവത്തേത്വാപി ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി.

നിച്ചാലേതുന്തി ചാലേത്വാ പാസാണസക്ഖരാദിഅപനയം കാതും. ഉദ്ധനം ആരോപേതബ്ബന്തി അനഗ്ഗികം ഉദ്ധനം സന്ധായ വുത്തം. ഉദ്ധനേ പച്ചമാനസ്സ ആലുളനേ ഉപരി അപക്കതണ്ഡുലാ ഹേട്ഠാ പവിസിത്വാ പച്ചതീതി ആഹ ‘‘സാമംപാകഞ്ചേവ ഹോതീ’’തി.

ആധാരകേ പത്തോ ഠപിതോതി അപ്പടിഗ്ഗഹിതാമിസോ പത്തോ പുന പടിഗ്ഗഹണത്ഥായ ഠപിതോ. ഏകഗ്ഗഹണേനേവാതി സാമണേരാനം ഗഹിതസ്സ പുന അച്ഛഡ്ഡനവസേന ഗഹണേന. ഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി ധൂമവട്ടിയാ തദഹുപടിഗ്ഗഹിതത്താ വുത്തം. ഭത്തുഗ്ഗാരോതിആദി അബ്ബോഹാരികപ്പസങ്ഗേന വികാലഭോജനവിനിച്ഛയദസ്സനം. സമുദ്ദോദകേനാതി അപ്പടിഗ്ഗഹിതേന. ഹിമകരകാ നാമ കദാചി വസ്സോദകേന സഹ പതനകാ പാസാണലേഖാ വിയ ഘനീഭൂതഉദകവിസേസാ, തേസു പടിഗ്ഗഹണകിച്ചം നത്ഥി. തേനാഹ ‘‘ഉദകഗതികാ ഏവാ’’തി. പുരേഭത്തമേവ വട്ടതീതി അപ്പടിഗ്ഗഹിതാപത്തീഹി അബ്ബോഹാരികമ്പി വികാലഭോജനാപത്തീഹി സബ്ബോഹാരികന്തി ദസ്സേതി.

ലഗ്ഗതീതി മുഖേ ച ഹത്ഥേ ച മത്തികാവണ്ണം ദസ്സേതി. ബഹലന്തി ഹത്ഥമുഖേസു അലഗ്ഗനകമ്പി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം. വാസമത്തന്തി രേണുഖീരാഭാവം ദസ്സേതി. ആകിരതി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബന്തി പുപ്ഫരസസ്സ പഞ്ഞായനതോ വുത്തം.

മഹാഭൂതേസൂതി പാണസരീരസന്നിസ്സിതേസു പഥവീആദിമഹാഭൂതേസു. സബ്ബം വട്ടതീതി അത്തനോ, പരേസഞ്ച സരീരനിസ്സിതം സബ്ബം വട്ടതി. അകപ്പിയമംസാനുലോമതായ ഥുല്ലച്ചയാദിം ന ജനേതീതി അധിപ്പായോ. പതതീതി അത്തനോ സരീരതോ വിച്ഛിന്ദിത്വാ പതതി. ‘‘രുക്ഖതോ ഛിന്ദിത്വാ’’തി വുത്തത്താ മത്തികത്ഥായ പഥവിം ഖണിതും, അഞ്ഞമ്പി യംകിഞ്ചി മൂലപണ്ണാദിവിസഭേസജ്ജം ഛിന്ദിത്വാ ഛാരികം അകത്വാപി അപ്പടിഗ്ഗഹിതമ്പി പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി ദട്ഠബ്ബം. അപ്പടിഗ്ഗഹിതതാ, അനനുഞ്ഞാതതാ, ധൂമാദിഅബ്ബോഹാരികതാഭാവോ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

ദന്തപോനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ ഭോജനവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.