൧. ഓവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൪൪. തതിയവഗ്ഗസ്സ പഠമേ തിരച്ഛാനഭൂതന്തി തിരോകരണഭൂതം, ബാഹിരഭൂതന്തി അത്ഥോ. സമിദ്ധോതി പരിപുണ്ണോ. സഹിതത്ഥോ അത്ഥയുത്തോ. അത്ഥഗമ്ഭീരതാദിനാ ഗമ്ഭീരോ.

൧൪൫-൧൪൭. പരതോതി ഉത്തരി. കരോന്തോവാതി പരിബാഹിരേ കരോന്തോ. വിഭങ്ഗേതി ഝാനവിഭങ്ഗേ. ചരണന്തി നിബ്ബാനഗമനായ പാദം.

യദസ്സാതി യം അസ്സ. ധാരേതീതി അവിനസ്സമാനം ധാരേതി. പരികഥനത്ഥന്തി പകിണ്ണകകഥാവസേന പരിച്ഛിന്നധമ്മകഥനത്ഥം. തിസ്സോ അനുമോദനാതി സങ്ഘഭത്താദീസു ദാനാനിസംസപ്പടിസംയുത്താ നിധികുണ്ഡസുത്താദി (ഖു. പാ. ൮.൧ ആദയോ) -അനുമോദനാ, ഗേഹപ്പവേസമങ്ഗലാദീസു മങ്ഗലസുത്താദി (ഖു. പാ. ൫.൧ ആദയോ; സു. നി. മങ്ഗലസുത്ത) -അനുമോദനാ, മതകഭത്താദിഅമങ്ഗലേസു തിരോകുട്ടാദി (ഖു. പാ. ൭.൧ ആദയോ; പേ. വ. ൧൪ ആദയോ) -അനുമോദനാതി ഇമാ തിസ്സോ അനുമോദനാ. കമ്മാകമ്മവിനിച്ഛയോതി പരിവാരാവസാനേ കമ്മവഗ്ഗേ (പരി. ൪൮൨ ആദയോ) വുത്തവിനിച്ഛയോ. സമാധിവസേനാതി സമഥപുബ്ബകവസേന. വിപസ്സനാവസേന വാതി ദിട്ഠിവിസുദ്ധിആദികായ സുക്ഖവിപസ്സനായ വസേന. അത്തനോ സീലരക്ഖണത്ഥം അപരാനപേക്ഖതായ യേന കാമം ഗന്തും ചതസ്സോ ദിസാ അരഹതി, അസ്സ വാ സന്തി, താസു വാ സാധൂതി ചാതുദ്ദിസോ.

അഭിവിനയേതി പാതിമോക്ഖസംവരസങ്ഖാതേ സംവരവിനയേ, തപ്പകാസകേ വാ വിനയപിടകേ. വിനേതുന്തി സിക്ഖാപേതും പകാസേതും. പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാതി പാഠതോ ച അത്ഥതോ ച പഗുണാ മുഖേ സന്നിധാപനവസേന വാചുഗ്ഗതാ കാതബ്ബാ. അത്ഥമത്തവസേനപേത്ഥ യോജനം കരോന്തി. അഭിധമ്മേതി ലക്ഖണരസാദിവസേന പരിച്ഛിന്നേ നാമരൂപധമ്മേ. പുബ്ബേ കിര മഹാഥേരാ പരിയത്തിഅനന്തരധാനായ ഏകേകസ്സ ഗണസ്സ ദീഘനികായാദിഏകേകധമ്മകോട്ഠാസം നിയ്യാതേന്താ ‘‘തുമ്ഹേ ഏതം പാളിതോ ച അട്ഠകഥാതോ ച പരിഹരഥ, സക്കോന്താ ഉത്തരിപി ഉഗ്ഗണ്ഹഥാ’’തി ഏവം സകലധമ്മം ഗന്ഥവസേന നിയ്യാതേന്തി, തത്ഥ തേ ച ഭിക്ഖൂ ഗന്ഥനാമേന ദീഘഭാണകാ മജ്ഝിമഭാണകാതി വോഹരീയന്തി, തേ ച അത്തനോ ഭാരഭൂതം കോട്ഠാസം പരിച്ചജിത്വാ അഞ്ഞം ഉഗ്ഗഹേതും ന ലഭന്തി. തം സന്ധായാഹ ‘‘സചേ മജ്ഝിമഭാണകോ ഹോതീ’’തിആദി.

തത്ഥ ഹേട്ഠിമാ വാ തയോ വഗ്ഗാതി മഹാവഗ്ഗതോ ഹേട്ഠിമാ സഗാഥകവഗ്ഗോ (സം. നി. ൧.൧ ആദയോ), നിദാനവഗ്ഗോ (സം. നി. ൨.൧ ആദയോ), ഖന്ധവഗ്ഗോതി (സം. നി. ൩.൧ ആദിയോ) ഇമേ തയോ വഗ്ഗാ. തികനിപാതതോ പട്ഠായ ഹേട്ഠാതി ഏകകനിപാതദുകനിപാതേ സന്ധായ വുത്തം. ധമ്മപദമ്പി സഹ വത്ഥുനാ ജാതകഭാണകേന അത്തനോ ജാതകേന സദ്ധിം ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം. തതോ ഓരം ന വട്ടതീതി മഹാപച്ചരിവാദസ്സ അധിപ്പായോ. തതോ തതോതി ദീഘനികായാദിതോ. ഉച്ചിനിത്വാ ഉഗ്ഗഹിതം സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ, ഭിക്ഖുനോപി പുബ്ബാപരാനുസന്ധിആദികുസലതായ ച ന ഹോതീതി ‘‘തം ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിത്തം. അഭിധമ്മേ കിഞ്ചി ഉഗ്ഗഹേതബ്ബന്തി ന വുത്തന്തി ഏത്ഥ യസ്മാ വിനയേ കുസലത്തികാദിവിഭാഗോ, സുത്തന്തേസു സമഥവിപസ്സനാമഗ്ഗോ ച അഭിധമ്മപാഠം വിനാ ന വിഞ്ഞായതി, അന്ധകാരേ പവിട്ഠകാലോ വിയ ഹോതി, തസ്മാ സുത്തവിനയാനം ഗഹണവസേന അഭിധമ്മഗ്ഗഹണം വുത്തമേവാതി വിസും ന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. യഥാ ‘‘ഭോജനം ഭുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തേ ‘‘ബ്യഞ്ജനം ഖാദിതബ്ബ’’ന്തി അവുത്തമ്പി വുത്തമേവ ഹോതി തദവിനാഭാവതോ, ഏവംസമ്പദമിദം ദട്ഠബ്ബം.

പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനായാതി പരിമണ്ഡലാനി പരിപുണ്ണാനി പദേസു സിഥിലധനിതാദിബ്യഞ്ജനാനി യസ്സം, തായ. പുരസ്സ ഏസാതി പോരീ, നഗരവാസീനം കഥാതി അത്ഥോ. അനേലഗളായാതി ഏത്ഥ ഏലാതി ഖേളം തഗ്ഗളനവിരഹിതായ. കല്യാണവാക്കരണോതി ഏത്ഥ വാചാ ഏവ വാക്കരണം, ഉദാഹരണഘോസോ. കല്യാണം മധുരം വാക്കരണമസ്സാതി കല്യാണവാക്കരണോ. ഉപസമ്പന്നായ മേഥുനേനേവ അഭബ്ബോ ഹോതി, ന സിക്ഖമാനാസാമണേരീസൂതി ആഹ ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ കായസംസഗ്ഗം വാ’’തിആദി.

൧൪൮. ഗരുകേഹീതി ഗരുകഭണ്ഡേഹി. ഏകതോഉപസമ്പന്നായാതി ഉപയോഗത്ഥേ ഭുമ്മവചനം. ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നാ നാമ പരിവത്തലിങ്ഗാ വാ പഞ്ചസതസാകിയാനിയോ വാ. ഏതാ പന ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഓവദന്തസ്സ പാചിത്തിയമേവ.

൧൪൯. ന നിമന്തിതാ ഹുത്വാ ഗന്തുകാമാതി നിമന്തിതാ ഹുത്വാ ഭോജനപരിയോസാനേ ഗന്തുകാമാ ന ഹോന്തി, തത്ഥേവ വസിതുകാമാ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. യതോതി ഭിക്ഖുനുപസ്സയതോ. യാചിത്വാതി ‘‘തുമ്ഹേഹി ആനീതഓവാദേനേവ മയമ്പി വസിസ്സാമാ’’തി യാചിത്വാ. തത്ഥാതി തസ്മിം ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ. അഭിക്ഖുകാവാസേ വസ്സം വസന്തിയാ പാചിത്തിയം, അപഗച്ഛന്തിയാ ദുക്കടം.

ഇമാസു കതരാപത്തി പരിഹരിതബ്ബാതി ചോദനം പരിഹരന്തോ ആഹ ‘‘സാ രക്ഖിതബ്ബാ’’തി. സാ വസ്സാനുഗമനമൂലികാ ആപത്തി രക്ഖിതബ്ബാ, ഇതരായ അനാപത്തികാരണം അത്ഥീതി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘ആപദാസു ഹീ’’തിആദി.

ഓവാദത്ഥായാതി ഓവാദേ യാചനത്ഥായ. ദ്വേ തിസ്സോതി ദ്വീഹി തീഹി, കരണത്ഥേ ചേതം പച്ചത്തവചനം. പാസാദികേനാതി പസാദജനകേന കായകമ്മാദിനാ. സമ്പാദേതൂതി തിവിധം സിക്ഖം സമ്പാദേതു. അസമ്മതതാ, ഭിക്ഖുനിയാ പരിപുണ്ണൂപസമ്പന്നതാ, ഓവാദവസേന അട്ഠഗരുധമ്മദാനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ഓവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.