൩. ഓവാദവഗ്ഗോ

൧. ഓവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൪൪. തതിയവഗ്ഗസ്സ പഠമേ തിരച്ഛാനഭൂതന്തി തിരോകരണഭൂതം, ബാഹിരഭൂതന്തി അത്ഥോ. സമിദ്ധോതി പരിപുണ്ണോ. സഹിതത്ഥോ അത്ഥയുത്തോ. അത്ഥഗമ്ഭീരതാദിനാ ഗമ്ഭീരോ.

൧൪൫-൧൪൭. പരതോതി ഉത്തരി. കരോന്തോവാതി പരിബാഹിരേ കരോന്തോ. വിഭങ്ഗേതി ഝാനവിഭങ്ഗേ. ചരണന്തി നിബ്ബാനഗമനായ പാദം.

യദസ്സാതി യം അസ്സ. ധാരേതീതി അവിനസ്സമാനം ധാരേതി. പരികഥനത്ഥന്തി പകിണ്ണകകഥാവസേന പരിച്ഛിന്നധമ്മകഥനത്ഥം. തിസ്സോ അനുമോദനാതി സങ്ഘഭത്താദീസു ദാനാനിസംസപ്പടിസംയുത്താ നിധികുണ്ഡസുത്താദി (ഖു. പാ. ൮.൧ ആദയോ) -അനുമോദനാ, ഗേഹപ്പവേസമങ്ഗലാദീസു മങ്ഗലസുത്താദി (ഖു. പാ. ൫.൧ ആദയോ; സു. നി. മങ്ഗലസുത്ത) -അനുമോദനാ, മതകഭത്താദിഅമങ്ഗലേസു തിരോകുട്ടാദി (ഖു. പാ. ൭.൧ ആദയോ; പേ. വ. ൧൪ ആദയോ) -അനുമോദനാതി ഇമാ തിസ്സോ അനുമോദനാ. കമ്മാകമ്മവിനിച്ഛയോതി പരിവാരാവസാനേ കമ്മവഗ്ഗേ (പരി. ൪൮൨ ആദയോ) വുത്തവിനിച്ഛയോ. സമാധിവസേനാതി സമഥപുബ്ബകവസേന. വിപസ്സനാവസേന വാതി ദിട്ഠിവിസുദ്ധിആദികായ സുക്ഖവിപസ്സനായ വസേന. അത്തനോ സീലരക്ഖണത്ഥം അപരാനപേക്ഖതായ യേന കാമം ഗന്തും ചതസ്സോ ദിസാ അരഹതി, അസ്സ വാ സന്തി, താസു വാ സാധൂതി ചാതുദ്ദിസോ.

അഭിവിനയേതി പാതിമോക്ഖസംവരസങ്ഖാതേ സംവരവിനയേ, തപ്പകാസകേ വാ വിനയപിടകേ. വിനേതുന്തി സിക്ഖാപേതും പകാസേതും. പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാതി പാഠതോ ച അത്ഥതോ ച പഗുണാ മുഖേ സന്നിധാപനവസേന വാചുഗ്ഗതാ കാതബ്ബാ. അത്ഥമത്തവസേനപേത്ഥ യോജനം കരോന്തി. അഭിധമ്മേതി ലക്ഖണരസാദിവസേന പരിച്ഛിന്നേ നാമരൂപധമ്മേ. പുബ്ബേ കിര മഹാഥേരാ പരിയത്തിഅനന്തരധാനായ ഏകേകസ്സ ഗണസ്സ ദീഘനികായാദിഏകേകധമ്മകോട്ഠാസം നിയ്യാതേന്താ ‘‘തുമ്ഹേ ഏതം പാളിതോ ച അട്ഠകഥാതോ ച പരിഹരഥ, സക്കോന്താ ഉത്തരിപി ഉഗ്ഗണ്ഹഥാ’’തി ഏവം സകലധമ്മം ഗന്ഥവസേന നിയ്യാതേന്തി, തത്ഥ തേ ച ഭിക്ഖൂ ഗന്ഥനാമേന ദീഘഭാണകാ മജ്ഝിമഭാണകാതി വോഹരീയന്തി, തേ ച അത്തനോ ഭാരഭൂതം കോട്ഠാസം പരിച്ചജിത്വാ അഞ്ഞം ഉഗ്ഗഹേതും ന ലഭന്തി. തം സന്ധായാഹ ‘‘സചേ മജ്ഝിമഭാണകോ ഹോതീ’’തിആദി.

തത്ഥ ഹേട്ഠിമാ വാ തയോ വഗ്ഗാതി മഹാവഗ്ഗതോ ഹേട്ഠിമാ സഗാഥകവഗ്ഗോ (സം. നി. ൧.൧ ആദയോ), നിദാനവഗ്ഗോ (സം. നി. ൨.൧ ആദയോ), ഖന്ധവഗ്ഗോതി (സം. നി. ൩.൧ ആദിയോ) ഇമേ തയോ വഗ്ഗാ. തികനിപാതതോ പട്ഠായ ഹേട്ഠാതി ഏകകനിപാതദുകനിപാതേ സന്ധായ വുത്തം. ധമ്മപദമ്പി സഹ വത്ഥുനാ ജാതകഭാണകേന അത്തനോ ജാതകേന സദ്ധിം ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം. തതോ ഓരം ന വട്ടതീതി മഹാപച്ചരിവാദസ്സ അധിപ്പായോ. തതോ തതോതി ദീഘനികായാദിതോ. ഉച്ചിനിത്വാ ഉഗ്ഗഹിതം സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ, ഭിക്ഖുനോപി പുബ്ബാപരാനുസന്ധിആദികുസലതായ ച ന ഹോതീതി ‘‘തം ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിത്തം. അഭിധമ്മേ കിഞ്ചി ഉഗ്ഗഹേതബ്ബന്തി ന വുത്തന്തി ഏത്ഥ യസ്മാ വിനയേ കുസലത്തികാദിവിഭാഗോ, സുത്തന്തേസു സമഥവിപസ്സനാമഗ്ഗോ ച അഭിധമ്മപാഠം വിനാ ന വിഞ്ഞായതി, അന്ധകാരേ പവിട്ഠകാലോ വിയ ഹോതി, തസ്മാ സുത്തവിനയാനം ഗഹണവസേന അഭിധമ്മഗ്ഗഹണം വുത്തമേവാതി വിസും ന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. യഥാ ‘‘ഭോജനം ഭുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തേ ‘‘ബ്യഞ്ജനം ഖാദിതബ്ബ’’ന്തി അവുത്തമ്പി വുത്തമേവ ഹോതി തദവിനാഭാവതോ, ഏവംസമ്പദമിദം ദട്ഠബ്ബം.

പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനായാതി പരിമണ്ഡലാനി പരിപുണ്ണാനി പദേസു സിഥിലധനിതാദിബ്യഞ്ജനാനി യസ്സം, തായ. പുരസ്സ ഏസാതി പോരീ, നഗരവാസീനം കഥാതി അത്ഥോ. അനേലഗളായാതി ഏത്ഥ ഏലാതി ഖേളം തഗ്ഗളനവിരഹിതായ. കല്യാണവാക്കരണോതി ഏത്ഥ വാചാ ഏവ വാക്കരണം, ഉദാഹരണഘോസോ. കല്യാണം മധുരം വാക്കരണമസ്സാതി കല്യാണവാക്കരണോ. ഉപസമ്പന്നായ മേഥുനേനേവ അഭബ്ബോ ഹോതി, ന സിക്ഖമാനാസാമണേരീസൂതി ആഹ ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ കായസംസഗ്ഗം വാ’’തിആദി.

൧൪൮. ഗരുകേഹീതി ഗരുകഭണ്ഡേഹി. ഏകതോഉപസമ്പന്നായാതി ഉപയോഗത്ഥേ ഭുമ്മവചനം. ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നാ നാമ പരിവത്തലിങ്ഗാ വാ പഞ്ചസതസാകിയാനിയോ വാ. ഏതാ പന ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഓവദന്തസ്സ പാചിത്തിയമേവ.

൧൪൯. ന നിമന്തിതാ ഹുത്വാ ഗന്തുകാമാതി നിമന്തിതാ ഹുത്വാ ഭോജനപരിയോസാനേ ഗന്തുകാമാ ന ഹോന്തി, തത്ഥേവ വസിതുകാമാ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. യതോതി ഭിക്ഖുനുപസ്സയതോ. യാചിത്വാതി ‘‘തുമ്ഹേഹി ആനീതഓവാദേനേവ മയമ്പി വസിസ്സാമാ’’തി യാചിത്വാ. തത്ഥാതി തസ്മിം ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ. അഭിക്ഖുകാവാസേ വസ്സം വസന്തിയാ പാചിത്തിയം, അപഗച്ഛന്തിയാ ദുക്കടം.

ഇമാസു കതരാപത്തി പരിഹരിതബ്ബാതി ചോദനം പരിഹരന്തോ ആഹ ‘‘സാ രക്ഖിതബ്ബാ’’തി. സാ വസ്സാനുഗമനമൂലികാ ആപത്തി രക്ഖിതബ്ബാ, ഇതരായ അനാപത്തികാരണം അത്ഥീതി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘ആപദാസു ഹീ’’തിആദി.

ഓവാദത്ഥായാതി ഓവാദേ യാചനത്ഥായ. ദ്വേ തിസ്സോതി ദ്വീഹി തീഹി, കരണത്ഥേ ചേതം പച്ചത്തവചനം. പാസാദികേനാതി പസാദജനകേന കായകമ്മാദിനാ. സമ്പാദേതൂതി തിവിധം സിക്ഖം സമ്പാദേതു. അസമ്മതതാ, ഭിക്ഖുനിയാ പരിപുണ്ണൂപസമ്പന്നതാ, ഓവാദവസേന അട്ഠഗരുധമ്മദാനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ഓവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. അത്ഥങ്ഗതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൫൩. ദുതിയേ കോകനദന്തി പദുമവിസേസം, തം കിര ബഹുപത്തം വണ്ണസമ്പന്നം. അയഞ്ഹേത്ഥ അത്ഥോ – യഥാ കോകനദസങ്ഖാതം പദുമം, ഏവം ഫുല്ലമുഖപദുമം അവീതഗുണഗന്ധം നിമ്മലേ അന്തലിക്ഖേ ആദിച്ചം വിയ ച അത്തനോ തേജസാ തപന്തം തതോ ഏവ വിരോചമാനം അങ്ഗേഹി നിച്ഛരണകജുതിയാ അങ്ഗീരസം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം പസ്സാതി. രജോഹരണന്തി സരീരേ രജം പുഞ്ഛതീതി രജോഹരണന്തി പുഞ്ഛനചോളസ്സ നാമം. ഓഭാസവിസ്സജ്ജനപുബ്ബകാ ഭാസിതഗാഥാ ഓഭാസഗാഥാ നാമ. വിസുദ്ധിമഗ്ഗാദീസു (വിസുദ്ധി. ൨.൩൮൬) പന ‘‘രാഗോ രജോ ന ച പന രേണു വുച്ചതീ’’തിആദി ഓഭാസഗാഥാ വുത്താ, ന പനേസാ ‘‘അധിചേതസോ’’തി ഗാഥാ. അയഞ്ച ചൂളപന്ഥകത്ഥേരസ്സ ഉദാനഗാഥാതി ഉദാനപാളിയം നത്ഥി, ഏകുദാനിയത്ഥേരസ്സ (ഥേരഗാ. ൧.൬൭ ഏകുദാനിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ) നായം ഉദാനഗാഥാതി തത്ഥ വുത്തം. ഇധ പന പാളിയാ ഏവ വുത്തത്താ ഥേരസ്സാപി ഉദാനഗാഥാതി ഗഹേതബ്ബം. ഇധ ച അഗരുധമ്മേനാപി ഓവദതോ പാചിത്തിയമേവ. അത്ഥങ്ഗതസൂരിയതാ, പരിപുണ്ണൂപസമ്പന്നതാ, ഓവദനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

അത്ഥങ്ഗതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഭിക്ഖുനുപസ്സയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൬൨. തതിയം ഉത്താനമേവ. ഉപസ്സയൂപഗമനം, പരിപുണ്ണൂപസമ്പന്നതാ, സമയാഭാവോ, ഗരുധമ്മേഹി ഓവദനന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

ഭിക്ഖുനുപസ്സയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ആമിസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൬൪. ചതുത്ഥേ ആമിസനിരപേക്ഖമ്പി ആമിസഹേതു ഓവദതീതിസഞ്ഞായ ഭണന്തസ്സപി അനാപത്തി സചിത്തകത്താ സിക്ഖാപദസ്സ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ഉപസമ്പന്നതാ, ധമ്മേന ലദ്ധസമ്മുതിതാ, അനാമിസന്തരതാ, അവണ്ണകാമതായ ഏവം ഭണനന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

ആമിസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൬൯. പഞ്ചമം ചീവരദാനസിക്ഖാപദം ഉത്താനമേവ.

൬. ചീവരസിബ്ബനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൭൬. ഛട്ഠേ കഥിനവത്തന്തി കഥിനമാസേ ചീവരം കരോന്താനം സബ്രഹ്മചാരീനം സഹായഭാവൂപഗമനം സന്ധായ വുത്തം. വഞ്ചേത്വാതി ‘‘തവ ഞാതികായാ’’തി അവത്വാ ‘‘ഏകിസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ’’തി ഏത്തകമേവ വത്വാ ‘‘ഏകിസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ’’തി സുത്വാ തേ അഞ്ഞാതികസഞ്ഞിനോ അഹേസുന്തി ആഹ ‘‘അകപ്പിയേ നിയോജിതത്താ’’തി. അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ സന്തകതാ, നിവാസനപാരുപനൂപഗതാ, വുത്തനയേന സിബ്ബനം വാ സിബ്ബാപനം വാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ചീവരസിബ്ബനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. സംവിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൮൩. സത്തമേ പാളിയം ഗച്ഛാമ ഭഗിനി ഗച്ഛാമായ്യാതി ഭിക്ഖുപുബ്ബകം സംവിധാനം, ഇതരം ഭിക്ഖുനിപുബ്ബകം. ഏകദ്ധാനമഗ്ഗന്തി ഏകതോ അദ്ധാനസങ്ഖാതം മഗ്ഗം. ഹിയ്യോതി സുവേ. പരേതി തതിയേ ദിവസേ.

ദ്വിധാ വുത്തപ്പകാരോതി പാദഗമനേ പക്ഖഗമനേതി ദ്വിധാ വുത്തപ്പകാരോ. ഉപചാരോ ന ലബ്ഭതീതി യോ പരിക്ഖിത്താദിഗാമസ്സ ഏകലേഡ്ഡുപാതാദിഉപചാരോ വുത്തോ, സോ ഇധ ന ലബ്ഭതി ആസന്നത്താ. ഏതേന ച അന്തരഘരേയേവേത്ഥ ഗാമോതി അധിപ്പേതോ, ന സകലം ഗാമഖേത്തം. തത്ഥാപി യത്ഥ ഉപചാരോ ലബ്ഭതി, തത്ഥ ഉപചാരോക്കമനേ ഏവ ആപത്തീതി ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘രതനമത്തന്തരോ’’തിആദി. ഉപചാരോക്കമനഞ്ചേത്ഥ ഉപചാരബ്ഭന്തരേ പവിസനമേവ ഹോതി. തത്ഥ അപ്പവിസിത്വാപി ഉപചാരതോ ബഹി അദ്ധയോജനബ്ഭന്തരഗതേന മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തോപി മഗ്ഗസ്സ ദ്വീസു പസ്സേസു അദ്ധയോജനബ്ഭന്തരഗതം ഗാമൂപചാരം സബ്ബം ഓക്കമിത്വാ ഗച്ഛതിച്ചേവ വുച്ചതി. അദ്ധയോജനതോ ബഹി ഗതേന മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തോ ന ഗാമൂപചാരഗണനായ കാരേതബ്ബോ, അദ്ധയോജനഗണനായേവ കാരേതബ്ബോ. ഏവഞ്ച സതി അനന്തരസിക്ഖാപദേ നാവായേവ ഗാമതീരപസ്സേന ഗച്ഛന്തസ്സ ഗാമൂപചാരഗണനായ ആപത്തി സമത്ഥിതാ ഹോതി. ന ഹി സക്കാ നാവായ ഗാമൂപചാരബ്ഭന്തരേ പവിസിതും. തിണ്ണം മഗ്ഗാനം സമ്ബന്ധട്ഠാനം സിങ്ഘാടകം. ഏത്ഥന്തരേ സംവിദഹിതേതി ഏത്ഥ ന കേവലം യഥാവുത്തരഥികാദീസു ഏവ സംവിദഹനേ ദുക്കടം, അന്തരാമഗ്ഗേപീതി അധിപ്പായോ.

അദ്ധയോജനം അതിക്കമന്തസ്സാതി അസതി ഗാമേ അദ്ധയോജനം അതിക്കമന്തസ്സ. യസ്മിഞ്ഹി ഗാമഖേത്തഭൂതേപി അരഞ്ഞേ അദ്ധയോജനബ്ഭന്തരേ ഗാമോ ന ഹോതി, തമ്പി ഇധ അഗാമകം അരഞ്ഞന്തി അധിപ്പേതം, ന വിഞ്ഝാടവാദയോ.

൧൮൫. രട്ഠഭേദേതി രട്ഠവിലോപേ. ചക്കസമാരുള്ഹാതി ഇരിയാപഥചക്കം, സകടചക്കം വാ സമാരുള്ഹാ. ദ്വിന്നമ്പി സംവിദഹിത്വാ മഗ്ഗപ്പടിപത്തി, അവിസങ്കേതം, സമയാഭാവോ, അനാപദാ, ഗാമന്തരോക്കമനം വാ അദ്ധയോജനാതിക്കമോ വാതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. ഏകതോഉപസമ്പന്നാദീഹി സദ്ധിം സംവിധായ ഗച്ഛന്തസ്സ പന മാതുഗാമസിക്ഖാപദേന ആപത്തി.

സംവിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. നാവാഭിരുഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൮൯. അട്ഠമേ ഏകം തീരം…പേ… നിരന്തരന്തി നദിതോ അദ്ധയോജനബ്ഭന്തരേ പദേസേ നിവിട്ഠഗാമേഹി നിരന്തരതാ വുത്താ. ഏകം അഗാമകം അരഞ്ഞന്തി തഥാ നിവിട്ഠഗാമാഭാവേന വുത്തം. അഗാമകതീരപസ്സേനാതിആദി പന അതിരേകഅദ്ധയോജനവിത്ഥതം നദിം സന്ധായ വുത്തം. തതോ ഊനവിത്ഥാരായ ഹി നദിയാ മജ്ഝേനാപി ഗമനേ തീരദ്വയസ്സാപി അദ്ധയോജനബ്ഭന്തരേ ഗതത്താ ഗാമന്തരഗണനായ, അദ്ധയോജനഗണനായ ച ആപത്തിയോ പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബാ. തേനേവ ‘‘യോജനവിത്ഥതാ…പേ… അദ്ധയോജനഗണനായ പാചിത്തിയാനീ’’തി വുത്തം. തേനേവ ഹി യോജനതോ ഊനായ നദിയാ അദ്ധയോജനബ്ഭന്തരഗതതീരവസേനേവ ആപത്തിഗണനം വുത്തമേവ ഹോതി. ‘‘സബ്ബഅട്ഠകഥാസൂ’’തിആദിനാ വുത്തമേവത്ഥം സമത്ഥേതി. തത്ഥ കിഞ്ചാപി സമുദ്ദതളാകാദീസു പാചിത്തിയം ന വുത്തം, തഥാപി കീളാപുരേക്ഖാരസ്സ തത്ഥ ദുക്കടമേവാതി ഗഹേതബ്ബം, പഠമം കീളാപുരേക്ഖാരസ്സാപി പച്ഛാ നാവായ നിദ്ദുപഗതസ്സ, യോനിസോ വാ മനസി കരോന്തസ്സ ഗാമന്തരോക്കമനാദീസുപി ആപത്തിസമ്ഭവതോ പണ്ണത്തിവജ്ജതാ, തിചിത്തതാ ചസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ വുത്താതി വേദിതബ്ബം. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

നാവാഭിരുഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. പരിപാചിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൯൭. നവമേ പാളിയം ‘‘സിക്ഖമാനാ…പേ… പഞ്ച ഭോജനാനി ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ അനാപത്തീ’’തി ഇദം ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന അനാപത്തിം സന്ധായ വുത്തം. പഞ്ചഹി സഹധമ്മികേഹി കതവിഞ്ഞത്തിപരികഥാദീഹി ഉപ്പന്നം പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ദുക്കടമേവ. ഭിക്ഖുനിയാ പരിപാചിതതാ, തഥാ ജാനനം, ഗിഹിസമാരമ്ഭാഭാവോ, ഭോജനതാ, തസ്സ അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി.

പരിപാചിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൯൮. ദസമേ ഉപനന്ദസ്സ ചതുത്ഥസിക്ഖാപദേനാതി മാതുഗാമേന രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദം സന്ധായ വുത്തം, തം പന അചേലകവഗ്ഗേ പഞ്ചമമ്പി ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ പഞ്ഞത്തേസു ചതുത്ഥത്താ ഏവം വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം.

രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ ഓവാദവഗ്ഗോ തതിയോ.