൪. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൦. ചതുത്ഥേ അപഞ്ഞാതേതി അപ്പസിദ്ധേ. ഇമം പന അട്ഠ മാസേ മണ്ഡപാദീസു ഠപനസങ്ഖാതം അത്ഥവിസേസം ഗഹേത്വാ ഭഗവതാ പഠമമേവ സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തന്തി അധിപ്പായം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠമാസേ’’തിആദിവചനേന അനുപഞ്ഞത്തിസദിസേന പകാസേത്വാ വിസും അനുപഞ്ഞത്തി ന വുത്താ. പരിവാരേ പനേതം അനുജാനനവചനം അനുപഞ്ഞത്തിട്ഠാനന്തി ‘‘ഏകാ അനുപഞ്ഞത്തീ’’തി (പരി. ൬൫-൬൭) വുത്തം.

നവവായിമോതി അധുനാ സുത്തേന വീതകച്ഛേന പലിവേഠിതമഞ്ചോ. ഓനദ്ധോതി കപ്പിയചമ്മേന ഓനദ്ധോ. തേ ഹി വസ്സേന സീഘം ന നസ്സന്തി. ‘‘ഉക്കട്ഠഅബ്ഭോകാസികോ’’തി ഇദം തസ്സ സുഖപടിപത്തിദസ്സനമത്തം, ഉക്കട്ഠസ്സാപി പന ചീവരകുടി വട്ടതേവ. കായാനുഗതികത്താതി ഭിക്ഖുനോ തത്ഥേവ നിസീദനഭാവം ദീപേതി, തേന ച വസ്സഭയേന സയം അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തസ്സ ആപത്തീതി ദസ്സേതി. അബ്ഭോകാസികാനം തേമനത്ഥായ നിയമേത്വാ ദായകേഹി ദിന്നമ്പി അത്താനം രക്ഖന്തേന രക്ഖിതബ്ബമേവ.

‘‘വലാഹകാനം അനുട്ഠിതഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാ’’തി ഇമിനാ ഗിമ്ഹാനേപി മേഘേ ഉട്ഠിതേ അബ്ഭോകാസേ നിക്ഖിപിതും ന വട്ടതീതി ദീപേതി. തത്ര തത്രാതി ചേതിയങ്ഗണാദികേ തസ്മിം തസ്മിം അബ്ഭോകാസേ നിയമേത്വാ നിക്ഖിത്താ. മജ്ഝതോ പട്ഠായ പാദട്ഠാനാഭിമുഖാതി യത്ഥ സമന്തതോ സമ്മജ്ജിത്വാ അങ്ഗണമജ്ഝേ സബ്ബദാ കചവരസ്സ സങ്കഡ്ഢനേന മജ്ഝേ വാലികാ സഞ്ചിതാ ഹോതി. തത്ഥ കത്തബ്ബവിധിദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ഉച്ചവത്ഥുപാദട്ഠാനാഭിമുഖം വാ വാലികാ ഹരിതബ്ബാ. യത്ഥ വാ പന കോണേസു വാലികാ സഞ്ചിതാ, തത്ഥ തതോ പട്ഠായ അപരദിസാഭിമുഖാ ഹരിതബ്ബാതി കേചി അത്ഥം വദന്തി. കേചി പന ‘‘സമ്മട്ഠട്ഠാനസ്സ പദവളഞ്ജേന അവികോപനത്ഥായ സയം അസമ്മട്ഠട്ഠാനേ ഠത്വാ അത്തനോ പാദാഭിമുഖം വാലികാ ഹരിതബ്ബാതി വുത്ത’’ന്തി വദന്തി, തത്ഥ ‘‘മജ്ഝതോ പട്ഠായാ’’തി വചനസ്സ പയോജനം ന ദിസ്സതി.

൧൧൧. വങ്കപാദതാമത്തേന കുളീരപാദകസ്സ സേസേഹി വിസേസോ, ന അടനീസു പാദപ്പവേസനവിസേസേനാതി ദസ്സേതും ‘‘യോ വാ പന കോചീ’’തിആദി വുത്തം. തസ്സാതി ഉപസമ്പന്നസ്സേവ.

നിസീദിത്വാ…പേ… പാചിത്തിയന്തി ഏത്ഥ മേഘുട്ഠാനാഭാവം ഞത്വാ ‘‘പച്ഛാ ആഗന്ത്വാ ഉദ്ധരിസ്സാമീ’’തി ആഭോഗേന ഗച്ഛന്തസ്സ അനാപത്തി, തേന പുനാഗന്തബ്ബമേവ. കപ്പം ലഭിത്വാതി ‘‘ഗച്ഛ, മാ ഇധ തിട്ഠാ’’തി വുത്തവചനം ലഭിത്വാ.

ആവാസികാനംയേവ പലിബോധോതി ആഗന്തുകേസു കിഞ്ചി അവത്വാ നിസീദിത്വാ ‘‘ആവാസികാ ഏവ ഉദ്ധരിസ്സന്തീ’’തി ഗതേസുപി ആവാസികാനമേവ പലിബോധോ. മഹാപച്ചരിവാദേ പന ‘‘ഇദം അമ്ഹാക’’ന്തി അവത്വാപി നിസിന്നാനമേവാതി അധിപ്പായോ. ‘‘സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ’’തി വുത്തത്താ അനാണത്തിയാ പഞ്ഞാപിതത്താപി ദുക്കടേ കാരണം വുത്തം. ഉസ്സാരകോതി സരഭാണകോ. സോ ഹി ഉദ്ധം ഉദ്ധം പാളിപാഠം സാരേതി പവത്തേതീതി ഉസ്സാരകോതി വുച്ചതി.

൧൧൨. വണ്ണാനുരക്ഖണത്ഥം കതാതി പടഖണ്ഡാദീഹി സിബ്ബിത്വാ കതാ. ഭൂമിയം അത്ഥരിതബ്ബാതി ചിമിലികായ സതി തസ്സാ ഉപരി, അസതി സുദ്ധഭൂമിയം അത്ഥരിതബ്ബാ. ‘‘സീഹചമ്മാദീനം പരിഹരണേയേവ പടിക്ഖേപോ’’തി ഇമിനാ മഞ്ചപീഠാദീസു അത്ഥരിത്വാ പുന സംഹരിത്വാ ഠപനാദിവസേന അത്തനോ അത്ഥായ പരിഹരണമേവ ന വട്ടതി, ഭൂമത്ഥരണാദിവസേന പരിഭോഗോ പന അത്തനോ പരിഹരണം ന ഹോതീതി ദസ്സേതി. ഖന്ധകേ ഹി ‘‘അന്തോപി മഞ്ചേ പഞ്ഞത്താനി ഹോന്തി, ബഹിപി മഞ്ചേ പഞ്ഞത്താനി ഹോന്തീ’’തി ഏവം അത്തനോ അത്തനോ അത്ഥായ മഞ്ചാദീസു പഞ്ഞപേത്വാ പരിഹരണവത്ഥുസ്മിം –

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മഹാചമ്മാനി ധാരേതബ്ബാനി സീഹചമ്മം ബ്യഗ്ഘചമ്മം ദീപിചമ്മം. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൨൫൫) –

പടിക്ഖേപോ കതോ. തസ്മാ വുത്തനയേനേവേത്ഥ അധിപ്പായോ ദട്ഠബ്ബോ. ദാരുമയപീഠന്തി ഫലകമയപീഠമേവ. പാദകഥലികന്തി അധോതപാദം യസ്മിം ഘംസന്താ ധോവന്തി, തം ദാരുഫലകാദി.

൧൧൩. ‘‘ആഗന്ത്വാ ഉദ്ധരിസ്സാമീതി ഗച്ഛതീ’’തി വുത്തത്താ അഞ്ഞേനപി കാരണേന അനോതാപേന്തസ്സപി ആഗമനേ സാപേക്ഖസ്സ അനാപത്തി. തേനേവ മാതികാട്ഠകഥായം ‘‘മഞ്ചാദീനം സങ്ഘികതാ, വുത്തലക്ഖണേ ദേസേ സന്ഥരണം വാ സന്ഥരാപനം വാ, അപലിബുദ്ധതാ, ആപദായ അഭാവോ, നിരപേക്ഖതാ, ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമോ’’തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ഏവമേത്ഥ നിരപേക്ഖതായ സദ്ധിം ഛ അങ്ഗാനി വുത്താനി.

പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.