൯. രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൮൭. നവമേ ജാതരൂപാദിചതുബ്ബിധനിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥു ഇധ രൂപിയഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതന്തി ആഹ ‘‘ജാതരൂപരജതപരിവത്തന’’ന്തി. പടിഗ്ഗഹിതപരിവത്തനേതി കപ്പിയവോഹാരേന, അകപ്പിയവോഹാരേന വാ പടിഗ്ഗഹിതസ്സ രൂപിയസ്സ പരിവത്തനേ.

൫൮൯. പാളിയം ഘനകതന്തി ഇട്ഠകാദി. രൂപിയം നാമ സത്ഥുവണ്ണോതിആദീസു കിഞ്ചാപി കേവലം രജതം ന ഗഹിതം, തഥാപി രൂപിയപദേനേവ തം ഗഹിതന്തി ദട്ഠബ്ബം. സുദ്ധോ രൂപിയസംവോഹാരോ ഏവ വുത്തോതി അജ്ഝാഹരിതബ്ബം. രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീതിആദിമ്ഹി വിനിച്ഛയം വക്ഖാമാതി പാഠസേസോ.

൫൯൧. പാളിയം രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീതി അത്തനാ ദിയ്യമാനം സകസന്തകം സന്ധായ വുത്തം. രൂപിയം ചേതാപേതീതി പരസന്തകം. ഏസ നയോ സേസേസുപി. തത്ഥ അരൂപിയ-സദ്ദേന ദുക്കടവത്ഥുമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. പച്ഛിമേ പന തികേ ‘‘അരൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ അരൂപിയം ചേതാപേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി ഇമിനാ നയേന സബ്ബത്ഥ യോജനാ വേദിതബ്ബാ. ഇമസ്മിഞ്ച തികേ അരൂപിയ-സദ്ദേന കപ്പിയവത്ഥുയേവ ഗഹിതം, ന മുത്താദിദുക്കടവത്ഥു അന്തേ ‘‘പഞ്ചന്നം സഹ അനാപത്തീ’’തി വുത്തത്താ. കിഞ്ചാപി ദുക്കടവത്ഥു ന ഗഹിതം, തഥാപി ദുക്കടവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥും, കപ്പിയവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥുഞ്ച പരിവത്തയതോ ദുക്കടം, നയതോ സിദ്ധമേവ ഹോതി. തഞ്ച ദുക്കടവത്ഥുമ്ഹി തഥസഞ്ഞായ വാ അതഥസഞ്ഞായ വാ വിമതിയാ വാ പരിവത്തേന്തസ്സപി ഹോതിയേവ അചിത്തകത്താ ഇമസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ. പഞ്ചന്നം സഹാതി പഞ്ചഹി സഹധമ്മികേഹി സഹ.

ഇദാനി ‘‘നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥും വാ’’തിആദിനാ വുത്തസ്സ അത്ഥസ്സ പാളിയം സരൂപേന അനാഗതത്തേപി നയതോ ലബ്ഭമാനതം ദസ്സേതും ‘‘യോ ഹി അയ’’ന്തിആദി വുത്തം. ഏത്ഥ ച യസ്മാ രൂപിയേന പരിവത്തിതം അരൂപിയം നിസ്സട്ഠമ്പി സബ്ബേസമ്പി അകപ്പിയത്താ നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ന ഹോതി നിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബസ്സേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബതോ, കേവലം പന ഇദം ഛഡ്ഡേത്വാ പാചിത്തിയമേവ പരിവത്തകേന ദേസേതബ്ബം, തസ്മാ ‘‘രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ അരൂപിയം ചേതാപേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’’ന്തിആദി തികോ ഭഗവതാ ന വുത്തോ, തീസുപി പദേസു പരിവത്തിയമാനസ്സ അരൂപിയത്തേന നിസ്സഗ്ഗിയവചനായോഗാ രൂപിയസ്സേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബതോ. രൂപിയസ്സേവ ഹി നിസ്സട്ഠസ്സ ആരാമികാദീഹി പടിപജ്ജനവിധി പാളിയം ദസ്സിതോ, ന അരൂപിയസ്സ. തസ്മാ പാചിത്തിയമത്തസമ്ഭവദസ്സനത്ഥമേവ പനേത്ഥ അട്ഠകഥായം ‘‘അവുത്തോപി അയം…പേ… തികോ വേദിതബ്ബോ’’തി വുത്തം, ന പന തസ്സ വത്ഥുനോ നിസ്സഗ്ഗിയതാദസ്സനത്ഥം. തേനേവ പത്തചതുക്കേ ‘‘ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന കപ്പിയം കാതു’’ന്തിആദി വുത്തം. അയം അമ്ഹാകം ഖന്തി. അത്തനോ വാ ഹീതിആദി ദുതിയതികാനുലോമേനേവ തതിയത്തികസ്സ സിജ്ഝനപ്പകാരം സമത്ഥേതും വുത്തം. തത്രായം അധിപ്പായോ – യസ്മാ ഹി യഥാ അത്തനോ അരൂപിയേന പരസ്സ രൂപിയം ചേതാപേന്തസ്സ ഏകസ്മിം അന്തേ രൂപിയസമ്ഭവതോ ‘‘രൂപിയസംവോഹാരോ കതോ ഏവ ഹോതീ’’തി ദുതിയത്തികോ വുത്തോ, ഏവം അത്തനോ രൂപിയേന പരസ്സ അരൂപിയം ചേതാപേന്തസ്സാപി ഹോതീതി തതിയോ തികോ വത്തബ്ബോ ഭവേയ്യ, സോ പന ദുതിയത്തികേനേവ ഏകതോ രൂപിയപക്ഖസാമഞ്ഞേന സിജ്ഝതീതി പാളിയം ന വുത്തോതി. തത്ഥ ഏകന്തേന രൂപിയപക്ഖേതി ഏകേന അന്തേന രൂപിയപക്ഖേ, ‘‘ഏകതോ രൂപിയപക്ഖേ’’തി വാ പാഠോ.

ഇദാനി ദുതിയത്തികേ അരൂപിയപദസ്സ അത്ഥഭൂതേസു ദുക്കടവത്ഥുകപ്പിയവത്ഥൂസു ദുക്കടവത്ഥുനാ രൂപിയാദിപരിവത്തനേ ആപത്തിഭേദം ദസ്സേതും ‘‘ദുക്കടവത്ഥുനാ’’തിആദി ആരദ്ധം. ദുക്കടവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥുന്തിആദി പന ദുക്കടവത്ഥുനാ പരിവത്തനപ്പസങ്ഗേ പാളിയം അവുത്തസ്സാപി അത്ഥസ്സ നയതോ ലബ്ഭമാനതം ദസ്സേതും വുത്തം. തത്ഥ ഇമിനാതി രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദേന, തേന ച ദുക്കടസ്സ അചിത്തകതമ്പി ദസ്സേതി. അഞ്ഞത്ര സഹധമ്മികേഹീതി ‘‘പഞ്ചന്നം സഹ അനാപത്തീ’’തി വചനതോ വുത്തം, തേനാപി കയവിക്കയസിക്ഖാപദസ്സ കപ്പിയവത്ഥുനിസ്സിതതം ഏവ സാധേതി. ഇമം…പേ… രൂപിയചേതാപനഞ്ച സന്ധായ വുത്തന്തി പകതേന സമ്ബന്ധോ. ഇധാതി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ. തത്ഥാതി കയവിക്കയസിക്ഖാപദേ (പാരാ. ൫൯൩).

ഏവം ദുക്കടവത്ഥുനാ രൂപിയാദിപരിവത്തനേ ആപത്തിഭേദം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി കപ്പിയവത്ഥുനാപി ദസ്സേതും ‘‘കപ്പിയവത്ഥുനാ പനാ’’തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ തേനേവാതി കപ്പിയവത്ഥുനാ ഏവ. ‘‘രൂപിയം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ’’തി ഇദം ഉക്കട്ഠവസേന വുത്തം. മുത്താദിദുക്കടവത്ഥുമ്പി ഉഗ്ഗഹേത്വാ കാരിതമ്പി പഞ്ചന്നമ്പി ന വട്ടതി ഏവ. സമുട്ഠാപേതീതി സയം ഗന്ത്വാ, ‘‘ഇമം കഹാപണാദിം കമ്മകാരാനം ദത്വാ ബീജം സമുട്ഠാപേഹീ’’തി ഏവം അഞ്ഞം ആണാപേത്വാ വാ സമുട്ഠാപേതി. മഹാഅകപ്പിയോതി അത്തനാവ ബീജതോ പട്ഠായ ദൂസിതത്താ അഞ്ഞസ്സ മൂലസാമികസ്സ അഭാവതോ വുത്തം. സോ ഹി ചോരേഹി അച്ഛിന്നോപി പുന ലദ്ധോ ജാനന്തസ്സ കസ്സചിപി ന വട്ടതി. യദി ഹി വട്ടേയ്യ, തളാകാദീസു വിയ അച്ഛിന്നോ വട്ടതീതി ആചരിയാ വദേയ്യും. ന സക്കാ കേനചി ഉപായേനാതി സങ്ഘേ നിസ്സജ്ജനേന, ചോരാദിഅച്ഛിന്ദനാദിനാ ച കപ്പിയം കാതും ന സക്കാ, ഇദഞ്ച തേന രൂപേന ഠിതം, തമ്മൂലികേന വത്ഥുമുത്താദിരൂപേന ഠിതഞ്ച സന്ധായ വുത്തം. ദുക്കടവത്ഥുമ്പി ഹി തമ്മൂലികകപ്പിയവത്ഥുഞ്ച ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന തേന രൂപേന കപ്പിയം കാതും. യദി പന സോ ഭിക്ഖു തേന കപ്പിയവത്ഥുദുക്കടവത്ഥുനാ പുന രൂപിയം ചേതാപേയ്യ, തം രൂപിയം നിസ്സജ്ജാപേത്വാ അഞ്ഞേസം കപ്പിയം കാതുമ്പി സക്കാ ഭവേയ്യാതി ദട്ഠബ്ബം.

പത്തം കിണാതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഇമിനാ കഹാപണാദിനാ കമ്മാരകുലതോ പത്തം കിണിത്വാ ഏഹീ’’തി ആരാമികാദീഹി കിണാപനമ്പി സങ്ഗഹിതന്തി വേദിതബ്ബം. തേനേവ രാജസിക്ഖാപദട്ഠകഥായം ‘‘ഏത്തകേഹി കഹാപണേഹി സാടകേ ആഹര, ഏത്തകേഹി യാഗുആദീനി സമ്പാദേഹീതി വദതി, യം തേ ആഹരന്തി, സബ്ബേസം അകപ്പിയം. കസ്മാ? കഹാപണാനം വിചാരിതത്താ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൮-൫൩൯) വുത്തം. ഇമിനാ പന വചനേന യം മാതികാട്ഠകഥായം രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദം ‘‘അനാണത്തിക’’ന്തി വുത്തം, തം ന സമേതി. ന കേവലഞ്ച ഇമിനാ, പാളിയാപി തം ന സമേതി. പാളിയഞ്ഹി നിസ്സട്ഠരൂപിയേന ആരാമികാദീഹി സപ്പിയാദിം പരിവത്താപേതും ‘‘സോ വത്തബ്ബോ ‘ആവുസോ, ഇമം ജാനാഹീ’തി. സചേ സോ ഭണതി ‘ഇമിനാ കിം ആഹരീയതൂ’തി, ന വത്തബ്ബോ ‘ഇമം വാ ഇമം വാ ആഹരാ’തി. കപ്പിയം ആചിക്ഖിതബ്ബം ‘സപ്പി വാ’’’തിആദിനാ രൂപിയസംവോഹാരം പരിമോചേത്വാവ വുത്തം. ‘‘ഇമിനാ രൂപിയേന കിം ആഹരീയതൂ’’തി പുച്ഛന്തോ ‘‘ഇമം ആഹരാ’’തി വുത്തേപി അധികാരതോ ‘‘ഇമിനാ രൂപിയേന ഇമം ആഹരാ’’തി ഭിക്ഖൂഹി ആണത്തോ ഏവ ഹോതീതി തം രൂപിയസംവോഹാരം പരിവജ്ജേതും ‘‘ന വത്തബ്ബോ ‘ഇമം വാ ഇമം വാ ആഹരാ’’’തി പടിക്ഖേപോ കതോ, അനാപത്തിവാരേപി ‘‘കപ്പിയകാരകസ്സ ആചിക്ഖതീ’’തി ന വുത്തം. കയവിക്കയസിക്ഖാപദേ (പാരാ. ൫൯൫) പന തഥാ വുത്തം, തസ്മാ ഇദം സാണത്തികം കയവിക്കയമേവ അനാണത്തികന്തി ഗഹേതബ്ബം.

മൂലസ്സ അനിസ്സട്ഠത്താതി യേന ഉഗ്ഗഹിതമൂലേന പത്തോ കീതോ, തസ്സ മൂലസ്സ സങ്ഘമജ്ഝേ അനിസ്സട്ഠത്താ, ഏതേന രൂപിയമേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, ന തമ്മൂലികം അരൂപിയന്തി ദസ്സേതി. യദി ഹി തേന രൂപിയേന അഞ്ഞം രൂപിയം ചേതാപേയ്യ, തം രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദേ ആഗതനയേനേവ നിസ്സജ്ജാപേത്വാ സേസേഹി പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം ഭവേയ്യാതി. ‘‘മൂലസ്സ അസമ്പടിച്ഛിതത്താ’’തി ഇമിനാ മൂലസ്സ ഗിഹിസന്തകത്തം, തേനേവ പത്തസ്സ രൂപിയസംവോഹാരാനുപ്പന്നതഞ്ച ദസ്സേതി. പഞ്ചസഹധമ്മികസന്തകേനേവ ഹി രൂപിയസംവോഹാരദോസോ. തത്ഥ ച അത്തനോ സന്തകേ പാചിത്തിയം, ഇതരത്ഥ ദുക്കടം.

നിസ്സജ്ജീതി ദാനവസേന വുത്തം, ന വിനയകമ്മവസേന. തേനേവ ‘‘സപ്പിസ്സ പൂരേത്വാ’’തി വുത്തം. യം അത്തനോ ധനേന പരിവത്തേതി, തസ്സ വാ ധനസ്സ രൂപിയഭാവോ, പരിവത്തനപരിവത്താപനേസു അഞ്ഞതരഭാവോ ചാതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.