൨. കോസിയവഗ്ഗോ

൧. കോസിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൪൨. ദുതിയസ്സ പഠമേ പാളിയം കോസിയകാരകേതി കോസകാരകപാണാനം കോസതോ നിബ്ബത്തത്താ കോസിയേന സുത്തേന വത്ഥാദിം കരോന്തേ. സങ്ഘാതന്തി വിനാസം.

൫൪൪. ‘‘അവായിമ’’ന്തി വുത്തത്താ വായിത്വാ കരണേ അനാപത്തി. മിസ്സേത്വാതി ഏളകലോമേഹി മിസ്സേത്വാ. പടിലാഭേനാതി പരിനിട്ഠാനേന ‘‘പരിയോസാപേതി, നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൪൫) വുത്തത്താ, കോസിയമിസ്സകതാ, അത്തനോ അത്ഥായ സന്ഥതസ്സ കരണകാരാപനം, പടിലാഭോ ചാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

കോസിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫൪൭-൫൫൨. ദുതിയഞ്ച തതിയഞ്ച ഉത്താനമേവ. തത്ഥ പന ഓദാതാദിമിസ്സകസഞ്ഞായ സുദ്ധകാളകാനഞ്ഞേവ സന്ഥതസ്സ കരണവസേന ചേത്ഥ ദ്വേഭാഗതോ അധികേസു സുദ്ധകാളകേസു അനധികസഞ്ഞായ സന്ഥതസ്സ കരണവസേന ച അചിത്തകതാ വേദിതബ്ബാ.

൪. ഛബ്ബസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൫൭. ചതുത്ഥേ ഹദ കരീസുസ്സഗ്ഗേ, മിഹ സേചനേതി ധാതുഅത്ഥം സന്ധായാഹ ‘‘വച്ചമ്പി പസ്സാവമ്പി കരോന്തീ’’തി. ഊനകഛബ്ബസ്സേസു അതിരേകഛബ്ബസ്സസങ്കിതാദിവസേനേത്ഥ അചിത്തകതാ വേദിതബ്ബാ.

ഛബ്ബസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. നിസീദനസന്ഥതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൬൫. പഞ്ചമേ തത്ഥ സന്ദിസ്സിസ്സതീതി സകായ കതികായ അയുത്തകാരിതാവസേന വിഞ്ഞൂഹി സന്ദിസ്സിസ്സതീതി അത്ഥോ. അരഞ്ഞകങ്ഗാദീനി തീണി പാളിയം സേനാസനാദിപച്ചയത്തയസ്സ ആദിഅങ്ഗവസേന വുത്താനി, സേസാനിപി തേ സമാദിയിംസു ഏവാതി വേദിതബ്ബം.

൫൬൬. പിഹയന്താതി പത്ഥയന്താ. സന്ഥതസ്സ അവായിമത്താ, സേനാസനപരിക്ഖാരത്താ ച ചീവരതാ, അധിട്ഠാതബ്ബതാ ച നത്ഥീതി ആഹ ‘‘ചതുത്ഥചീവരസഞ്ഞിതായാ’’തി, വിപല്ലാസസഞ്ഞായാതി അത്ഥോ. കേചി പന ‘‘ഇദം നിസീദനസന്ഥതം നാമ നവസു ചീവരേസു നിസീദനചീവരമേവ, നാഞ്ഞം. നിസീദനസിക്ഖാപദേപി (പാചി. ൫൩൧ ആദയോ) ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ വിയ ‘നിസീദനം നാമ സദസം വുച്ചതീ’തി ച അട്ഠകഥായഞ്ചസ്സ ‘സന്ഥതസദിസം സന്ഥരിത്വാ ഏകസ്മിം അന്തേ സുഗതവിദത്ഥിയാ വിദത്ഥിമത്തേ പദേസേ ദ്വീസു ഠാനേസു ഫാലേത്വാ തിസ്സോ ദസാ കരീയന്തി, താഹി ദസാഹി സദസം നാമ വുച്ചതീ’തി (പാചി. അട്ഠ. ൫൩൧) ച വുത്തത്താ’’തി വദന്തി, തം ന യുത്തം ഇധ പമാണനിയമസ്സ അവുത്തത്താ, സന്ഥതസ്സ ച അവായിമചീവരത്താ, അധിട്ഠാനുപഗത്താഭാവാ അട്ഠകഥായം അവുത്തത്താ ച. നിസീദനചീവരം പന ഛന്നം ചീവരാനം ഖണ്ഡപിലോതികാനി പമാണയുത്തമേവ സന്ഥരിത്വാ സന്ഥതം വിയ കരോന്തി. തേനേവ ‘‘സന്ഥതസദിസ’’ന്തി സദിസഗ്ഗഹണം കതം, തസ്മാ തദേവ ചീവരം അധിട്ഠാനുപഗഞ്ച, ന ഇദന്തി ഗഹേതബ്ബം.

൫൬൭. സുഗതവിദത്ഥികം അനാദായ ആദിയന്തിസഞ്ഞായ, സുഗതവിദത്ഥിഊനേ അനൂനന്തിസഞ്ഞായ ച വസേനേത്ഥ അചിത്തകതാ വേദിതബ്ബാ. വിതാനാദീനഞ്ഞേവ അത്ഥായ കരണേ അനാപത്തിവചനതോ നിപജ്ജനത്ഥായ കരോതോപി ആപത്തി ഏവ. പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതീതി കോസിയേസു സുദ്ധകാളകാനഞ്ച വത്ഥൂനം അകപ്പിയത്താ വുത്തം. തേനേവ പാളിയം ‘‘അഞ്ഞേന കതം പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പാരാ. ൫൪൫, ൫൫൦) തത്ഥ തത്ഥ വുത്തം, ഇതരേസു പന ദ്വീസു ‘‘അനാപത്തീ’’തി വുത്തം. തത്ഥ ചതുത്ഥേ അഞ്ഞസ്സത്ഥായ കരണേപി അനാപത്തി, പഞ്ചമേ തത്ഥ ദുക്കടന്തി ദട്ഠബ്ബം. നിസ്സട്ഠദാനവചനതോ പന ഗഹണേ ദോസോ നത്ഥി, പരിഭുഞ്ജനേ ച വിജടേത്വാ കപ്പിയവസേന കതേ ന ദോസോ.

നിസീദനസന്ഥതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഏളകലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൭൨. ഛട്ഠേ പാളിയം ‘‘അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സാ’’തി ഇദം വത്ഥുവസേന വുത്തം. നിവാസട്ഠാനേ ലദ്ധാനിപി തിയോജനതോ പരം ഹരിതും ന വട്ടതി ഏവ. അസന്തേ ഹാരകേതി അനുരൂപതോ വുത്തം. സന്തേപി ഹാരകേ ഹരതോ നത്ഥി ദോസോ. ആപത്തിയേവാതി അനാണത്തേന ഹടത്താ. പക്ഖദ്വയസ്സപി കാരണമാഹ ‘‘സഉസ്സാഹത്താ’’തി, അനുപരതഗമനിച്ഛത്താതി അത്ഥോ. സുദ്ധചിത്തപക്ഖസ്സേവ കാരണമാഹ ‘‘അചിത്തകത്താ’’തി. ന സമേതീതി ‘‘അനാപത്തി, അഞ്ഞം ഹരാപേതീ’’തി ഏത്തകസ്സേവ പരിഹരണേ വുത്തത്താ. അഗച്ഛന്തേതി ഠിതേ. ഹേട്ഠാതി ഭൂമിയാ.

൫൭൫. തം ഹരന്തസ്സാതി പഠമം പടിലാഭട്ഠാനതോ പട്ഠായ തിയോജനതോ ഉദ്ധം ഹരന്തസ്സാതി അത്ഥോ. തഥാ ഹരന്തസ്സ ഹി ചോരേഹി അച്ഛിന്ദിത്വാ പുന ദിന്നട്ഠാനതോ തിയോജനം ഹരിതും വട്ടതി. കേചി പന ‘‘മാതികാട്ഠകഥായം അങ്ഗേസു ‘പഠമപ്പടിലാഭോ’തി വുത്തത്താ ദുതിയപടിലാഭട്ഠാനതോ തിയോജനാതിക്കമേപി അനാപത്തീ’’തി വദന്തി, തം ന യുത്തം, ദുതിയപടിലാഭസ്സാപി പടിലാഭട്ഠാനേ പവിസനതോ വാസത്ഥായ ഗമനട്ഠാനതോ പുന ഗമനേ വിയ. കായബന്ധനാദീനന്തി ദ്വിപടലകായബന്ധനാദീനം അന്തരേ പക്ഖിത്തം പസിബ്ബകേ പക്ഖിത്തസദിസം, ന കതഭണ്ഡന്തി വുത്തം, തഥാ നിധാനമുഖന്തി. അകതഭണ്ഡതാ, പഠമപ്പടിലാഭോ, തിയോജനാതിക്കമനം, ആഹരണപച്ചാഹരണം, അവാസാധിപ്പായതാതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി.

ഏളകലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ഏളകലോമധോവാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൮൧. സത്തമേ പാളിയം അനാപത്തിവാരേ അപരിഭുത്തം കതഭണ്ഡം ധോവാപേതീതി ഏത്ഥ പരിഭുത്തസ്സ കമ്ബലാദികതഭണ്ഡസ്സ ധോവാപനം പുരാണചീവരധോവാപനസിക്ഖാപദേന ആപത്തികരന്തി തന്നിവത്തനത്ഥം ‘‘അപരിഭുത്തം കതഭണ്ഡ’’ന്തി വുത്തം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവ.

ഏളകലോമധോവാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. രൂപിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൮൩-൪. അട്ഠമേ സുവണ്ണമയകഹാപണേന കഹാപണോപി രജതേ ഏവ സങ്ഗയ്ഹതീതി ആഹ ‘‘സോവണ്ണമയോ വാ’’തി. രൂപിയമയോ വാതി രജതേന രൂപം സമുട്ഠപേത്വാ കതകഹാപണോ. പാകതികോ നാമ ഏതരഹി പകതികഹാപണോ.

ഇച്ചേതം സബ്ബമ്പീതി സിക്ഖാപദേന, വിഭങ്ഗേന ച വുത്തം സബ്ബമ്പി നിദസ്സേതി. തസ്സ ചതുബ്ബിധം നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂതി ഇമിനാവ സമ്ബന്ധോ, ന പന അനന്തരേന ‘‘രജത’’ന്തി പദേന. ഇദാനി തം ചതുബ്ബിധം നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും സരൂപതോ ദസ്സേന്തോ ‘‘രജത’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ കിഞ്ചാപി ഹേട്ഠാ രജതമാസകോവ വുത്തോ, ന കേവലം രജതം, തഥാപി സിക്ഖാപദേ ‘‘ജാതരൂപരജത’’ന്തി പദേനേവ വുത്തന്തി തമ്പി ദസ്സേതും ‘‘രജത’’ന്തി ഇദം വിസും വുത്തം. പദഭാജനേ പന മാതികാപദേനേവ സിദ്ധത്താ തം അവത്വാ തേന സഹ സങ്ഗയ്ഹമാനമേവ ദസ്സേതും ‘‘രജതം നാമ കഹാപണോ’’തിആദി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ജാതരൂപമാസകോതി സുവണ്ണമയകഹാപണോ. വുത്തപ്പഭേദോതി ‘‘രൂപിയമയോ വാ പാകതികോ വാ’’തിആദിനാ വുത്തപ്പഭേദോ. പടോവ പടകോ, വത്ഥം. ദുക്കടമേവാതി പടിഗ്ഗാഹകസ്സേവ പടിഗ്ഗഹണപച്ചയാ ദുക്കടം, പരിഭോഗേ പന പഞ്ചസഹധമ്മികേഹി പടിഗ്ഗഹിതാനം ധഞ്ഞവിരഹിതമുത്താദീനം കാരണാ ഉപ്പന്നപച്ചയം പരിഭുഞ്ജന്താനം സബ്ബേസമ്പി ദുക്കടമേവ. കേചി പന ‘‘ധഞ്ഞമ്പി പഞ്ചസഹധമ്മികേഹി പടിഗ്ഗഹിതം മുത്താദിഖേത്താദി വിയ സബ്ബേസമ്പി പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതി, കേവലം സങ്ഘികഭൂമിയം കപ്പിയവോഹാരേന ച ഉപ്പന്നസ്സ ധഞ്ഞസ്സ വിചാരണമേവ സന്ധായ ‘തസ്സേവേതം അകപ്പിയ’ന്തി വുത്ത’’ന്തി വദന്തി.

ഏകോ സതം വാ സഹസ്സം വാതിആദി രൂപിയേ ഹേട്ഠിമകോടിയാ പവത്തനാകാരം ദസ്സേതും വുത്തം, ന പന ‘‘ഏവം പടിപജ്ജിതബ്ബമേവാ’’തി ദസ്സേതും. ‘‘ഇധ നിക്ഖിപാഹീ’’തി വുത്തേ ഉഗ്ഗണ്ഹാപനം ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഇധ നിക്ഖിപാഹീതി ന വത്തബ്ബ’’ന്തി. കപ്പിയഞ്ച…പേ… ഹോതീതി യസ്മാ അസാദിതത്താ തതോ ഉപ്പന്നപച്ചയാ വട്ടന്തി, തസ്മാ കപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം. യസ്മാ പന ദുബ്ബിചാരണായ സതി തതോ ഉപ്പന്നമ്പി ന കപ്പതി, തസ്മാ അകപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതന്തി വേദിതബ്ബം.

‘‘ന തേന കിഞ്ചി കപ്പിയഭണ്ഡം ചേതാപിത’’ന്തി ഇമിനാ ചേതാപിതം ചേ, നത്ഥി പരിഭോഗൂപായോ ഉഗ്ഗഹേത്വാ അനിസ്സട്ഠരൂപിയേന ചേതാപിതത്താ. ഈദിസഞ്ഹി സങ്ഘമജ്ഝേ നിസ്സജ്ജനം കത്വാവ ഛഡ്ഡേത്വാ പാചിത്തിയം ദേസേതബ്ബന്തി ദസ്സേതി. കേചി പന ‘‘യസ്മാ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും പടിഗ്ഗഹേത്വാപി ചേതാപിതം കപ്പിയഭണ്ഡം സങ്ഘേ നിസ്സട്ഠം കപ്പിയകാരകേഹി നിസ്സട്ഠരൂപിയം പരിവത്തേത്വാ ആനീതകപ്പിയഭണ്ഡസദിസം ഹോതി, തസ്മാ വിനാവ ഉപായം ഭാജേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തം പത്തചതുക്കാദികഥായ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൮൯) ന സമേതി. തത്ഥ രൂപിയേന പരിവത്തിതപത്തസ്സ അപരിഭോഗോവ ദസ്സിതോ, ന നിസ്സജ്ജനവിധാനന്തി. ഉപനിക്ഖേപം ഠപേത്വാതി കപ്പിയകാരകേഹി വഡ്ഢിയാ പയോജനം സന്ധായ വുത്തം. അകപ്പിയന്തി തേന വത്ഥുനാ ഗഹിതത്താ വുത്തം.

൫൮൫. ‘‘പതിതോകാസം അസമന്നാഹരന്തേനാ’’തി ഇദം നിരപേക്ഖഭാവദസ്സനപരന്തി വേദിതബ്ബം. അസന്തസമ്ഭാവനായാതി പരിയായാദിനാ അഭൂതാരോചനം സന്ധായ വുത്തം. ഥേയ്യപരിഭോഗോതി പച്ചയസാമിനാ ഭഗവതാ അനനുഞ്ഞാതത്താ വുത്തം. ഇണപരിഭോഗോതി ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതമ്പി കത്തബ്ബം അകത്വാ പരിഭുഞ്ജനതോ വുത്തം, തേന ച പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലം വിപജ്ജതീതി ദസ്സേതി. പരിഭോഗേ പരിഭോഗേതി കായതോ മോചേത്വാ മോചേത്വാ പരിഭോഗേ. പച്ഛിമയാമേസു പച്ചവേക്ഖിതബ്ബന്തി യോജനാ. ഇണപരിഭോഗട്ഠാനേ തിട്ഠതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഹിയ്യോ യം മയാ ചീവരം പരിഭുത്ത’’ന്തിആദിനാപി അതീതപച്ചവേക്ഖണാ വട്ടതീതി വദന്തി. പരിഭോഗേ പരിഭോഗേതി ഉദകപതനട്ഠാനതോ അന്തോപവേസനേസു, നിസീദനസയനേസു ച. സതിപച്ചയതാ വട്ടതീതി പച്ചവേക്ഖണസതിയാ പച്ചയത്തം ലദ്ധും വട്ടതി. പടിഗ്ഗഹണേ ച പരിഭോഗേ ച പച്ചവേക്ഖണാസതി അവസ്സം ലദ്ധബ്ബാതി ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘സതിം കത്വാ’’തിആദി. കേചി പന ‘‘സതിപച്ചയതാ പച്ചയേ സതി ഭേസജ്ജപരിഭോഗസ്സ കാരണേ സതീ’’തി ഏവമ്പി അത്ഥം വദന്തി, തേസമ്പി പച്ചയേ സതീതി പച്ചയസബ്ഭാവസല്ലക്ഖണേ സതീതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ പച്ചയസബ്ഭാവമത്തേന സീലസ്സ അസുജ്ഝനതോ. ‘‘പരിഭോഗേ അകരോന്തസ്സേവ ആപത്തീ’’തി ഇമിനാ പാതിമോക്ഖസംവരസീലസ്സ ഭേദോ ദസ്സിതോ, ന പച്ചയസന്നിസ്സ്സിസീലസ്സ, തസ്സ അതീതപച്ചവേക്ഖണായ വിസുജ്ഝനതോ. ഏതസ്മിം, പന സേസപച്ചയേസു ച ഇണപരിഭോഗാദിവചനേന പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലസ്സേവ ഭേദോതി ഏവമിമേസം നാനാകരണം വേദിതബ്ബം.

ഏവം പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലസ്സ വിസുദ്ധിം ദസ്സേത്വാ തേനേവ പസങ്ഗേന സബ്ബാപി വിസുദ്ധിയോ ദസ്സേതും ‘‘ചതുബ്ബിധാ ഹി സുദ്ധീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സുജ്ഝതി ദേസനാദീഹി, സോധീയതീതി വാ സുദ്ധി, ചതുബ്ബിധസീലം. തേനാഹ ‘‘ദേസനായ സുജ്ഝനതോ’’തിആദി. ഏത്ഥ ദേസനാഗ്ഗഹണേന വുട്ഠാനമ്പി ഛിന്നമൂലാനം അഭിക്ഖുതാപടിഞ്ഞാപി സങ്ഗഹിതാ. ഛിന്നമൂലാനമ്പി ഹി പാരാജികാപത്തിവുട്ഠാനേന ഹേട്ഠാ പരിരക്ഖിതം ഭിക്ഖുസീലം വിസുദ്ധം നാമ ഹോതി, തേന തേസം മഗ്ഗപടിലാഭോപി സമ്പജ്ജതി.

ദാതബ്ബട്ഠേന ദായം, തം ആദിയന്തീതി ദായാദാ. സത്തന്നം സേക്ഖാനന്തി ഏത്ഥ കല്യാണപുഥുജ്ജനാപി സങ്ഗഹിതാ തേസം ആണണ്യപരിഭോഗസ്സ ദായജ്ജപരിഭോഗേ സങ്ഗഹിതത്താതി വേദിതബ്ബം. ധമ്മദായാദസുത്തന്തി ‘‘ധമ്മദായാദാ മേ, ഭിക്ഖവേ, ഭവഥ, മാ ആമിസദായാദാ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൧.൨൯) പവത്തം സുത്തം. തത്ഥ മാ മേ ആമിസദായാദാതി ഏവം മേ-സദ്ദം ആനേത്വാ അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. ഏവഞ്ഹി തഥാ വുത്തത്ഥസാധകം ഹോതി.

ലജ്ജിനാ സദ്ധിം പരിഭോഗോതി ധമ്മാമിസവസേന മിസ്സഭാവോ. അലജ്ജിനാ സദ്ധിന്തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ‘‘ആദിതോ പട്ഠായ ഹി അലജ്ജീ നാമ നത്ഥീ’’തി ഇമിനാ ദിട്ഠദിട്ഠേസു ആസങ്കാ നാമ ന കാതബ്ബാ, ദിട്ഠസുതാദികാരണേ സതി ഏവ കാതബ്ബാതി ദസ്സേതി. അത്തനോ ഭാരഭൂതാ സദ്ധിവിഹാരികാദയോ. സചേ ന ഓരമതീതി അഗതിഗമനേന ധമ്മാമിസപരിഭോഗതോ ന ഓരമതി. ‘‘ആപത്തി നാമ നത്ഥീ’’തി ഇദം അലജ്ജീനം ധമ്മേന ഉപ്പന്നപച്ചയം, ധമ്മകമ്മഞ്ച സന്ധായ വുത്തം. തേസമ്പി ഹി കുലദൂസനാദിസമുപ്പന്നപച്ചയം പരിഭുഞ്ജന്താനം, വഗ്ഗകമ്മാദിം കരോന്താനഞ്ച ആപത്തി ഏവ.

‘‘ധമ്മിയാധമ്മിയപരിഭോഗോ പച്ചയവസേന വേദിതബ്ബോ’’തി വുത്തത്താ ഹേട്ഠാ ലജ്ജിപരിഭോഗോ പച്ചയവസേന ച ഏകകമ്മാദിവസേന ച വുത്തോ ഏവാതി വേദിതബ്ബം. തേനേവ ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദട്ഠകഥായം ചോദകചുദിതകഭാവേ ഠിതാ ദ്വേ അലജ്ജിനോ ധമ്മപരിഭോഗമ്പി സന്ധായ ‘‘ഏകസമ്ഭോഗപരിഭോഗാ ഹുത്വാ ജീവഥാ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൩൮൫-൩൮൬) വുത്താ തേസം അഞ്ഞമഞ്ഞം ധമ്മാമിസപരിഭോഗേ വിരോധാഭാവാ. ലജ്ജീനമേവ ഹി അലജ്ജിനാ സഹ തദുഭയപരിഭോഗാ ന വട്ടന്തീതി.

ധമ്മപരിഭോഗോതി ‘‘ഏകകമ്മം ഏകുദ്ദേസോ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൫൫, ൯൨, ൧൭൨) വുത്തസംവാസോ ചേവ നിസ്സയഗ്ഗഹണദാനാദികോ സബ്ബോ നിരാമിസപരിഭോഗോ ച വേദിതബ്ബോ. ‘‘ന സോ ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ’’തി വുത്തത്താ ലജ്ജിനോ അലജ്ജിപഗ്ഗഹേ ആപത്തീതി വേദിതബ്ബം. ഇതരോപീതി ലജ്ജീപി. തസ്സാപി അത്താനം പഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ അലജ്ജിനോ, ഇമിനാ ച ലജ്ജിനോ വണ്ണഭണനാദിലാഭം പടിച്ച ആമിസഗരുകതായ വാ ഗേഹസിതപേമേന വാ തം അലജ്ജിം പഗ്ഗണ്ഹന്തോ ലജ്ജീ സാസനം അന്തരധാപേതി നാമാതി ദസ്സേതി. ഏവം ഗഹട്ഠാദീസു ഉപത്ഥമ്ഭിതോ അലജ്ജീ ബലം ലഭിത്വാ പേസലേ അഭിഭവിത്വാ നചിരസ്സേവ സാസനം ഉദ്ധമ്മം ഉബ്ബിനയം കരോതീതി.

‘‘ധമ്മപരിഭോഗോപി തത്ഥ വട്ടതീ’’തി ഇമിനാ ആമിസപരിഭോഗതോ ധമ്മപരിഭോഗോവ ഗരുകോ, തസ്മാ അതിവിയ അലജ്ജിവിവേകേന കാതബ്ബോതി ദസ്സേതി. ‘‘ധമ്മാനുഗ്ഗഹേന ഉഗ്ഗണ്ഹിതും വട്ടതീ’’തി വുത്തത്താ അലജ്ജുസ്സന്നതായ സാസനേ ഓസക്കന്തേ, ലജ്ജീസു ച അപ്പഹോന്തേസു അലജ്ജിമ്പി പകതത്തം ഗണപൂരകം ഗഹേത്വാ ഉപസമ്പദാദികരണേന ചേവ കേചി അലജ്ജിനോ ധമ്മാമിസപരിഭോഗേന സങ്ഗഹേത്വാ സേസാലജ്ജിഗണസ്സ നിഗ്ഗഹേന ച സാസനം പഗ്ഗണ്ഹിതും വട്ടതി ഏവ.

കേചി പന ‘‘കോടിയം ഠിതോ ഗന്ഥോതി വുത്തത്താ ഗന്ഥപരിയാപുണനമേവ ധമ്മപരിഭോഗോ, ന ഏകകമ്മാദി. തസ്മാ അലജ്ജീഹിപി സദ്ധിം ഉപോസഥാദികം കമ്മം കാതും വട്ടതി, ആപത്തി നത്ഥീ’’തി വദന്തി, തം ന യുത്തം, ഏകകമ്മാദീസു ബഹൂസു ധമ്മപരിഭോഗേസു അലജ്ജിനാപി സദ്ധിം കത്തബ്ബാവത്ഥായുത്തം ധമ്മപരിഭോഗം ദസ്സേതും ഇധ നിദസ്സനവസേന ഗന്ഥസ്സേവ സമുദ്ധടത്താ. ന ഹി ഏകകമ്മാദികോ വിധി ധമ്മപരിഭോഗോ ന ഹോതീതി സക്കാ വത്തും അനാമിസത്താ ധമ്മാമിസേസു അപരിയാപന്നസ്സ കസ്സചി അഭാവാ. തേനേവ അട്ഠസാലിനിയം ധമ്മപടിസന്ധാരകഥായം (ധ. സ. അട്ഠ. ൧൩൫൧)‘‘കമ്മട്ഠാനം കഥേതബ്ബം, ധമ്മോ വാചേതബ്ബോ…പേ… അബ്ഭാനവുട്ഠാനമാനത്തപരിവാസാ ദാതബ്ബാ, പബ്ബജ്ജാരഹോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, ഉപസമ്പദാരഹോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ…പേ… അയം ധമ്മപടിസന്ധാരോ നാമാ’’തി ഏവം സങ്ഘകമ്മാദിപി ധമ്മകോട്ഠാസേ ദസ്സിതം. തേസു പന ധമ്മകോട്ഠാസേസു യം ഗണപൂരണാദിവസേന അലജ്ജിനോ അപേക്ഖിത്വാ ഉപോസഥാദി വാ തേസം സന്തികാ ധമ്മുഗ്ഗഹണനിസ്സയഗ്ഗഹണാദി വാ കരീയതി, തം ധമ്മോ ചേവ പരിഭോഗോ ചാതി ധമ്മപരിഭോഗോതി വുച്ചതി, ഏതം തഥാരൂപപച്ചയം വിനാ കാതും ന വട്ടതി, കരോന്തസ്സ അലജ്ജിപരിഭോഗോ ച ഹോതി ദുക്കടഞ്ച. യം പന അലജ്ജിസതം അനപേക്ഖിത്വാ തജ്ജനീയാദിനിഗ്ഗഹകമ്മം വാ പരിവാസാദിഉപകാരകമ്മം വാ ഉഗ്ഗഹപരിപുച്ഛാദാനാദി വാ കരീയതി, തം ധമ്മോ ഏവ, നോ പരിഭോഗോ. ഏതം അനുരൂപാനം കാതും വട്ടതി, ആമിസദാനം വിയ ആപത്തി നത്ഥി. നിസ്സയദാനമ്പി തേരസസമ്മുതിദാനാദി ച വത്തപടിവത്തസാദിയനാദിപരിഭോഗസ്സാപി ഹേതുത്താ ന വട്ടതി.

യോ പന മഹാഅലജ്ജീ ഉദ്ധമ്മം ഉബ്ബിനയം സത്ഥു സാസനം കരോതി, തസ്സ സദ്ധിവിഹാരികാദീനം ഉപസമ്പദാദിഉപകാരകമ്മമ്പി ഉഗ്ഗഹപരിപുച്ഛാദാനാദി ച കാതും ന വട്ടതി, ആപത്തി ഏവ ഹോതി, നിഗ്ഗഹകമ്മമേവ കാതബ്ബം. തേനേവ അലജ്ജിപഗ്ഗഹോപി പടിക്ഖിത്തോ. ധമ്മാമിസപരിഭോഗവിവജ്ജനേനാപി ഹി ദുമ്മങ്കൂനം പുഗ്ഗലാനം നിഗ്ഗഹോ അധിപ്പേതോ, സോ ച പേസലാനം ഫാസുവിഹാരസദ്ധമ്മട്ഠിതിവിനയാനുഗ്ഗഹാദിഅത്ഥായ ഏതദത്ഥത്താ സിക്ഖാപദപഞ്ഞത്തിയാ. തസ്മാ യം യം ദുമ്മങ്കൂനം ഉപത്ഥമ്ഭായ പേസലാനം അഫാസുവിഹാരായ സദ്ധമ്മപരിഹാനാദിഅത്ഥായ ഹോതി, തം സബ്ബമ്പി പരിഭോഗോ വാ ഹോതു അപരിഭോഗോ വാ കാതും ന വട്ടതി, ഏവം കരോന്താ സാസനം അന്തരധാപേന്തി, ആപത്തിഞ്ച ആപജ്ജന്തി. ധമ്മാമിസപരിഭോഗേസു ചേത്ഥ അലജ്ജീഹി ഏകകമ്മാദിധമ്മപരിഭോഗോ ഏവ പേസലാനം അഫാസുവിഹാരസദ്ധമ്മപരിഹാനാദിഅത്ഥായ ഹോതി, ന തഥാ ആമിസപരിഭോഗോ. ന ഹി അലജ്ജീനം പച്ചയപരിഭോഗമത്തേന പേസലാനം അഫാസുവിഹാരാദി ഹോതി, യഥാവുത്തധമ്മപരിഭോഗേന പന ഹോതി, തപ്പരിവജ്ജനേന ച ഫാസുവിഹാരാദയോ. തഥാ ഹി കതസിക്ഖാപദവീതിക്കമാ അലജ്ജിപുഗ്ഗലാ ഉപോസഥാദീസു പവിട്ഠാ ‘‘തുമ്ഹേ കായദ്വാരേ, വചീദ്വാരേ ച വീതിക്കമം കരോഥാ’’തിആദിനാ ഭിക്ഖൂഹി വത്തബ്ബാ ഹോന്തി, യഥാ വിനയഞ്ച അതിട്ഠന്താ സങ്ഘതോ ബഹികരണാദിവസേന സുട്ഠു നിഗ്ഗഹേതബ്ബാ, തഥാ അകത്വാ തേഹി സഹ സംവസന്താപി അലജ്ജിനോവ ഹോന്തി ‘‘ഏകോപി അലജ്ജീ അലജ്ജിസതമ്പി കരോതീ’’തിആദിവചനതോ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൮൫). യദി ഹി തേ ഏവം ന നിഗ്ഗഹിതാ സിയും, സങ്ഘേ കലഹാദിം വഡ്ഢേത്വാ ഉപോസഥാദിസാമഗ്ഗീകമ്മപടിബാഹനാദിനാ പേസലാനം അഫാസും കത്വാ കമേന തേ ദേവദത്തവജ്ജിപുത്തകാദയോ വിയ പരിസം വഡ്ഢേത്വാ അത്തനോ വിപ്പടിപത്തിം ധമ്മതോ വിനയതോ ദീപേന്താ സങ്ഘഭേദാദിമ്പി കത്വാ നചിരസ്സേവ സാസനം അന്തരധാപേയ്യും, തേസു പന സങ്ഘതോ ബഹികരണാദിവസേന നിഗ്ഗഹിതേസു സബ്ബോപായം ഉപദ്ദവോ ന ഹോതി. വുത്തഞ്ഹി –

‘‘ദുസ്സീലപുഗ്ഗലേ നിസ്സായ ഉപോസഥോ ന തിട്ഠതി, പവാരണാ ന തിട്ഠതി, സങ്ഘകമ്മാനി നപ്പവത്തന്തി, സാമഗ്ഗീ ന ഹോതി…പേ… ദുസ്സീലേസു പന നിഗ്ഗഹിതേസു സബ്ബോപി അയം ഉപദ്ദവോ ന ഹോതി, തതോ പേസലാ ഭിക്ഖൂ ഫാസു വിഹരന്തീ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൩൯).

തസ്മാ ഏകകമ്മാദിധമ്മപരിഭോഗോവ ആമിസപരിഭോഗതോപി അതിവിയ അലജ്ജിവിവേകേന കാതബ്ബോ, ആപത്തികരോ ച സദ്ധമ്മപരിഹാനിഹേതുത്താതി വേദിതബ്ബം.

അപിച ഉപോസഥോ ന തിട്ഠതി, പവാരണാ ന തിട്ഠതി, സങ്ഘകമ്മാനി നപ്പവത്തന്തീതി ഏവം അലജ്ജീഹി സദ്ധിം സങ്ഘകമ്മാകരണസ്സ അട്ഠകഥായം പകാസിതത്താപി ചേതം സിജ്ഝതി, തഥാ പരിവത്തലിങ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഗച്ഛന്തസ്സ പടിപത്തികഥായം ‘‘ആരാധികാ ച ഹോന്തി സങ്ഗാഹികാ ലജ്ജിനിയോ, താ കോപേത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ന ഗന്തബ്ബം. ഗച്ഛതി ചേ, ഗാമന്തരനദീപാരരത്തിവിപ്പവാസഗണഓഹീയനാപത്തീഹി ന മുച്ചതി…പേ… അലജ്ജിനിയോ ഹോന്തി, സങ്ഗഹം പന കരോന്തി, താപി പരിച്ചജിത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ഗന്തും ലബ്ഭതീ’’തി ഏവം അലജ്ജിനീസു ദുതിയികാഗഹണാദീസു സംവാസാപത്തിപരിഹാരായ നദീപാരഗമനാദിഗരുകാപത്തിട്ഠാനാനം അനുഞ്ഞാതത്താ തതോപി അലജ്ജിസംവാസാപത്തി ഏവ സദ്ധമ്മപരിഹാനിഹേതുതോ ഗരുകതരാതി വിഞ്ഞായതി. ന ഹി ലഹുകാപത്തിട്ഠാനം, അനാപത്തിട്ഠാനം വാ പരിഹരിതും ഗരുകാപത്തിട്ഠാനവീതിക്കമം ആചരിയാ അനുജാനന്തി, തഥാ അസംവാസപദസ്സ അട്ഠകഥായം ‘‘സബ്ബേഹിപി ലജ്ജിപുഗ്ഗലേഹി സമം സിക്ഖിതബ്ബഭാവതോ സമസിക്ഖാതാ നാമ. ഏത്ഥ യസ്മാ സബ്ബേപി ലജ്ജിനോ ഏതേസു കമ്മാദീസു സഹ വസന്തി, ന ഏകോപി തതോ ബഹിദ്ധാ സന്ദിസ്സതി, തസ്മാ താനി സബ്ബാനിപി ഗഹേത്വാ ഏസോ സംവാസോ നാമാ’’തി ഏവം ലജ്ജീഹേവ ഏകകമ്മാദിസംവാസോ വട്ടതീതി പകാസിതോ.

യദി ഏവം, കസ്മാ അസംവാസികേസു അലജ്ജീ ന ഗണിതോതി? നായം വിരോധോ, യേ ഗണപൂരകേ കത്വാ കതം കമ്മം കുപ്പതി, തേസം പാരാജികാദിഅപകതത്താനഞ്ഞേവ അസംവാസികത്തേ ഗഹിതത്താ. അലജ്ജിനോ പന പകതത്തഭൂതാപി സന്തി, തേ ചേ ഗണപൂരണാ ഹുത്വാ കമ്മം സാധേന്തി, കേവലം കത്വാ അഗതിഗമനേന കരോന്താനം ആപത്തികരാ ഹോന്തി സഭാഗാപത്തിആപന്നാ വിയ അഞ്ഞമഞ്ഞം. യസ്മാ അലജ്ജിതഞ്ച ലജ്ജിതഞ്ച പുഥുജ്ജനാനം ചിത്തക്ഖണപടിബദ്ധം, ന സബ്ബകാലികം. സഞ്ചിച്ച ഹി വീതിക്കമചിത്തേ ഉപ്പന്നേ അലജ്ജിനോ ‘‘ന പുന ഈദിസം കരിസ്സാമീ’’തി ചിത്തേന ലജ്ജിനോ ച ഹോന്തി, തേസു ച യേ പേസലേഹി ഓവദിയമാനാപി ന ഓരമന്തി, പുനപ്പുനം വീതിക്കമന്തി, തേ ഏവ അസംവസിതബ്ബാ, ന ഇതരേ ലജ്ജിധമ്മേ ഓക്കന്തത്താ. തസ്മാപി അലജ്ജിനോ അസംവാസികേസു അഗണേത്വാ തപ്പരിവജ്ജനത്ഥം സോധേത്വാവ ഉപോസഥാദികരണം അനുഞ്ഞാതം. തഥാ ഹി ‘‘പാരിസുദ്ധിം ആയസ്മന്തോ ആരോചേഥ, പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിസ്സാമീ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൧൩൪) അപരിസുദ്ധായ പരിസായ ഉപോസഥകരണസ്സ അയുത്തതാ പകാസിതാ, ‘‘യസ്സ സിയാ ആപത്തി സോ ആവികരേയ്യ…പേ… ഫാസു ഹോതീ’’തി (മഹാവ. ൧൩൪) ഏവം അലജ്ജിമ്പി ലജ്ജിധമ്മേ പതിട്ഠാപേത്വാ ഉപോസഥകരണപ്പകാരോ ച വുത്തോ, ‘‘കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാ…പേ… പരിസുദ്ധേത്ഥായസ്മന്തോ’’തി (പാരാ. ൪൪൨, ൪൫൮, ൬൬൨; പാചി. ൫൫൧, ൫൭൫, ൬൫൫) ച പാരിസുദ്ധിഉപോസഥേ ‘‘പരിസുദ്ധോ അഹം ഭന്തേ, പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥാ’’തി (മഹാവ. ൧൬൮) ച ഏവം ഉപോസഥം കരോന്താനം പരിസുദ്ധതാ ച പകാസിതാ, വചനമത്തേന അനോരമന്താനഞ്ച ഉപോസഥപവആരണട്ഠപനവിധി ച വുത്താ, സബ്ബഥാ ലജ്ജിധമ്മം അനോക്കമന്തേഹി സംവാസസ്സ അയുത്തതായ നിസ്സയദാനഗ്ഗഹണപടിക്ഖേപോ, തജ്ജനീയാദിനിഗ്ഗഹകമ്മകരണഞ്ച ഉക്ഖേപനീയകമ്മകരണേന സാനുവത്തകപരിസസ്സ അലജ്ജിസ്സ അസംവാസികത്തപാപനവിധി ച വുത്താ. തസ്മാ യഥാവുത്തേഹി സുത്തനയേഹി, അട്ഠകഥാവചനേഹി ച പകതത്തേഹിപി അപകതത്തേഹിപി സബ്ബേഹി അലജ്ജീഹി ഏകകമ്മാദിസംവാസോ ന വട്ടതി, കരോന്താനം ആപത്തി ഏവ ദുമ്മങ്കൂനം പുഗ്ഗലാനം നിഗ്ഗഹത്ഥായേവ സബ്ബസിക്ഖാപദാനം പഞ്ഞത്തത്താതി നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം. തേനേവ ദുതിയസങ്ഗീതിയം പകതത്താപി അലജ്ജിനോ വജ്ജിപുത്തകാ യസത്ഥേരാദീഹി മഹന്തേന വായാമേന സങ്ഘതോ വിയോജിതാ. ന ഹി തേസു പാരാജികാദിഅസംവാസികാ അത്ഥി തേഹി ദീപിതാനം ദസന്നം വത്ഥൂനം (ചൂളവ. ൪൫൨) ലഹുകാപത്തിവിസയത്താ.

തസ്സ പന സന്തികേതി മഹാരക്ഖിതത്ഥേരസ്സ സന്തികേ. ഖരപത്തന്തി ഖരസങ്ഖാതം സുവണ്ണപതിരൂപകം വത്ഥു. ദായകേഹി അസതിയാ ദിന്നം രൂപിയം തേഹി പുന സകസഞ്ഞായ ഗണ്ഹന്തേ അദാതും, നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും ഗണ്ഹാഹീതി ദാതുഞ്ച ന വട്ടതീതി ആഹ ‘‘തവ ചോളകം പസ്സാഹീ’’തി. ഏവം വത്വാപി പന നട്ഠവത്ഥുസ്മിം വിയ നിസ്സജ്ജിതബ്ബാഭാവേപി ആപത്തി ദേസേതബ്ബാവ. അസതിയാപി ഹി തം വത്ഥും വത്ഥാദിനാ സഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ‘‘ഇദം ദേമീ’’തി ദിന്നം, തദാ പരിച്ചാഗസബ്ഭാവതോ ദാനമേവ ഹോതി ‘‘അപ്പഗ്ഘം ദസ്സാമീ’’തി മഹഗ്ഘസ്സ ദാനേ വിയ. പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ ച അസതിയാ ദിയ്യമാനത്തേ ഞാതേപി അദിന്നാദാനം ന ഹോതി ദായകേഹി ദിന്നത്താ, തസ്മാ രൂപിയം നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ഹോതി. കേചി പന ‘‘ഈദിസം നാമ ന ഹോതി, തേനേവ ചേത്ഥ ‘തവ ചോളകം പസ്സാ’തി വുത്ത’’ന്തി വദന്തി, തം നോ നക്ഖമതി, വീമംസിതബ്ബം.

൫൮൬. ഏകപരിച്ഛേദാനീതി സിയാ കിരിയത്തം, സിയാ അകിരിയത്തഞ്ച സന്ധായ വുത്തം. ജാതരൂപരജതഭാവോ, അത്തുദ്ദേസികതാ, ഗഹണാദീസു അഞ്ഞതരഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

രൂപിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൮൭. നവമേ ജാതരൂപാദിചതുബ്ബിധനിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥു ഇധ രൂപിയഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതന്തി ആഹ ‘‘ജാതരൂപരജതപരിവത്തന’’ന്തി. പടിഗ്ഗഹിതപരിവത്തനേതി കപ്പിയവോഹാരേന, അകപ്പിയവോഹാരേന വാ പടിഗ്ഗഹിതസ്സ രൂപിയസ്സ പരിവത്തനേ.

൫൮൯. പാളിയം ഘനകതന്തി ഇട്ഠകാദി. രൂപിയം നാമ സത്ഥുവണ്ണോതിആദീസു കിഞ്ചാപി കേവലം രജതം ന ഗഹിതം, തഥാപി രൂപിയപദേനേവ തം ഗഹിതന്തി ദട്ഠബ്ബം. സുദ്ധോ രൂപിയസംവോഹാരോ ഏവ വുത്തോതി അജ്ഝാഹരിതബ്ബം. രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീതിആദിമ്ഹി വിനിച്ഛയം വക്ഖാമാതി പാഠസേസോ.

൫൯൧. പാളിയം രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീതി അത്തനാ ദിയ്യമാനം സകസന്തകം സന്ധായ വുത്തം. രൂപിയം ചേതാപേതീതി പരസന്തകം. ഏസ നയോ സേസേസുപി. തത്ഥ അരൂപിയ-സദ്ദേന ദുക്കടവത്ഥുമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. പച്ഛിമേ പന തികേ ‘‘അരൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ അരൂപിയം ചേതാപേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി ഇമിനാ നയേന സബ്ബത്ഥ യോജനാ വേദിതബ്ബാ. ഇമസ്മിഞ്ച തികേ അരൂപിയ-സദ്ദേന കപ്പിയവത്ഥുയേവ ഗഹിതം, ന മുത്താദിദുക്കടവത്ഥു അന്തേ ‘‘പഞ്ചന്നം സഹ അനാപത്തീ’’തി വുത്തത്താ. കിഞ്ചാപി ദുക്കടവത്ഥു ന ഗഹിതം, തഥാപി ദുക്കടവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥും, കപ്പിയവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥുഞ്ച പരിവത്തയതോ ദുക്കടം, നയതോ സിദ്ധമേവ ഹോതി. തഞ്ച ദുക്കടവത്ഥുമ്ഹി തഥസഞ്ഞായ വാ അതഥസഞ്ഞായ വാ വിമതിയാ വാ പരിവത്തേന്തസ്സപി ഹോതിയേവ അചിത്തകത്താ ഇമസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ. പഞ്ചന്നം സഹാതി പഞ്ചഹി സഹധമ്മികേഹി സഹ.

ഇദാനി ‘‘നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥും വാ’’തിആദിനാ വുത്തസ്സ അത്ഥസ്സ പാളിയം സരൂപേന അനാഗതത്തേപി നയതോ ലബ്ഭമാനതം ദസ്സേതും ‘‘യോ ഹി അയ’’ന്തിആദി വുത്തം. ഏത്ഥ ച യസ്മാ രൂപിയേന പരിവത്തിതം അരൂപിയം നിസ്സട്ഠമ്പി സബ്ബേസമ്പി അകപ്പിയത്താ നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ന ഹോതി നിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബസ്സേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബതോ, കേവലം പന ഇദം ഛഡ്ഡേത്വാ പാചിത്തിയമേവ പരിവത്തകേന ദേസേതബ്ബം, തസ്മാ ‘‘രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ അരൂപിയം ചേതാപേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’’ന്തിആദി തികോ ഭഗവതാ ന വുത്തോ, തീസുപി പദേസു പരിവത്തിയമാനസ്സ അരൂപിയത്തേന നിസ്സഗ്ഗിയവചനായോഗാ രൂപിയസ്സേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബതോ. രൂപിയസ്സേവ ഹി നിസ്സട്ഠസ്സ ആരാമികാദീഹി പടിപജ്ജനവിധി പാളിയം ദസ്സിതോ, ന അരൂപിയസ്സ. തസ്മാ പാചിത്തിയമത്തസമ്ഭവദസ്സനത്ഥമേവ പനേത്ഥ അട്ഠകഥായം ‘‘അവുത്തോപി അയം…പേ… തികോ വേദിതബ്ബോ’’തി വുത്തം, ന പന തസ്സ വത്ഥുനോ നിസ്സഗ്ഗിയതാദസ്സനത്ഥം. തേനേവ പത്തചതുക്കേ ‘‘ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന കപ്പിയം കാതു’’ന്തിആദി വുത്തം. അയം അമ്ഹാകം ഖന്തി. അത്തനോ വാ ഹീതിആദി ദുതിയതികാനുലോമേനേവ തതിയത്തികസ്സ സിജ്ഝനപ്പകാരം സമത്ഥേതും വുത്തം. തത്രായം അധിപ്പായോ – യസ്മാ ഹി യഥാ അത്തനോ അരൂപിയേന പരസ്സ രൂപിയം ചേതാപേന്തസ്സ ഏകസ്മിം അന്തേ രൂപിയസമ്ഭവതോ ‘‘രൂപിയസംവോഹാരോ കതോ ഏവ ഹോതീ’’തി ദുതിയത്തികോ വുത്തോ, ഏവം അത്തനോ രൂപിയേന പരസ്സ അരൂപിയം ചേതാപേന്തസ്സാപി ഹോതീതി തതിയോ തികോ വത്തബ്ബോ ഭവേയ്യ, സോ പന ദുതിയത്തികേനേവ ഏകതോ രൂപിയപക്ഖസാമഞ്ഞേന സിജ്ഝതീതി പാളിയം ന വുത്തോതി. തത്ഥ ഏകന്തേന രൂപിയപക്ഖേതി ഏകേന അന്തേന രൂപിയപക്ഖേ, ‘‘ഏകതോ രൂപിയപക്ഖേ’’തി വാ പാഠോ.

ഇദാനി ദുതിയത്തികേ അരൂപിയപദസ്സ അത്ഥഭൂതേസു ദുക്കടവത്ഥുകപ്പിയവത്ഥൂസു ദുക്കടവത്ഥുനാ രൂപിയാദിപരിവത്തനേ ആപത്തിഭേദം ദസ്സേതും ‘‘ദുക്കടവത്ഥുനാ’’തിആദി ആരദ്ധം. ദുക്കടവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥുന്തിആദി പന ദുക്കടവത്ഥുനാ പരിവത്തനപ്പസങ്ഗേ പാളിയം അവുത്തസ്സാപി അത്ഥസ്സ നയതോ ലബ്ഭമാനതം ദസ്സേതും വുത്തം. തത്ഥ ഇമിനാതി രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദേന, തേന ച ദുക്കടസ്സ അചിത്തകതമ്പി ദസ്സേതി. അഞ്ഞത്ര സഹധമ്മികേഹീതി ‘‘പഞ്ചന്നം സഹ അനാപത്തീ’’തി വചനതോ വുത്തം, തേനാപി കയവിക്കയസിക്ഖാപദസ്സ കപ്പിയവത്ഥുനിസ്സിതതം ഏവ സാധേതി. ഇമം…പേ… രൂപിയചേതാപനഞ്ച സന്ധായ വുത്തന്തി പകതേന സമ്ബന്ധോ. ഇധാതി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ. തത്ഥാതി കയവിക്കയസിക്ഖാപദേ (പാരാ. ൫൯൩).

ഏവം ദുക്കടവത്ഥുനാ രൂപിയാദിപരിവത്തനേ ആപത്തിഭേദം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി കപ്പിയവത്ഥുനാപി ദസ്സേതും ‘‘കപ്പിയവത്ഥുനാ പനാ’’തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ തേനേവാതി കപ്പിയവത്ഥുനാ ഏവ. ‘‘രൂപിയം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ’’തി ഇദം ഉക്കട്ഠവസേന വുത്തം. മുത്താദിദുക്കടവത്ഥുമ്പി ഉഗ്ഗഹേത്വാ കാരിതമ്പി പഞ്ചന്നമ്പി ന വട്ടതി ഏവ. സമുട്ഠാപേതീതി സയം ഗന്ത്വാ, ‘‘ഇമം കഹാപണാദിം കമ്മകാരാനം ദത്വാ ബീജം സമുട്ഠാപേഹീ’’തി ഏവം അഞ്ഞം ആണാപേത്വാ വാ സമുട്ഠാപേതി. മഹാഅകപ്പിയോതി അത്തനാവ ബീജതോ പട്ഠായ ദൂസിതത്താ അഞ്ഞസ്സ മൂലസാമികസ്സ അഭാവതോ വുത്തം. സോ ഹി ചോരേഹി അച്ഛിന്നോപി പുന ലദ്ധോ ജാനന്തസ്സ കസ്സചിപി ന വട്ടതി. യദി ഹി വട്ടേയ്യ, തളാകാദീസു വിയ അച്ഛിന്നോ വട്ടതീതി ആചരിയാ വദേയ്യും. ന സക്കാ കേനചി ഉപായേനാതി സങ്ഘേ നിസ്സജ്ജനേന, ചോരാദിഅച്ഛിന്ദനാദിനാ ച കപ്പിയം കാതും ന സക്കാ, ഇദഞ്ച തേന രൂപേന ഠിതം, തമ്മൂലികേന വത്ഥുമുത്താദിരൂപേന ഠിതഞ്ച സന്ധായ വുത്തം. ദുക്കടവത്ഥുമ്പി ഹി തമ്മൂലികകപ്പിയവത്ഥുഞ്ച ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന തേന രൂപേന കപ്പിയം കാതും. യദി പന സോ ഭിക്ഖു തേന കപ്പിയവത്ഥുദുക്കടവത്ഥുനാ പുന രൂപിയം ചേതാപേയ്യ, തം രൂപിയം നിസ്സജ്ജാപേത്വാ അഞ്ഞേസം കപ്പിയം കാതുമ്പി സക്കാ ഭവേയ്യാതി ദട്ഠബ്ബം.

പത്തം കിണാതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഇമിനാ കഹാപണാദിനാ കമ്മാരകുലതോ പത്തം കിണിത്വാ ഏഹീ’’തി ആരാമികാദീഹി കിണാപനമ്പി സങ്ഗഹിതന്തി വേദിതബ്ബം. തേനേവ രാജസിക്ഖാപദട്ഠകഥായം ‘‘ഏത്തകേഹി കഹാപണേഹി സാടകേ ആഹര, ഏത്തകേഹി യാഗുആദീനി സമ്പാദേഹീതി വദതി, യം തേ ആഹരന്തി, സബ്ബേസം അകപ്പിയം. കസ്മാ? കഹാപണാനം വിചാരിതത്താ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൮-൫൩൯) വുത്തം. ഇമിനാ പന വചനേന യം മാതികാട്ഠകഥായം രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദം ‘‘അനാണത്തിക’’ന്തി വുത്തം, തം ന സമേതി. ന കേവലഞ്ച ഇമിനാ, പാളിയാപി തം ന സമേതി. പാളിയഞ്ഹി നിസ്സട്ഠരൂപിയേന ആരാമികാദീഹി സപ്പിയാദിം പരിവത്താപേതും ‘‘സോ വത്തബ്ബോ ‘ആവുസോ, ഇമം ജാനാഹീ’തി. സചേ സോ ഭണതി ‘ഇമിനാ കിം ആഹരീയതൂ’തി, ന വത്തബ്ബോ ‘ഇമം വാ ഇമം വാ ആഹരാ’തി. കപ്പിയം ആചിക്ഖിതബ്ബം ‘സപ്പി വാ’’’തിആദിനാ രൂപിയസംവോഹാരം പരിമോചേത്വാവ വുത്തം. ‘‘ഇമിനാ രൂപിയേന കിം ആഹരീയതൂ’’തി പുച്ഛന്തോ ‘‘ഇമം ആഹരാ’’തി വുത്തേപി അധികാരതോ ‘‘ഇമിനാ രൂപിയേന ഇമം ആഹരാ’’തി ഭിക്ഖൂഹി ആണത്തോ ഏവ ഹോതീതി തം രൂപിയസംവോഹാരം പരിവജ്ജേതും ‘‘ന വത്തബ്ബോ ‘ഇമം വാ ഇമം വാ ആഹരാ’’’തി പടിക്ഖേപോ കതോ, അനാപത്തിവാരേപി ‘‘കപ്പിയകാരകസ്സ ആചിക്ഖതീ’’തി ന വുത്തം. കയവിക്കയസിക്ഖാപദേ (പാരാ. ൫൯൫) പന തഥാ വുത്തം, തസ്മാ ഇദം സാണത്തികം കയവിക്കയമേവ അനാണത്തികന്തി ഗഹേതബ്ബം.

മൂലസ്സ അനിസ്സട്ഠത്താതി യേന ഉഗ്ഗഹിതമൂലേന പത്തോ കീതോ, തസ്സ മൂലസ്സ സങ്ഘമജ്ഝേ അനിസ്സട്ഠത്താ, ഏതേന രൂപിയമേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, ന തമ്മൂലികം അരൂപിയന്തി ദസ്സേതി. യദി ഹി തേന രൂപിയേന അഞ്ഞം രൂപിയം ചേതാപേയ്യ, തം രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദേ ആഗതനയേനേവ നിസ്സജ്ജാപേത്വാ സേസേഹി പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം ഭവേയ്യാതി. ‘‘മൂലസ്സ അസമ്പടിച്ഛിതത്താ’’തി ഇമിനാ മൂലസ്സ ഗിഹിസന്തകത്തം, തേനേവ പത്തസ്സ രൂപിയസംവോഹാരാനുപ്പന്നതഞ്ച ദസ്സേതി. പഞ്ചസഹധമ്മികസന്തകേനേവ ഹി രൂപിയസംവോഹാരദോസോ. തത്ഥ ച അത്തനോ സന്തകേ പാചിത്തിയം, ഇതരത്ഥ ദുക്കടം.

നിസ്സജ്ജീതി ദാനവസേന വുത്തം, ന വിനയകമ്മവസേന. തേനേവ ‘‘സപ്പിസ്സ പൂരേത്വാ’’തി വുത്തം. യം അത്തനോ ധനേന പരിവത്തേതി, തസ്സ വാ ധനസ്സ രൂപിയഭാവോ, പരിവത്തനപരിവത്താപനേസു അഞ്ഞതരഭാവോ ചാതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. കയവിക്കയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൯൩-൫. ദസമേ പാളിയം ജാനാഹീതി ഇദാനേവ ഉപധാരേഹി, ഇദം പച്ഛാ ഛഡ്ഡേതും ന സക്കാതി അധിപ്പായോ. ഇമിനാതി ഭിക്ഖുനാ ദിയ്യമാനം വുത്തം. ഇമന്തി പരേന പടിദിയ്യമാനം. സേസഞാതകേസു സദ്ധാദേയ്യവിനിപാതസമ്ഭവതോ തദഭാവട്ഠാനമ്പി ദസ്സേതും ‘‘മാതരം പന പിതരം വാ’’തി വുത്തം. ന സക്കാ തം പടിക്ഖിപിതുന്തി ഏത്ഥ യഥാ രൂപിയം ഭതകാനം ദത്വാ അസ്സാമികഭൂമിയം അയോബീജസമുട്ഠാപനേ ഭതിയാ ഖണന്താനം സന്തികാ ഗഹിതഭണ്ഡകഭാവേപി പാചിത്തിയം ഹോതി, ഏവമിധാപീതി കേചി വദന്തി, തം ന യുത്തം. യഞ്ഹി അസ്സാമികഭൂമിം ഖണിത്വാ സമുട്ഠാപിതം അയോബീജം, തം ഭതകാനം സന്തകം നാമ ഹോതി, തദത്ഥഞ്ച തേസം രൂപിയം ദേന്തസ്സ രൂപിയസംവോഹാരോവ ഹോതി അകപ്പിയവോഹാരേന രജനച്ഛല്ലിആദീനം ആഹരാപനേ കയവിക്കയോ വിയ, താദിസമ്പി പരഭണ്ഡം ഇധ വത്ഥധോവനാദീസു നത്ഥി, തസ്മാ അട്ഠകഥാപമാണേനേവേത്ഥ പാചിത്തിയം ഗഹേതബ്ബം.

൫൯൭. പുഞ്ഞം ഭവിസ്സതീതി ദേതീതി ഏത്ഥ സചേ ഭിക്ഖു അത്തനോ ഭണ്ഡസ്സ അപ്പഗ്ഘതം ഞത്വാപി അകഥേത്വാ ‘‘ഇദാനേവ ഉപപരിക്ഖിത്വാ ഗണ്ഹ, മാ പച്ഛാ വിപ്പടിസാരീ ഹോഹീ’’തി വദതി, ഇതരോ ച അത്തനോ ദിയ്യമാനസ്സ മഹഗ്ഘതം അജാനന്തോ ‘‘ഊനം വാ അധികം വാ തുമ്ഹാകമേവാ’’തി ദത്വാ ഗച്ഛതി, ഭിക്ഖുസ്സ അനാപത്തി ഉപനന്ദസ്സ വിയ പരിബ്ബാജകവത്ഥുഗ്ഗഹണേ. വിപ്പടിസാരിസ്സ പുന സകസഞ്ഞായ ആഗതസ്സ യം അധികം ഗഹിതം, തം ദാതബ്ബം. യേന യം പരിവത്തേതി, തേസം ഉഭിന്നം കപ്പിയവത്ഥുതാ, അസഹധമ്മികതാ, കയവിക്കയാപജ്ജനഞ്ചാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

കയവിക്കയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ കോസിയവഗ്ഗോ ദുതിയോ.