൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൩൭. ദസമേ ‘‘അജ്ജണ്ഹോ’’തി ‘‘അജ്ജ നോ’’തി വത്തബ്ബേ ഹ-കാരാഗമം, ന-കാരസ്സ ച ണ-കാരം കത്വാ വുത്തോതി ആഹ ‘‘അജ്ജ ഏകദിവസം അമ്ഹാക’’ന്തി.

൫൩൮-൯. യം വുത്തം മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേന ചീവരം ചേതാപേത്വാ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരേന അച്ഛാദേഹീതി ഇദം ആഗമനസുദ്ധിം ദസ്സേതും വുത്തം, സചേ ഹി ‘ഇദം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’തി പേസേയ്യ, ആഗമനസ്സ അസുദ്ധത്താ അകപ്പിയവത്ഥും ആരബ്ഭ ഭിക്ഖുനാ കപ്പിയകാരകോപി നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യാ’’തി, തം നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുദുക്കടവത്ഥുഭൂതം അകപ്പിയചീവരചേതാപന്നം ‘‘അസുകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’’തി ഏവം ആഗമനസുദ്ധിയാ അസതി, സിക്ഖാപദേ ആഗതനയേന ദൂതവചനേ ച അസുദ്ധേ സബ്ബഥാ പടിക്ഖേപോ ഏവ കാതും വട്ടതി, ന പന ‘‘ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാ’’തി വത്തും, തദനുസാരേന ന വേയ്യാവച്ചകരഞ്ച നിദ്ദിസിതും ആഗമനദൂതവചനാനം ഉഭിന്നം അസുദ്ധത്താ. പാളിയം ആഗതനയേന പന ആഗമനസുദ്ധിയാ സതി ദൂതവചനേ അസുദ്ധേപി സിക്ഖാപദേ ആഗതനയേന സബ്ബം കാതും വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തേന ച യഥാ ദൂതവചനാസുദ്ധിയമ്പി ആഗമനേ സുദ്ധേ വേയ്യാവച്ചകരമ്പി നിദ്ദിസിതും വട്ടതി, ഏവം ആഗമനാസുദ്ധിയമ്പി ദൂതവചനേ സുദ്ധേ വട്ടതി ഏവാതി അയമത്ഥോ അത്ഥതോ സിദ്ധോവ ഹോതി, ഉഭയസുദ്ധിയം വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി ഉഭയാസുദ്ധിപക്ഖമേവ സന്ധായ മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘കപ്പിയകാരകോപി നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യാ’’തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

യം പനേത്ഥ സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൩൭-൫൩൯) ‘‘ആഗമനസ്സ സുദ്ധിയാ വാ അസുദ്ധിയാ വാ വിസേസപ്പയോജനം ന ദിസ്സതീ’’തിആദി വുത്തം, തം മാതികാട്ഠകഥാവചനസ്സ അധിപ്പായം അസല്ലക്ഖേത്വാ വുത്തം യഥാവുത്തനയേന ആഗമനസുദ്ധിആദിനാ സപ്പയോജനത്താ. യോ പനേത്ഥ ‘‘മൂലസാമികേന കപ്പിയവോഹാരവസേന, പേസിതസ്സ ദൂതസ്സ അകപ്പിയവോഹാരവസേന ച വദതോപി കപ്പിയകാരകോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ ഭവേയ്യാ’’തി അനിട്ഠപ്പസങ്ഗോ വുത്തോ, സോ അനിട്ഠപ്പസങ്ഗോ ഏവ ന ഹോതി അഭിമതത്താ. തഥാ ഹി സിക്ഖാപദേ ഏവ ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയസ്മാ ചീവരചേതാപന്ന’’ന്തി അകപ്പിയവോഹാരേന വദതോ ദൂതസ്സ കപ്പിയേന കമ്മേന വേയ്യാവച്ചകരോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ വുത്തോ ആഗമനസ്സ സുദ്ധത്താ, ആഗമനസ്സാപി അസുദ്ധിയം പന കപ്പിയേനാപി കമ്മേന വേയ്യാവച്ചകരോ ന നിദ്ദിസിതബ്ബോതി അത്ഥേവ ആഗമനസ്സ സുദ്ധിഅസുദ്ധീസു പയോജനം. കഥം പന ദൂതവചനേന ആഗമനസുദ്ധി വിഞ്ഞായതീതി? നായം ഭാരോ. ദൂതേന ഹി അകപ്പിയവോഹാരേനേവ വുത്തേ ഏവ ആഗമനസുദ്ധി ഗവേസിതബ്ബാ, ന ഇതരഥാ, തത്ഥ ച തസ്സ വചനക്കമേന പുച്ഛിത്വാ ച യുത്തിആദീഹി ച സക്കാ വിഞ്ഞാതും. ഇധാപി ഹി സിക്ഖാപദേ ‘‘ചീവരചേതാപന്നം ആഭത’’ന്തി ദൂതവചനേനേവ ചീവരം കിണിത്വാ ദാതും പേസിതഭാവോ വിഞ്ഞായതി. യദി ഹി സബ്ബഥാ ആഗമനസുദ്ധി ന വിഞ്ഞായതി, പടിക്ഖേപോ ഏവ കത്തബ്ബോതി.

പാളിയഞ്ച ‘‘ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാ’’തിആദി ദൂതവചനസ്സ അകപ്പിയത്തേപി ആഗമനസുദ്ധിയാ സതി പടിപജ്ജനവിധിദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ‘‘ഏസോ ഖോ…പേ… ന വത്തബ്ബോ ‘തസ്സ ദേഹീ’’’തിആദി അകപ്പിയവത്ഥുസാദിയനപരിമോചനത്ഥം വുത്തം. ‘‘സഞ്ഞത്തോ’’തിആദി ‘‘ഏവം ദൂതേന പുന വുത്തേ ഏവ ചോദേതും വട്ടതി, ന ഇതരഥാ’’തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ‘‘ന വത്തബ്ബോ ‘ദേഹി മേ ചീവരം…പേ… ചേതാപേഹി മേ ചീവര’’’ന്തി ഇദം ദൂതേനാഭതരൂപിയം പടിഗ്ഗഹേതും അത്തനാ നിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകത്താവ ‘‘ദേഹി മേ ചീവരം…പേ… ചേതാപേഹി മേ ചീവര’’ന്തി വദന്തോ രൂപിയസ്സ പകതത്താ തേന രൂപിയേന പരിവത്തേത്വാ ‘‘ദേഹി ചേതാപേഹീ’’തി രൂപിയസംവോഹാരം സമാപജ്ജന്തോ നാമ ഹോതീതി തം ദോസം ദൂരതോ പരിവജ്ജേതും വുത്തം രൂപിയപടിഗ്ഗഹണേന സങ്ഘമജ്ഝേ നിസ്സട്ഠരൂപിയേ വിയ. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ ‘‘ന വത്തബ്ബോ ഇമം വാ ഇമം വാ ആഹരാ’’തി. തസ്മാ ന ഇദം വിഞ്ഞത്തിദോസം പരിവജ്ജേതും വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം, ‘‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’’തിപി അവത്തബ്ബതാപസങ്ഗതോ, തേനേവ ദൂതനിദ്ദിട്ഠേസു രൂപിയസംവോഹാരസങ്കാഭാവതോ അഞ്ഞം കപ്പിയകാരകം ഠപേത്വാപി ആഹരാപേതബ്ബന്തി വുത്തം. തത്ഥാപി ‘‘ദൂതേന ഠപിതരൂപിയേന ചേതാപേത്വാ ചീവരം ആഹരാപേഹീ’’തി അവത്വാ കേവലം ‘‘ചീവരം ആഹരാപേഹീ’’തി ഏവം ആഹരാപേതബ്ബന്തി അധിപ്പായോ ഗഹേതബ്ബോ. ഠാനം ഭഞ്ജതീതി ഏത്ഥ ഠാനന്തി ഠിതിയാ ച കാരണസ്സ ച നാമം, തസ്മാ ആസനേ നിസീദനേന ഠാനമ്പി കുപ്പതി, ആഗതകാരണമ്പി തേസം ന വിഞ്ഞായതി. ഠിതം പന അകോപേത്വാ ആമിസപടിഗ്ഗഹണാദീസു ആഗതകാരണമേവ ഭഞ്ജതി, ന ഠാനം. തേനാഹ ‘‘ആഗതകാരണം ഭഞ്ജതീ’’തി. കേചി പന ‘‘ആമിസപടിഗ്ഗഹണാദിനാ ഠാനമ്പി ഭഞ്ജതീ’’തി വദന്തി, തം അട്ഠകഥായ ന സമേതി.

യതസ്സ ചീവരചേതാപന്നന്തിആദി യേന അത്തനാ വേയ്യാവച്ചകരോ നിദ്ദിട്ഠോ, ചീവരഞ്ച അനിപ്ഫാദിതം, തസ്സ കത്തബ്ബവിധിദസ്സനം. ഏവം ഭിക്ഖുനാ വത്ഥുസാമികാനം വുത്തേ തേ ചോദേത്വാ ദേന്തി, വട്ടതി ‘‘സാമികാ ചോദേത്വാ ദേന്തീ’’തി അനാപത്തിയം വുത്തത്താ. തേന ച യോ സയം അചോദേത്വാ ഉപാസകാദീഹി പരിയായേന വത്വാ ചോദാപേതി, തേസു സത്തക്ഖത്തുമ്പി ചോദേത്വാ ചീവരം ദാപേന്തേസു തസ്സ അനാപത്തി സിദ്ധാ ഹോതി സിക്ഖാപദസ്സ അനാണത്തികത്താ.

കേനചി അനിദ്ദിട്ഠോ അത്തനോ മുഖേനേവ ബ്യാവടഭാവം വേയ്യാവച്ചകരത്തം പത്തോ മുഖവേവടികോ. ‘‘അവിചാരേതുകാമതായാ’’തി ഇമിനാ വിജ്ജമാനമ്പി ദാതും അനിച്ഛന്താ അരിയാപി വഞ്ചനാധിപ്പായം വിനാ വോഹാരതോ നത്ഥീതി വദന്തീതി ദസ്സേതി. ഭേസജ്ജക്ഖന്ധകേ മേണ്ഡകസേട്ഠിവത്ഥുമ്ഹി (മഹാവ. ൨൯൯) വുത്തം ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ’’തിആദിവചനമേവ (മഹാവ. ൨൯൯) മേണ്ഡകസിക്ഖാപദം നാമ. കപ്പിയകാരകാനം ഹത്ഥേതി ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകേ സന്ധായ വുത്തം, ന പന ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠേ, അനിദ്ദിട്ഠേ വാതി. തേനാഹ ‘‘ഏത്ഥ ച ചോദനായ പമാണം നത്ഥീ’’തിആദി.

സയം ആഹരിത്വാ ദദന്തേസൂതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘പിണ്ഡപാതാദീനം അത്ഥായാ’’തി ഇമിനാ ചീവരത്ഥായേവ ന ഹോതീതി ദസ്സേതി. ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി ഇമിനാ വത്ഥുസാമിനാ നിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകഭേദേസുപി പിണ്ഡപാതാദീനമ്പി അത്ഥായ ദിന്നേ ച ഠാനചോദനാദി സബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ കാതബ്ബന്തി ദസ്സേതി.

‘‘സങ്ഘം വാ…പേ… അനാമസിത്വാ’’തി വുത്തത്താ ‘‘സങ്ഘസ്സ വിഹാരത്ഥായ ദേമാ’’തിആദിനാ ആമസിത്വാ വദന്തേസു പടിക്ഖിപിതബ്ബമേവ. ‘‘സങ്ഘോ സമ്പടിച്ഛതീ’’തി ഇദം ഉക്കട്ഠവസേന വുത്തം, ഗണാദീസുപി സങ്ഘസ്സത്ഥായ സമ്പടിച്ഛന്തേസുപി പടിഗ്ഗഹണേപി പരിഭോഗേപി ദുക്കടമേവ. സാരത്ഥദീപനിയം ‘‘പടിഗ്ഗഹണേ പാചിത്തിയ’’ന്തി (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൩൭-൫൩൯) വുത്തം, തം ന യുത്തം സങ്ഘചേതിയാദീനം അത്ഥായ ദുക്കടസ്സ വുത്തത്താ. ചോദേതീതി തസ്സ ദോസാഭാവം ഞത്വാപി കോധേന വാ ലോഭേന വാ ഭണ്ഡദേയ്യന്തി ചോദേതി. സോ ഏവ ഹി മുസാവാദാദിപച്ചയാ പാചിത്തിയദുക്കടാദിആപത്തീഹി സാപത്തികോ ഹോതി, ഗീവാതിസഞ്ഞായ പന വത്വാ നിദ്ദോസഭാവം ഞത്വാ വിരമന്തസ്സ നത്ഥി ആപത്തി.

തളാകം ഖേത്തേ പവിട്ഠത്താ ‘‘ന സമ്പടിച്ഛിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. ചത്താരോ പച്ചയേ സങ്ഘോ പരിഭുഞ്ജതൂതി ദേതി, വട്ടതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ചതുപച്ചയപരിഭോഗത്ഥായ തളാകം ദമ്മീ’’തി വാ ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ചത്താരോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജിതും തളാകം ദമ്മീ’’തി വാ ‘‘ഇതോ തളാകതോ ഉപ്പന്നേ ചത്താരോ പച്ചയേ ദമ്മീ’’തി വാ വത്തുമ്പി വട്ടതി, ഇദഞ്ച സങ്ഘസ്സ പരിഭോഗത്ഥായ ദിയ്യമാനഞ്ഞേവ സന്ധായ വുത്തം, പുഗ്ഗലസ്സ പന ഏവമ്പി ദിന്നം തളാകഖേത്താദി ന വട്ടതി. സുദ്ധചിത്തസ്സ പന ഉദകപരിഭോഗത്ഥം കൂപപോക്ഖരണീആദയോ വട്ടന്തി. ‘‘സങ്ഘസ്സ തളാകം അത്ഥി, തം കഥ’’ന്തി ഹി ആദിനാ സബ്ബത്ഥ സങ്ഘവസേനേവ വുത്തം. ഹത്ഥേതി വസേ.

‘‘ഠപേഥാതി വുത്തേ’’തി ഇദം സാമീചിവസേന വുത്തം, അവുത്തേപി ഠപേന്തസ്സ ദോസോ നത്ഥി. തേനാഹ ‘‘ഉദകം വാരേതും ലബ്ഭതീ’’തി. സസ്സകാലേപി താസേത്വാ മുഞ്ചിതും വട്ടതി, അമുഞ്ചതോ പന ഭണ്ഡദേയ്യം. പുന ദേതീതി അച്ഛിന്ദിത്വാ പുന ദേതി, ഏവമ്പി വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ. ഇമിനാ ‘‘യേന കേനചി ഇസ്സരേന ‘പരിച്ചത്തമിദം ഭിക്ഖൂഹി, അസ്സാമിക’ന്തിസഞ്ഞായ അത്തനാ ഗഹേത്വാ ദിന്നം വട്ടതീ’’തി ദസ്സേതി. കപ്പിയവോഹാരേപി വിനിച്ഛയം വക്ഖാമാതി പാഠസേസോ.

ഉദകവസേനാതി ഉദകപരിഭോഗത്ഥം. ‘‘സുദ്ധചിത്താന’’ന്തി ഇദം സഹത്ഥേന ച അകപ്പിയവോഹാരേന ച കരോന്തേ സന്ധായ വുത്തം. സസ്സസമ്പാദനത്ഥന്തി ഏവം അസുദ്ധചിത്താനമ്പി പന സയം അകത്വാ കപ്പിയവോഹാരേന ആണാപേതും വട്ടതി ഏവ. ‘‘കപ്പിയകാരകം ഠപേതും ന വട്ടതീ’’തി ഇദം സഹത്ഥാദിനാ കതതളാകത്താ ‘‘അസാരുപ്പ’’ന്തി വുത്തം, ഠപേന്തസ്സ, പന തം പച്ചയം പരിഭുഞ്ജന്തസ്സപി വാ സങ്ഘസ്സ ആപത്തി ന വിഞ്ഞായതി, അട്ഠകഥാപമാണേന വാ ഏത്ഥ ആപത്തി ഗഹേതബ്ബാ. ലജ്ജിഭിക്ഖുനാതി ലജ്ജിനാപി, പഗേവ അലജ്ജിനാ മത്തികുദ്ധരണാദീസു കാരാപിതേസൂതി അധിപ്പായോ. നവസസ്സേതി അകതപുബ്ബേ കേദാരേ. ‘‘കഹാപണേ’’തി ഇമിനാ ധഞ്ഞുട്ഠാപനേ തസ്സേവ അകപ്പിയന്തി ദസ്സേതി, ധഞ്ഞുട്ഠാപനേ ചസ്സ പയോഗേപി ദുക്കടമേവ, ന കഹാപണുട്ഠാപനേ വിയ.

‘‘കസഥ വപഥാ’’തി വചനേ സബ്ബേസമ്പി അകപ്പിയം സിയാതി ആഹ ‘‘അവത്വാ’’തി. ഏത്തകോ നാമ ഭാഗോതി ഏത്ഥ ഏത്തകോ കഹാപണോതി ഇദമ്പി സന്ധായ വദതി. തഥാ വുത്തേപി ഹി തദാ കഹാപണാനം അവിജ്ജമാനത്താ ആയതിം ഉപ്പന്നം അഞ്ഞേസം വട്ടതി ഏവ. തേനാഹ ‘‘തസ്സേവ തം അകപ്പിയ’’ന്തി. തസ്സ പന സബ്ബപയോഗേസു, പരിഭോഗേസുപി ദുക്കടം. കേചി പന ‘‘ധഞ്ഞപരിഭോഗേ ഏവ ആപത്തി, ന പുബ്ബപയോഗേ’’തി വദന്തി, തം ന യുത്തം, യേന മിനനരക്ഖണാദിപയോഗേന പച്ഛാ ധഞ്ഞപരിഭോഗേ ആപത്തി ഹോതി, തസ്സ പയോഗസ്സ കരണേ അനാപത്തിയാ അയുത്തത്താ. പരിയായകഥായ പന സബ്ബത്ഥ അനാപത്തി. തേനേവ ‘‘ഏത്തകേഹി വീഹീഹി ഇദഞ്ചിദഞ്ച ആഹരഥാ’’തി നിയമവചനേ അകപ്പിയം വുത്തം, കഹാപണവിചാരണേപി ഏസേവ നയോ. വത്ഥു ച ഏവരൂപം നാമ സംവിജ്ജതി, കപ്പിയകാരകോ നത്ഥീതി വത്തബ്ബന്തിആദിവചനഞ്ചേത്ഥ സാധകം.

വനം ദമ്മി…പേ… വട്ടതീതി ഏത്ഥ നിവാസട്ഠാനത്താ പുഗ്ഗലസ്സാപി സുദ്ധചിത്തേന ഗഹേതും വട്ടതി. സീമം ദേമാതി വിഹാരസീമാദിസാധാരണവചനേന വുത്തത്താ ‘‘വട്ടതീ’’തി വുത്തം.

‘‘വേയ്യാവച്ചകര’’ന്തിആദിനാ വുത്തേപി പുഗ്ഗലസ്സപി ദാസം ഗഹേതും വട്ടതി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആരാമിക’’ന്തി (പാരാ. ൬൧൯; മഹാവ. ൨൭൦) വിസേസേത്വാ അനുഞ്ഞാതത്താ, തഞ്ച ഖോ പിലിന്ദവച്ഛേന ഗഹിതപരിഭുത്തക്കമേന, ന ഗഹട്ഠാനം ദാസപരിഭോഗക്കമേന. ഖേത്താദയോ പന സബ്ബേ സങ്ഘസ്സേവ വട്ടന്തി പാളിയം പുഗ്ഗലികവസേന ഗഹേതും അനനുഞ്ഞാതത്താതി ദട്ഠബ്ബം. വിഹാരസ്സ ദേമാതി സങ്ഘികവിഹാരം സന്ധായ വുത്തം, ‘‘ഖേത്തവത്ഥുപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതീ’’തിആദിനാ (ദീ. നി. ൧.൧൦, ൧൯൪) സുത്തന്തേസു ആഗതപടിക്ഖേപോ ഭഗവതാ ആപത്തിയാപി ഹേതുഭാവേന കതോതി ഭഗവതോ അധിപ്പായം ജാനന്തേഹി സങ്ഗീതിമഹാഥേരേഹി ഖേത്തപടിഗ്ഗഹണാദിനിസ്സിതോ അയം സബ്ബോപി പാളിമുത്തവിനിച്ഛയോ വുത്തോതി ഗഹേതബ്ബോ. കപ്പിയകാരകസ്സ നിദ്ദിട്ഠഭാവോ, ദൂതേന അപ്പിതതാ, തതുത്തരി വായാമോ, തേന പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ ചീവരവഗ്ഗോ പഠമോ.