സമഥഭേദവണ്ണനാ

അധികരണപരിയായവാരാദിവണ്ണനാ

൨൯൩-൪. ലോഭകാരണാ വിവാദനതോ ‘‘ലോഭോ പുബ്ബങ്ഗമോ’’തി വുത്തം. ഏവം സേസേസു. ഠാനാനീതിആദീനി കാരണവേവചനാനി. കാരണഞ്ഹി തിട്ഠന്തി ഏത്ഥാതി ഠാനം, വസന്തി ഏത്ഥാതി വത്ഥു, ഭവന്തി ഏത്ഥാതി ഭൂമീതി വുച്ചതി. കേ തിട്ഠന്തി വസന്തി ഭവന്തി ചാതി? വിവാദാധികരണാദയോ. കുസലാകുസലാബ്യാകതചിത്തോ ഹുത്വാ വിവദനതോ ‘‘നവ ഹേതൂ’’തി വുത്തം. കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീതിആദീനി ദ്വാദസ മൂലാനി. അക്കോസന്തേന ഹി ചതൂസു വിപത്തീസു ഏകേന അനുവദനതോ ‘‘ചതസ്സോ വിപത്തിയോ ഠാനാനീ’’തി വുത്തം. ചുദ്ദസ മൂലാനീതി വിവാദാധികരണേ വുത്താ ദ്വാദസ, കായോ, വാചാ ച.

൨൯൫-൬. സത്ത ആപത്തിക്ഖന്ധാ ഠാനാനീതി ഏത്ഥ ‘‘ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ പടിച്ഛാദേന്തസ്സ യാ ആപത്തി ഹോതി, തസ്സാ ആപത്തിയാ പുബ്ബേ ആപന്നാ ആപത്തി ഠാനം ഹോതീ’’തി വുത്തം. ‘‘നത്ഥി ആപത്താധികരണം കുസലന്തി വചനതോ നത്ഥി ആപത്താധികരണസ്സ കുസലഹേതു, കുസലചിത്തം പന അങ്ഗം ഹോതീ’’തി ലിഖിതം. ചത്താരി കമ്മാനി ഠാനാനീതി ഏത്ഥ ‘‘ഏവം കത്തബ്ബന്തി ഠിതപാളി കമ്മം നാമ. ‘യഥാഠിതപാളിവസേന കരോന്താനം കിരിയാ കിച്ചാധികരണം നാമാ’’’തി വുത്തം, ‘‘പാളിഅനുസാരേന പടികാതബ്ബലക്ഖണം വാ കമ്മം. തഥേവ കരണം കിച്ചാധികരണ’’ന്തി ച. ഞത്തിഞത്തിദുതിയഞത്തിചതുത്ഥകമ്മാനി ഞത്തിതോ ജായന്തി, അപലോകനകമ്മം അപലോകനതോ, ‘‘കിച്ചാധികരണം ഏകേന സമഥേന സമ്മതി സമ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ’’തി ലിഖിതം. സിയുന്തി ഹോന്തി. കഥഞ്ച സിയാതി കഥം ഹോതി. വിവാദാധികരണസ്സ ദ്വേതി തേ ദ്വേ ഠപേത്വാ അഞ്ഞേഹി ന സമ്മതി.

൨൯൭. സാധാരണാതി തം സമേതബ്ബാ.

൨൯൮. തബ്ഭാഗിയാതി തംകോട്ഠാസാ.

൨൯൯. ഏകാധികരണം സബ്ബേ സമഥാ സമഗ്ഗാ ഹുത്വാ സമേതും ഭബ്ബാതി പുച്ഛന്തോ ‘‘സമഥാ സമഥസ്സ സാധാരണാ’’തി ആഹ. സമഥാ സമഥസ്സാ സിയാ സാധാരണാ സിയാ അസാധാരണാ.

൩൦൦. സമഥാ സമഥസ്സ തബ്ഭാഗിയവാരേപി ഏസേവ നയോ.

൩൦൧. ഇമേ സമഥാ സമഥാ, ന സമ്മുഖാവിനയോതി അത്ഥോ.

൩൦൨. ‘‘സമഥാ വിനയോ’’തിപി വുച്ചതി, തസ്മാ വിനയോ സമ്മുഖാവിനയോതി വിനയവാരോ ഉദ്ധടോ സിയാ. ന സമ്മുഖാവിനയോതി സമ്മുഖാവിനയം ഠപേത്വാ സതിവിനയാദയോ സേസസമഥാ.

൩൦൩. സങ്ഘസ്സ സമ്മുഖാ പടിഞ്ഞാതേ തം പടിജാനനം സങ്ഘസ്സ സമ്മുഖതാ നാമ ഹോതീതി ‘‘തസ്സ പടിജാനനചിത്തം സന്ധായ ‘സമ്മുഖാവിനയോ കുസലോ’തിആദി വുത്ത’’ന്തി വദന്തി. നത്ഥി സമ്മുഖാവിനയോ അകുസലോതി ‘‘ധമ്മവിനയപുഗ്ഗലസമ്മുഖതാഹി തിവങ്ഗികോ സമ്മുഖാവിനയോ ഏതേഹി വിനാ നത്ഥി. തത്ഥ കുസലചിത്തേഹി കരണകാലേ കുസലോ, അരഹന്താനം കരണകാലേ അബ്യാകതോ, ഏതേസം അകുസലപടിപക്ഖത്താ അകുസലസ്സ സമ്ഭവോ നത്ഥി, തസ്മാ ‘നത്ഥി സമ്മുഖാവിനയോ അകുസലോ’തി വുത്ത’’ന്തി ലിഖിതം. ‘‘യേഭുയ്യസികാ അധമ്മവാദീഹി വൂപസമനകാലേ സലാകഗ്ഗാഹാപകേ ധമ്മവാദിമ്ഹി കുസലാ, ധമ്മവാദീനമ്പി അധമ്മവാദിമ്ഹി സലാകഗ്ഗാഹാപകേ ജാതേ അകുസലാ, സബ്ബത്ഥ അരഹതോ വസേനേവ അബ്യാകതതാ, അനരഹതോ സഞ്ചിച്ച സതിവിനയദാനേ സതിവിനയോ അകുസലോ, അമൂള്ഹവിനയോ അനുമ്മത്തകസ്സ ദാനേ, പടിഞ്ഞാതകരണം മൂള്ഹസ്സ അജാനനതോ പടിഞ്ഞായകരണേ, തസ്സപാപിയസികാ സുദ്ധസ്സ കരണേ, തിണവത്ഥാരകം മഹാകലഹേ, സഞ്ചിച്ച കരണേ ച അകുസല’’ന്തി ലിഖിതം.

യത്ഥവാരപുച്ഛാവാരവണ്ണനാ

൩൦൪. ലബ്ഭതീതി പുച്ഛാ.

സമഥവാരവിസ്സജ്ജനാവാരവണ്ണനാ

൩൦൫. യസ്മിം സമയേ സമ്മുഖാവിനയേന ചാതിആദി തസ്സാ വിസ്സജ്ജനം. യസ്മിം സമയേ സമ്മുഖാവിനയേന ച യേഭുയ്യസികായ ച അധികരണം വൂപസമ്മതി, തസ്മിം സമയേ യത്ഥ യേഭുയ്യസികാ ലബ്ഭതി, തത്ഥ സമ്മുഖാവിനയോ ലബ്ഭതീതി ഏവം സബ്ബത്ഥ സമ്ബന്ധോ. യത്ഥ പടിഞ്ഞാതകരണം ലബ്ഭതി, തത്ഥ സമ്മുഖാവിനയോ ലബ്ഭതീതി ഏത്ഥ ഏകം വാ ദ്വേ വാ ബഹൂ വാ ആപത്തിയോ ആപന്നോ ഭിക്ഖു ‘‘ഇമം നാമ ആപത്തിം ആപന്നോസീ’’തി പുച്ഛിതോ ‘‘ആമാ’’തി ആപത്തിം പടിജാനാതി, ദ്വേപി ലബ്ഭന്തി. തത്ഥ സങ്ഘസമ്മുഖതാ ധമ്മവിനയപുഗ്ഗലസമ്മുഖതാതി ഏവം വുത്തസമ്മുഖാവിനയേ സങ്ഘസ്സ പുരതോ പടിഞ്ഞാതം കതം ചേ, സങ്ഘസമ്മുഖതാ. തത്ഥേവ ദേസിതം ചേ, ധമ്മവിനയസമ്മുഖതായോപി ലദ്ധാ ഹോന്തി. അവിവദന്താ അഞ്ഞമഞ്ഞം പടിജാനന്തി ചേ, പുഗ്ഗലസമ്മുഖതാ. തസ്സേവ സന്തികേ ദേസിതം ചേ, ധമ്മവിനയസമ്മുഖതായോപി ലദ്ധാ ഹോന്തി. ഏകസ്സേവ വാ ഏകസ്സ സന്തികേ ആപത്തിദേസനകാലേ ‘‘പസ്സസി, പസ്സാമീ’’തി വുത്തേ തത്ഥ ധമ്മവിനയപുഗ്ഗലസമ്മുഖതാസഞ്ഞിതോ സമ്മുഖാവിനയോ ച പടിഞ്ഞാതകരണഞ്ച ലദ്ധം ഹോതി.

സംസട്ഠവാരാദിവണ്ണനാ

൩൦൬. അധികരണാനം വൂപസമോവ സമഥോ നാമ, സോ അധികരണം വിനാ നത്ഥി, തസ്മാ ന ച ലബ്ഭാ വിനിഭുജ്ജിത്വാ നാനാകരണം കാതും.

൩൦൯-൩൧൦. സമഥാ സമഥേഹി സമ്മന്തീതി ഏത്ഥ സമ്മന്തീതി സമ്പജ്ജന്തി. അധികരണാ വാ പന സമ്മന്തി വൂപസമ്മന്തീതി അത്ഥോ, തസ്മാ ‘‘യേഭുയ്യസികാ സമ്മുഖാവിനയേന സമ്മതീ’’തി ഇമായ സമ്മുഖാവിനയേന സദ്ധിം സമ്പജ്ജതി, ന സതിവിനയാദീഹി തേസം തസ്സാ അനുപകാരത്താതി അത്ഥോ. സമഥാ അധികരണേഹി സമ്മന്തീതി ഏത്ഥ സമഥാ അഭാവം ഗച്ഛന്തീതി അത്ഥോ.

൩൧൧. ‘‘സമ്മുഖാവിനയോ വിവാദാധികരണേന ന സമ്മതീ’’തി പാഠോ. യേഭുയ്യസികായ സമാനഭാവതോ ച അവസാനേ ‘‘സമ്മുഖാവിനയോ ന കേനചി സമ്മതീ’’തി (പരി. ൩൧൩) വുത്തത്താ ച സമ്മുഖാവിനയോ സയം സമഥേന വാ അധികരണേന വാ സമേതബ്ബോ ന ഹോതീതി കത്വാ വുത്തോ. സതിവിനയോ കിച്ചാധികരണേന സമ്മതി. അമൂള്ഹവിനയതസ്സപാപിയസികതിണവത്ഥാരകാപി കിച്ചാധികരണേന സമ്മന്തി.

൩൧൩. വിവാദാധികരണം കിച്ചാധികരണേന സമ്മതീതി ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ…പേ… പഠമം സലാകം നിക്ഖിപാമീ’’തി ഏവം വിവാദാധികരണം കിച്ചാധികരണേന സമ്മതി. അനുവാദാധികരണആപത്താധികരണാപി കിച്ചാധികരണേന സമ്മന്തി. ‘‘‘അകതം കമ്മം ദുക്കടം കമ്മ’ന്തി ഏവം കിച്ചാധികരണമ്പി കിച്ചാധികരണേന സമ്മതീതി ഏവം പാഠോ വേദിതബ്ബോ’’തി ലിഖിതം. അഞ്ഞതരസ്മിം പന ഗണ്ഠിപദേ ‘‘‘സമഥാ അധികരണേഹി സമ്മന്തീ’തി ഏത്ഥ യസ്മാ സബ്ബേ സമഥാ കിച്ചാധികരണേന സമ്മന്തി, തസ്മാ ‘സമഥാ കിച്ചാധികരണേന സമ്മന്തീ’തി പാഠോ ഗഹേതബ്ബോ’’തി വുത്തം.

൩൧൪. വിവാദാധികരണം കതമം അധികരണം സമുട്ഠാപേതീതി ‘‘നായം ധമ്മോ’’തി വുത്തമത്തേന കിഞ്ചി അധികരണം ന സമുട്ഠാപേതി.

൩൧൮-൯. ‘‘കതമാധികരണപരിയാപന്ന’’ന്തി പാഠോ. വിവാദാധികരണം വിവാദാധികരണം ഭജതീതി പഠമുപ്പന്നവിവാദം പച്ഛാ ഉപ്പന്നോ ഭജതി. വിവാദാധികരണം ദ്വേ സമഥേ ഭജതീതി ‘‘ഇമം വൂപസമേതും സമത്ഥാ തുമ്ഹേ’’തി വദന്തം വിയ ഭജതി ‘‘മയം തം വൂപസമേസ്സാമാ’’തി വദന്തേഹി വിയ ദ്വീഹി സമഥേഹി സങ്ഗഹിതം.

സമഥഭേദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.