൨. ദുതിയാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൨൪. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠാരസവസ്സായ കുമാരിഭൂതായ…പേ… സിക്ഖാസമ്മുതിം ദാതു’’ന്തി ഇധ വുത്തം വിയ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദസവസ്സായ ഗിഹിഗതായ…പേ… സിക്ഖാസമ്മുതിം ദാതു’’ന്തി ന വുത്തം, തസ്മാ ‘‘പരിപുണ്ണദ്വാദസവസ്സായ ഏവ ഗിഹിഗതായ സിക്ഖാസമ്മുതി ദാതബ്ബാ’’തി വുത്തം. ഗിഹിഗതായ സിക്ഖാസമ്മുതി ദാതബ്ബാതി ഏകേതി കത്വാ ദസവസ്സായപി വട്ടതി. കസ്മാ? ‘‘അനാപത്തി പരിപുണ്ണദ്വാദസവസ്സം പരിപുണ്ണസഞ്ഞാ വുട്ഠാപേതീ’തി (പാചി. ൧൦൯൩-൧൦൯൫) ച ‘അനാപത്തി പരിപുണ്ണദ്വാദസവസ്സം ഗിഹിഗതം…പേ… സിക്ഖിതസിക്ഖം വുട്ഠാപേതീ’തി (പാചി. ൧൦൯൭-൧൧൦൧) ച വുത്തത്താ’’തി പോരാണഗണ്ഠിപദേ വുത്തം. കിം ഇമിനാ പരിഹാരേന. ‘‘ദസവസ്സായ ഗിഹിഗതായ സിക്ഖാസമ്മുതി ദാതബ്ബാ’’തി ഹി വുത്തം. ‘‘ഗിഹിഗതാതിപി വത്തും ന വട്ടതീ’തി സചേ വദന്തി, കമ്മം കുപ്പതീ’’തി ലിഖിതം.

൧൧൪൬. അഹമേവ നൂന…പേ… അലജ്ജിനീ, യാ സങ്ഘോതി ഏത്ഥ യാ അഹമേവ നൂന ബാലാതി അത്ഥോ. ‘‘യം സങ്ഘോ’’തിപി അത്ഥി, തത്ഥ യം യസ്മാ ദേതി, തസ്മാ അഹമേവ നൂന ബാലാതി അത്ഥോ.

൧൧൫൯. പുരിസസംസട്ഠാ കുമാരകസംസട്ഠാ ചണ്ഡീ സോകാവാസാവകഥം സിക്ഖമാനാതി വുച്ചതി, പദഭാജനേ ഏവ ചായം സിക്ഖമാനാ ‘‘ഛസു ധമ്മേസു സിക്ഖിതസിക്ഖാ’’തി കസ്മാ വുത്തന്തി? പുബ്ബേ ഗഹിതസിക്ഖത്താ, പുബ്ബേ പരിപുണ്ണസിക്ഖത്താ ച ഏവം വുച്ചതീതി വേദിതബ്ബം.

൧൧൬൬-൭. പഹൂതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം പസ്സിത്വാതി ഏത്ഥ ‘‘സിക്ഖമാനായ ഞാതകാ കിര സമ്പാദയിംസു, തം പസ്സിത്വാ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഉയ്യോജേസി. ഉയ്യോജേത്വാ തേസം ഛന്ദം ഗഹേത്വാ പുബ്ബേ ഛന്ദദായകേ ഗണം കത്വാ സേസാനം ഛന്ദം ഛന്ദമേവ കത്വാ കമ്മം കാരാപേസീ’’തി പോരാണഗണ്ഠിപദേ വുത്തം. ഛന്ദം വിസ്സജ്ജേത്വാതി ഏത്ഥ അനുഗണ്ഠിപദേ ഏവം വുത്തം ‘‘ഇദം കമ്മം അജ്ജ ന കത്തബ്ബം. ‘യഥാസുഖ’ന്തി വത്വാ വിസ്സജ്ജിതം ഹോതി, തസ്മാ യോ കോചി മുഖരോ, ബാലോ വാ കിഞ്ചാപി ‘യഥാസുഖ’ന്തി വദതി, ഥേരായത്തത്താ പന ഥേരസ്സ അനുമതിയാ സതിയാ വിസ്സജ്ജിതോ ഹോതി, അസതിയാ ന ഹോതി, തഥാപി പുന ഛന്ദം ഗഹേത്വാവ കമ്മം കരോന്തി, അയം പയോഗോ. ഗഹണേ പയോജനം പന നത്ഥി. സങ്ഘത്ഥേരോ ചേ വിസ്സജ്ജേതി, ഛന്ദം ഗഹേത്വാവ കാതബ്ബം. ഛന്ദം വിസ്സജ്ജേത്വാ കായേന വുട്ഠിതായാതി ഏത്ഥ ഇധ സമ്ബാധോ, ‘അമുകമ്ഹി ഠാനേ കരിസ്സാമാ’തി ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാപി ഗച്ഛന്തി ചേ, നത്ഥി ദോസോ. കിഞ്ചാപി നത്ഥി, താ പന ഹത്ഥപാസം അവിജഹിത്വാവ ഗച്ഛന്തി, അയം പയോഗോ’’തി. ‘‘രത്തിപാരിവാസിയേ ഉപോസഥപവാരണാവ ന വട്ടതി, അഞ്ഞകമ്മം പന വട്ടതി. ഉപോസഥപവാരണാപി അനുപോസഥപവാരണദിവസേ ന വട്ടന്തി, ഇതരം സബ്ബകാലം വട്ടതി. പരിസപാരിവാസിയേ ഹത്ഥപാസം അവിജഹിത്വാ ചതൂസു ഗതേസു ചതുവഗ്ഗകരണീയേ അഞ്ഞസ്മിം പഞ്ചസു ദസസു വീസതീസു ഗതേസു സേസേഹി വിസും തഹിം തഹിം ഗന്ത്വാപി പുന സന്നിപാതട്ഠാനം ആഗന്ത്വാ കാതും വട്ടതി. അജ്ഝാസയപാരിവാസിയേ ഹത്ഥപാസം അവിജഹിത്വാ യഥാനിസിന്നാവ നിസിന്നാ ചേ, പുന കാതും വട്ടതി ഹത്ഥപാസസ്സ അവിജഹിതത്താ’’തി പോരാണഗണ്ഠിപദേ വുത്തം. തേസം പോരാണാനം മതേന ഛന്ദപാരിവാസിയമേവേകം ന വട്ടതീതി ആപന്നങ്ഗഞ്ച ദസ്സിതം, ഇധാപി തം വിസും ന ദസ്സിതം അസമ്ഭവതോതി ഏകേ. ഛന്ദദായകേ പരിസം പത്വാ ഗതേ തസ്സ പുബ്ബഛന്ദദാനം ഛന്ദപാരിവാസിയന്തി നോ തക്കോതി ആചരിയോ.

തത്രിദം സന്നിട്ഠാനം – പരിസപാരിവാസിയേ അട്ഠകഥായം ‘‘അഞ്ഞത്ര ഗച്ഛാമാതി ഛന്ദം അവിസ്സജ്ജേത്വാവ ഉട്ഠഹന്തി…പേ… കമ്മം കാതും വട്ടതീ’’തി വുത്തവചനേ ഹത്ഥപാസാ വിജഹനം ന പഞ്ഞായതി. ഏത്ഥ പന കമ്മപ്പത്താനം ഹത്ഥപാസസ്സ അവിജഹനമേവ ഇച്ഛിതബ്ബന്തി കത്വാ പോരാണഗണ്ഠിപദേ വുത്തം. കിഞ്ചാപി ന പഞ്ഞായതി, അപ്പടിക്ഖിത്തത്താ പന വട്ടതീതി ചേ? ന, പടിക്ഖിത്തത്താ. കഥം? ഛന്ദോ നാമ കമ്മപ്പത്തേസു ഭിക്ഖൂസു ഏകസീമായ സന്നിപതിതേസു ആഗച്ഛതി, നാസന്നിപതിതേസു. ഇധ ഹി ‘‘ഛന്ദം അവിസ്സജ്ജേത്വാ’’തി ച ‘‘ഛന്ദസ്സ പന അവിസ്സട്ഠത്താ’’തി ച വുത്തം. ‘‘അജ്ഝാസയം അവിസ്സജ്ജേത്വാ’’തി ച ‘‘അജ്ഝാസയസ്സ അവിസ്സട്ഠത്താ’’തി ച ന വുത്തം, തസ്മാ ഛന്ദസ്സ അവിസ്സജ്ജനം കമ്മപ്പത്താനം ഹത്ഥപാസാവിജഹനേനേവ ഹോതി, ന വിജഹനേതി സിദ്ധം.

ഹോതി ചേത്ഥ –

‘‘യതോ ആഗമനം യസ്സ, തദഭാവസ്സ നിഗ്ഗഹേ;

തസ്മാ സന്നിപതിതേസു, ഭിക്ഖൂസു തസ്സ ഭേദതോ’’തി.

രത്തിപാരിവാസിയഛന്ദോ വിയ രത്തിപാരിവാസിയപാരിസുദ്ധിപീതി തദനുലോമേന വട്ടതി സ്വാതനായ ഛന്ദോ വാ പാരിസുദ്ധി വാ പവാരണാ വാ, തായ കമ്മം കാതും വട്ടതി. ഉപോസഥപവാരണാ പന അനുപോസഥദിവസേ ന വട്ടതി, ഇതരം വട്ടതി. പന്നരസിഉപോസഥം ചാതുദ്ദസിയം കാതും വട്ടതി ഖേത്തത്താ. ന ചാതുദ്ദസിഉപോസഥം പന്നരസിയം അഖേത്തത്താ അനുപോസഥദിവസത്താ പാടിപദദിവസത്താതി ഏകച്ചേ ആചരിയാ, തസ്മാ തേസം മതേന ചാതുദ്ദസിഉപോസഥം തതിയം, സത്തമം വാ പന്നരസിയം കാതും ന വട്ടതി. യം പനേത്ഥ വുത്തം അട്ഠകഥായം ‘‘സചേ ചാതുദ്ദസികം ഉപോസഥം കരിസ്സാമാതി നിസിന്നാ, പന്നരസോതി കാതും വട്ടതീ’’തി. തതോ ‘‘പന്നരസിയമേവ ‘ചാതുദ്ദസികം ഉപോസഥം കരിസ്സാമാ’തി നിസിന്നാ പുനദിവസേ അത്തനോ തം ഉപോസഥം ‘പന്നരസോ’തി കാതും വട്ടതീതി അത്ഥോ’’തി ഏവം പരിഹരന്തി, തം തേസം മതം ‘‘തഥാരൂപപച്ചയേ സതി അഞ്ഞസ്മിമ്പി ചാതുദ്ദസേ ഉപോസഥം കാതും വട്ടതീ’’തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. നിദാനവണ്ണനാ) ഇമിനാ മാതികാട്ഠകഥാവചനേന ന സമേതി. ന ഹി തത്ഥ ‘‘അഞ്ഞസ്മിമ്പി പന്നരസേ ചാതുദ്ദസികം കാതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. ഏവം സന്തേപി ‘‘സകിം പക്ഖസ്സ ചാതുദ്ദസേ വാ പന്നരസേ വാ’’തി അനുഞ്ഞാതദിവസേ പരിയാപന്നത്താ ഛന്നം ചാതുദ്ദസികാനം പച്ഛിമാ പന്നരസീ അനുപോസഥദിവസോ ന ഹോതീതി സിദ്ധം ഹോതി. കിഞ്ചാപി സിദ്ധം, ഇമിനാ പന ‘‘ആവാസികാനം പന്നരസോ, ആഗന്തുകാനം ചാതുദ്ദസോ, ആഗന്തുകേഹി ആവാസികാനം സമസമേഹി വാ അപ്പതരേഹി വാ അനുവത്തിതബ്ബ’’ന്തി വചനമേത്ഥ നിരത്ഥകം ഹോതീതി വേദിതബ്ബം.

ദുതിയാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കുമാരിഭൂതവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.