൩. ചുന്ദസുത്തവണ്ണനാ

൩൭൯. പുബ്ബേ സാവത്ഥിതോ വേളുവഗാമസ്സ ഗതത്താ വുത്തം ‘‘ആഗതമഗ്ഗേനേവ പടിനിവത്തന്തോ’’തി. സത്തന്നന്തി ഉപസേനോ, രേവതോ, ഖദിരവനിയോ, ചുന്ദോ, സമണുദ്ദേസോ അഹന്തി ചതുന്നം, ചാലാ, ഉപചാലാ, സീസൂപചാലാതി, തിസ്സന്നന്തി ഇമേസം സത്തന്നം അരഹന്താനം. നത്ഥി നു ഖോതി ഏത്ഥാപി ‘‘ഓലോകേന്തോ’’തി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ സീഹാവലോകനഞായേന. ഭവിസ്സന്തി മേ വത്താരോ ഹരിതും നാസക്ഖീതി സമ്ബന്ധോ. ഇദം ദാനി പച്ഛിമദസ്സനന്തി ഭൂതകഥനമത്തം, ന തത്ഥ സാലയതാദസ്സനം യഥാ തഥാഗതസ്സ വേസാലിയാ നിക്ഖമിത്വാ നാഗാപലോകിതം.

തസ്സ തസ്സ വിസേസസ്സ അധിട്ഠാനവസേനേവ ഇദ്ധിഭേദദസ്സനം ഇദ്ധിവികുബ്ബനം. സീഹസ്സ വിജമ്ഭനാദിവസേന കീളിത്വാ നാദസദിസീ അയം ധമ്മകഥാതി വുത്തം ‘‘സീഹവികീളിതോ ധമ്മപരിയായോ’’തി. ഗമനകാലോ മയ്ഹന്തീതി ഏത്ഥ ഇതി-സദ്ദോ പരിസമാപനേ. തേന ഥേരേന യഥാരമ്ഭസ്സ വചനപബന്ധസ്സ സമാപിതഭാവം ജോതേതി. ഏസ നയോ സേസേസുപി ഏദിസേസു സബ്ബട്ഠാനേസു. യുഗന്ധരാദയോ പരിഭണ്ഡപബ്ബതാതി വേദിതബ്ബാ. ഏകപ്പഹാരേനേവാതി ഏകപ്പഹാരേന ഇവ. സ്വായം ഇവ-സദ്ദോ ന സക്കോമീതി ഏത്ഥ ആനേത്വാ സമ്ബന്ധിതബ്ബോ.

പടിപാദേസ്സാമീതി ഠിതകായം പടിപാദേസ്സാമി. പത്ഥനാകാലേ അനോമദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ വചനസുതാനുസാരേന ഞാണേന ദിട്ഠമത്തതം സന്ധായ ‘‘തം പഠമദസ്സന’’ന്തി വുത്തം. ധാരേതും അസക്കോന്തീ ഗുണസാരം. ഏസ മഗ്ഗോതി ഏസോ ജാതാനം സത്താനം മരണനിട്ഠിതോ പന്ഥോ. പുനപി ഏവംഭാവിനോ നാമ സങ്ഖാരാതി സങ്ഖാരാ നാമ ഏവംഭാവിനോ, മരണപരിയോസാനാതി അത്ഥോ. ഏത്തകന്തി ഏത്തകം കാലം. സങ്കഡ്ഢിത്വാ സംഹരിത്വാ. മുഖം പിധായാതി മുഖം ഛാദേത്വാ. അഗ്ഘികസതാനീതി മകുളങ്കുരചേതിയസതാനി.

പുരിമദിവസേതി അതീതദിവസേ. യസ്മാ ധമ്മസേനാപതിനോ അരഹത്തപ്പത്തദിവസേയേവ സത്ഥു സാവകസന്നിപാതോ അഹോസി, തസ്മാ ‘‘പൂരിതസാവകസന്നിപാതോ ഏസ ഭിക്ഖൂ’’തി വുത്തം. പഞ്ച ജാതിസതാനീതി ഭുമ്മത്ഥേ, അച്ചന്തസംയോഗേ വാ ഉപയോഗവചനം.

കളോപിഹത്ഥോതി വിലീവമയഭാജനഹത്ഥോ. ‘‘ചമ്മമയഭാജനഹത്ഥോ’’തി ച വദന്തി. പുരന്തരേതി നഗരമജ്ഝേ. വനേതി അരഞ്ഞേ.

ഓസക്കനാകാരവിരഹിതോതി ധമ്മദേസനായ സങ്കോചഹേതുവിരഹിതോ. വിസാരദോതി സാരദവിരഹിതോ. ധമ്മോജന്തി ധമ്മരസം, ഓജവന്തം ദേസനാധമ്മന്തി അത്ഥോ. ധമ്മഭോഗന്തി ധമ്മപരിഭോഗം, പരേഹി സദ്ധിം സംവിഭജനവസേന പവത്തം ധമ്മസമ്ഭോഗന്തി ദേസനാധമ്മമേവ വദതി. തേന വുത്തം ‘‘ഉഭയേനപി ധമ്മപരിഭോഗോവ കഥിതോ’’തി.

പിയായിതബ്ബതോ പിയേഹി. മനസ്സ വഡ്ഢനതോ മനാപേഹി. ജാതിയാതി ഖത്തിയാദിജാതിയാ. നാനാഭാവോ അസഹഭാവോ വിസുംഭാവോ. അഞ്ഞഥാഭാവോ അഞ്ഞഥത്തം. സരീരന്തി രൂപധമ്മകായസങ്ഖാതം സരീരം. രൂപകായേ ഹി ഭിജ്ജന്തേ ഭിജ്ജന്തേവ. സോ ഭിജ്ജേയ്യാതി സോ മഹന്തതരോ ഖന്ധോ ഭിജ്ജേയ്യ.

ദക്ഖിണദിസം ഗതോതി ദക്ഖിണദിസാമുഖേ പവത്തോ. മഹാഖന്ധോ വിയാതി മഹന്തോ സാരവന്തോ സാഖാഖന്ധോ വിയ. സാഖഖന്ധാ ഹി ദിസാഭിമുഖപവത്താകാരാ, മൂലഖന്ധോ പന ഉദ്ധമുഗ്ഗതോ. സോളസന്നം പഞ്ഹാനന്തി സോളസന്നം അപരാപരിയപവത്തനിയാനം അത്ഥാനം. ഞാതും ഇച്ഛിതോ ഹി അത്ഥോ പഞ്ഹോ.