൫. പപാതവഗ്ഗോ

൧. ലോകചിന്താസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൧൧. ലോകചിന്തന്തി ലോകസന്നിവേസപടിസംയുത്തവീമംസാവ. ‘‘ലോകചിത്ത’’ന്തിപി പാഠോ, തംതംലോകപരിയാപന്നം ചിത്തന്തി അത്ഥോ. നാളികേരാദയോതി ആദി-സദ്ദേന അവുത്താനം ഓസധിതിണവനപ്പതിആദീനം സങ്ഗഹോ. ഏവരൂപന്തി ഏദിസം അഞ്ഞമ്പി തംതംലോകചിത്തം.

വിഗതചിത്തോതി അത്തത്ഥപരത്ഥതോ അപഗതവിതക്കോ അദ്ദസ ഏവം അധിട്ഠഹിംസൂതി സമ്ബന്ധോ. സമ്ബരിമായന്തി സമ്ബരേന അസുരിന്ദേന ഉപ്പാദിതം അസുരമായം, യം ‘‘ഇന്ദജാല’’ന്തിപി വുച്ചതി ഇന്ദസ്സ മോഹനത്ഥം ഉപ്പാദിതത്താ. സമ്പരിവത്തേത്വാതി പരിധാവേത്വാ. യഥാ നേതി നേ അസുരേ യഥാ സോ പുരിസോ പസ്സതി, ഏവം അധിട്ഠഹിംസു. കസ്മാ പനേതേ ഏവം അധിട്ഠഹിംസൂതി? തം പുരിസം തത്ഥ തഥാനിസിന്നം ദിസ്വാ ‘‘അയഞ്ച ദേവോ’’തി ആസങ്കന്താ തഥാ അധിട്ഠഹിത്വാ ഭിസമുളാലഛിദ്ദേഹി പവിസിത്വാ അത്തനോ അസുരഭവനം ഗതാ. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘ദേവാനംയേവ മോഹയമാനാ’’തി.

൨-൩. പപാതസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൧൧൨-൩. മരിയാദപാസാണോതി ഗിജ്ഝകൂടപബ്ബതസ്സ മരിയാദപാകാരസദിസോ മഹന്തോ പാസാണോ. അനിട്ഠരൂപന്തി ഏത്ഥ രൂപ-സദ്ദോ സഭാവത്ഥോ ‘‘പിയരൂപേ സാതരൂപേ’’തിആദീസു (മ. നി. ൧.൪൦൮-൪൦൯) വിയാതി ആഹ – ‘‘അനിട്ഠസഭാവ’’ന്തി.

൫. വാലസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൧൫. ഉപാസനന്തി ആചരിയഉപാസനം, ആചരിയം അന്തേവാസിനാ വാ ദിവസേ ദിവസേ സിക്ഖനവസേന ഉപാസിതബ്ബതോ ഉപാസനന്തി ലദ്ധനാമം കണ്ഡഖിപനസിപ്പം. കണ്ഡം അതിക്കമന്തേതി സരം ഖിപന്തേ. പോങ്ഖാനുപോങ്ഖന്തി പോങ്ഖസദ്ദത്ഥം പാകടം കത്വാ ദസ്സേതും ‘‘ഏകം കണ്ഡം ഖിപിത്വാ’’തിആദി വുത്തം. അപരം അനുപോങ്ഖന്തി ഏത്ഥ അപരന്തി തതിയകണ്ഡം. അനുപോങ്ഖം നാമ ഇദന്തി ദസ്സേതും ‘‘അനുപോങ്ഖം നാമ ദുതിയസ്സ പോങ്ഖ’’ന്തി വുത്തം. തഞ്ഹി തതിയേന സരേന വിജ്ഝീയതി. പുന അപരം തസ്സ പോങ്ഖന്തി ഇദം പന അപരാപരം അവിരജ്ഝനം ദസ്സേതും വുത്തം. ദുരഭിസമ്ഭവതരന്തി അഭിഭവിതും അസക്കുണേയ്യതരം. വാലന്തി കേസം. സത്തധാ ഭിന്ദിത്വാതി സത്തക്ഖത്തും വിഫാലേത്വാ. തസ്സ ഏകം ഭേദന്തി തസ്സ കേസസ്സ ഏകം അംസുസങ്ഖാതം ഭേദം ഗഹേത്വാ. വാതിങ്ഗണമജ്ഝേ ബന്ധിത്വാതി വാതിങ്ഗണഫലസ്സ മജ്ഝട്ഠാനേ ബന്ധിത്വാ. അപരം ഭേദന്തി അപരം കേസസ്സ അംസുസങ്ഖാതം ഭേദം. അഗ്ഗകോടിയം ബന്ധിത്വാതി യഥാ തസ്സ വാലഭേദസ്സ ഊകാമത്തം ലിഖാമത്തം വാ കണ്ഡസ്സ അഗ്ഗകോടിം അധികം ഹുത്വാ തിട്ഠതി, ഏവം ബന്ധിത്വാ. ഉസഭമത്തേതി വീസതിയട്ഠിമത്തേ ഠാനേ ഠിതോ. കണ്ഡബദ്ധായ കോടിയാതി കണ്ഡബദ്ധായ വാലസ്സ കോടിയാ വാതിങ്ഗണബന്ധനവാലസ്സ കോടിം പടിവിജ്ഝേയ്യ.

൮. ദുതിയഛിഗ്ഗളയുഗസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൧൮. അധിച്ചുപ്പത്തികന്തി യദിച്ഛാവസേന ഉപ്പജ്ജനകം. ഛിഗ്ഗളേനാതി ഛിഗ്ഗളപദേസേന. ഛിഗ്ഗളുപരീതി ഹേട്ഠിമയുഗസ്സ ഛിഗ്ഗളപദേസസ്സ ഉപരി. ആരുള്ഹസ്സ ഛിഗ്ഗളേനാതി ഉഭിന്നമ്പി ഛിദ്ദേന. ഗീവപ്പവേസനം വിയാതി ചതുന്നം യുഗാനം ഛിദ്ദപദേസേനേവ ഉപരൂപരി ഠിതാനം ഛിദ്ദന്തരേന കാണകച്ഛപസ്സ ഗീവപ്പവേസനം അധിച്ചതരസമ്ഭവം. തതോപി അധിച്ചതരസമ്ഭവോ മനുസ്സത്തലാഭോ, തതോ അധിച്ചതമസമ്ഭവോ അരിയമഗ്ഗപടിലാഭോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ചതുസച്ചപടിവേധോ അതിവിയ അധിച്ചതരസമ്ഭവോ’’തി.

പപാതവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.