൬. സപ്പഞ്ഞവഗ്ഗോ

൨. വസ്സംവുത്ഥസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൪൮. സമോധാനേത്വാതി യേഹി ഇന്ദ്രിയാദീഹി ഭാവിയമാനേഹി സോതാപത്തിമഗ്ഗോ അനുപ്പത്തോ, താനേവ. ധമ്മസമാനതായ ചേതം വുത്തം. അഞ്ഞാനേവ ഹി അത്ഥതോ തം തം മഗ്ഗം സാധകാനി ഇന്ദ്രിയാദീനി. തന്തി പവേണീ കഥിതാതി യം കഞ്ചി വിനേയ്യപുഗ്ഗലം അനപേക്ഖിത്വാ കേവലം തന്തിവസേന ഠിതി കഥിതാ.

൩. ധമ്മദിന്നസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൪൯. സത്തസു ജനേസൂതി സത്തസു കിത്തിയമാനേസു ഉപാസകജനേസു. ഗമ്ഭീരാതിആദീസു ധമ്മഗമ്ഭീരാതി പാളിഗതിയാ ഗമ്ഭീരാ, തഥാ ച സല്ലസുത്തം ഹേട്ഠാ പകാസിതമേവ. ‘‘ചേതനാഹം, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം വദാമീ’’തിആദിനാ (അ. നി. ൬.൬൩; കഥാ. ൫൩൯) ആഗതം ചേതനാസുത്തം. തത്ഥ ‘‘ചേതനാസഹജാതം നാനാക്ഖണിക’’ന്തിആദിനാ പട്ഠാനേ ആഗതനയേന, സുത്തേസു (അ. നി. ൩.൧൦൧) ച ‘‘ദിട്ഠധമ്മവേദനീയ’’ന്തിആദിനാ ആഗതനയേന ഗമ്ഭീരഭാവോ വേദിതബ്ബോ, നിബ്ബാനസ്സ ചേവ അരിയമഗ്ഗസ്സ ച പകാസനതോ അസങ്ഖതസംയുത്തസ്സ ലോകുത്തരത്ഥദീപകതാ. ‘‘അതീതംപാഹം രൂപേന ഖജ്ജിം, ഏതരഹി ഖജ്ജാമീ’’തിആദിനാ പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം ഖാദകഭാവസ്സ, പുഗ്ഗലസ്സ ഖാദിതബ്ബതായ വിഭാവനേന ഖജ്ജനീയപരിയായേ (സം. നി. ൩.൭൯) വിസേസതോ നിസ്സത്തനിജ്ജീവതാ ദീപിതാതി വുത്തം ‘‘സത്തസുഞ്ഞതാദീപകാ ഖജ്ജനികസുത്തന്താദയോ’’തി. ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സാമാതി യേ തേസു സുത്തേസു വുത്തപടിപദം സമ്മദേവ പരിപൂരേന്തി, തേ തേസു ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തി നാമ. ഏത്ഥാതി ‘‘ന ഖോ നേത’’ന്തി ഏത്ഥ ന-കാരോ ‘‘അഞ്ഞമഞ്ഞ’’ന്തി ഏത്ഥ മ-കാരോ വിയ ബ്യഞ്ജനസന്ധിമത്തമേവ, നാസ്സ കോചി അത്ഥോ.

൪. ഗിലാനസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൫൦. ന ഖോ പനേതന്തി ന ഖോ ഏതം, നോതി ച അമ്ഹേഹീതി അത്ഥോതി ആഹ ‘‘ന ഖോ അമ്ഹേഹീ’’തിആദി. അസ്സസന്തീതി അസ്സാസനീയാതി ആഹ ‘‘അസ്സാസകരേഹീ’’തി. മരിസ്സതീതി മാരിസോ, ഏകന്തഭാവിമരണോ, സോ പന മരണാധീനവുത്തികോതി വുത്തം ‘‘മരണപടിബദ്ധോ’’തി. അധിമുച്ചേഹീതി അധിമുത്തിം ഉപ്പാദേഹി. തം പന തഥാ ചിത്തസ്സ പണിധാനം ഠപനന്തി ആഹ ‘‘ഠപേഹീ’’തി. ആഗമനീയഗുണേസൂതി പുബ്ബഭാഗഗുണേസു. പമാണം നാമ നത്ഥി അനന്താപരിമാണത്താ. നാനാകരണം നത്ഥി വിമുത്തിയാ നിന്നാനത്താ.

൯. പഞ്ഞാപടിലാഭസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൫൫. പഞ്ഞാപടിലാഭായാതി മഗ്ഗഫലപഞ്ഞായ പടിലാഭത്ഥം. തേനാഹ ‘‘സത്ത സേക്ഖാ’’തിആദി.

സപ്പഞ്ഞവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.