൧൦. കിമിലസുത്തവണ്ണനാ

൯൮൬. ഥേരോതി ആനന്ദത്ഥേരോ. അയം ദേസനാതി ‘‘കഥം വിഭാവിതോ നു ഖോ കിമിലാ’’തിആദിനാ പവത്താ ദേസനാ. കായഞ്ഞതരന്തി രൂപകായേ അഞ്ഞതരകോട്ഠാസേ. ഏവന്തി യഥാ ആനാപാനം അനുസ്സരന്തോ ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ ജാതോ, ഏവം സബ്ബത്ഥ വാരേസു വേദനാനുപസ്സീതിആദി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ദേസനാസീസന്തി ദേസനാപദേസം. മനസികാരപദേസേന വേദനാ വുത്താതി തം സബ്ബം സരൂപതോ അഞ്ഞാപദേസതോ അപദിസതി. യഥേവ ഹീതിആദിനാ തത്ഥ നിദസ്സനം ദസ്സേതി. ചിത്തസങ്ഖാരപദദ്വയേതി ‘‘ചിത്തസങ്ഖാരപടിസംവേദീ പസ്സമ്ഭയം ചിത്തസങ്ഖാര’’ന്തി ഏതസ്മിം പദദ്വയേ.

ഏവം സന്തേപീതി പീതിമനസികാരചിത്തസങ്ഖാരപദേസേന യദി വേദനാ വുത്താ, ഏവം സന്തേപി. ഏസാ യഥാവുത്താ വേദനാ ആരമ്മണം ന ഹോതി. വേദനാരമ്മണാ ച അനുപസ്സനാ, തസ്മാ വേദനാനുപസ്സനാ ന യുജ്ജതി. യദി ഏവം മഹാസതിപട്ഠാനാദീസു ‘‘വേദനാ വേദിയതീ’’തി വുത്തം, തം കഥന്തി ആഹ – ‘‘മഹാസതിപട്ഠാനാദീസുപീ’’തിആദി. തത്ഥ സുഖാദീനം വത്ഥുന്തി സുഖാദീനം ഉപ്പത്തിയാ വത്ഥുഭൂതം രൂപസദ്ദാദിം ആരമ്മണം കത്വാ വേദനാ വേദിയതി, ന പുഗ്ഗലോ പുഗ്ഗലസ്സേവ അഭാവതോ. വേദനാപ്പവത്തിം ഉപാദായ നിസ്സായ യഥാ ‘‘പുഗ്ഗലോ വേദനം വേദിയതീ’’തി വോഹാരമത്തം ഹോതി. ഏവം ഇധാപി വേദനായ അസ്സാസപസ്സാസേ ആരബ്ഭ പവത്തി, തഥാ പവത്തമനസികാരസീസേന ‘‘വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ വിഹരതീ’’തി വുത്തോ. തം സന്ധായാതി തം വേദനായ ആരമ്മണഭാവം സന്ധായ. ആദീനം പദാനം. ഏതസ്സ ‘‘വേദനാനുപസ്സനാ ന യുജ്ജതീ’’തി വുത്തഅനുയോഗസ്സ.

സപ്പീതികേ ദ്വേ ഝാനേ സമാപജ്ജതീതി പീതിസഹഗതാനി പഠമദുതിയജ്ഝാനാനി പടിപാടിയാ സമാപജ്ജതി. തസ്സാതി തേന. പടിസംവിദിതസദ്ദാപേക്ഖായ ഹി കത്തുഅത്ഥേ ഏതം സാമിവചനം. സമാപത്തിക്ഖണേതി സമാപജ്ജനക്ഖണേ. ഝാനപടിലാഭേനാതി ഝാനേന സമങ്ഗീഭാവേന. ആരമ്മണതോതി ആരമ്മണമുഖേന തദാരമ്മണഝാനപരിയാപന്നാ പീതി പടിസംവിദിതാ ഹോതി, ആരമ്മണസ്സ പടിസംവിദിതത്താതി വുത്തം ഹോതി. യഥാ നാമ സപ്പപരിയേസനം ചരന്തേന തസ്സ ആസയേ പടിസംവിദിതേ സോപി പടിസംവിദിതോ ഹോതി മന്താഗദബലേന തസ്സ ഗഹണസ്സ സുകരത്താ, ഏവം പീതിയാ ആസയഭൂതേ ആരമ്മണേ പടിസംവിദിതേ സാ പീതി പടിസംവിദിതാവ ഹോതി സലക്ഖണതോ സാമഞ്ഞലക്ഖണതോ ച തസ്സാ ഗഹണസ്സ സുകരത്താ. വിപസ്സനക്ഖണേതി വിപസ്സനാപഞ്ഞായ തിക്ഖവിസദഭാവപ്പത്തായ വിസയതോ ദസ്സനക്ഖണേ. ലക്ഖണപ്പടിവേധേനാതി പീതിയാ സലക്ഖണസ്സ സാമഞ്ഞലക്ഖണസ്സ ച പടിവിജ്ഝനേന. യഞ്ഹി പീതിയാ വിസേസതോ സാമഞ്ഞതോ ച ലക്ഖണം, തസ്മിം വിദിതേ സാ യാഥാവതോ വിദിതാ ഏവ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘അസമ്മോഹതോ പീതി പടിസംവിദിതാ ഹോതീ’’തി.

ഇദാനി തമത്ഥം പാളിയാ ഏവ വിഭാവേതും ‘‘വുത്തഞ്ഹേത’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ദീഘം അസ്സാസവസേനാതി ദീഘസ്സ അസ്സാസസ്സ ആരമ്മണഭൂതസ്സ വസേന. പജാനതോ സാ പീതി പടിസംവിദിതാ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതം അവിക്ഖേപം പജാനതോതി ഝാനപരിയാപന്നം ‘‘അവിക്ഖേപോ’’തി ലദ്ധനാമം ചിത്തസ്സേകഗ്ഗതം തംസമ്പയുത്തായ പഞ്ഞായ പജാനതോ. യഥാ ഹി ആരമ്മണമുഖേന പീതി പടിസംവിദിതാ ഹോതി, ഏവം തംസമ്പയുത്തധമ്മാപി ആരമ്മണമുഖേന പടിസംവിദിതാ ഏവ ഹോന്തീതി. സതി ഉപട്ഠിതാ ഹോതീതി ദീഘം അസ്സാസവസേന ഝാനസമ്പയുത്താ സതി തസ്മിം ആരമ്മണേ ഉപട്ഠിതാ ആരമ്മണമുഖേന ഝാനേപി ഉപട്ഠിതാ നാമ ഹോതി. തായ സതിയാതി ഏവം ഉപട്ഠിതായ തായ സതിയാ യഥാവുത്തേന തേന ഞാണേന സുപ്പടിവിദിതത്താ ആരമ്മണസ്സ തസ്സ വസേന തദാരമ്മണാ സാ പീതി പടിസംവിദിതാ ഹോതി. ദീഘം പസ്സാസവസേനാതിആദീസുപി ഇമിനാവ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. തേന വുത്തം ‘‘ഏതേനേവ നയേന അവസേസപദാനിപി അത്ഥതോ വേദിതബ്ബാനീ’’തി.

യഥേവാതിആദീസു അയം സങ്ഖേപത്ഥോ – ഝാനപടിലാഭേന യഥാ ആരമ്മണതോ പീതിആദയോ പടിസംവിദിതാ ഹോന്തി തേന വിനാ തേസം അപ്പവത്തനതോ. ഏവം ഝാനസമ്പയുത്തേന തംപരിയാപന്നേന വേദനാസങ്ഖാതമനസികാരപടിലാഭേന ആരമ്മണതോ വേദനാ പടിസംവിദിതാ ഹോതി അരുണുഗ്ഗമേന വിയ സൂരിയസ്സ തേന വിനാ വേദനായ അപ്പവത്തനതോ. തസ്മാ വുത്തനയേന അതിസയപ്പവത്തി വേദനാ സുപ്പടിവിദിതാ, തസ്മാ സുവുത്തമേതന്തി പുബ്ബേ വുത്തചോദനം നിരാകരോതി.

ആരമ്മണേതി അസ്സാസപസ്സാസനിമിത്തം വദതി. ചിത്താനുപസ്സീയേവ നാമേസ ഹോതി അസമ്മോഹതോ ചിത്തസ്സ പടിസംവിദിതത്താ. തേനാഹ ‘‘തസ്മാ’’തിആദി. ചിത്തപടിസംവിദിതവസേനാതി ആദി-സദ്ദേന ഇതരാ തിസ്സോപി ചിത്താനുപസ്സനാ സങ്ഗണ്ഹാതി.

സോതി ധമ്മാനുപസ്സനം അനുയുത്തോ ഭിക്ഖു. യം തം പഹാനം പഹായകഞാണം. പഞ്ഞായാതി അപരായ വിപസ്സനാപഞ്ഞായ അനിച്ചവിരാഗാദിതോ ദിസ്വാ ദുവിധായപി അജ്ഝുപേക്ഖിതാ ഹോതി. ഇദഞ്ഹി ചതുക്കന്തി അനിച്ചാനുപസ്സനാദിവസേന വുത്തം ചതുക്കം. തസ്സാപി ധമ്മാനുപസ്സനായ. പജഹതീതി പഹാനന്തി ആഹ ‘‘നിച്ചസഞ്ഞം…പേ… പഹാനകരഞാണം അധിപ്പേത’’ന്തി. വിപസ്സനാപരമ്പരന്തി പടിപാടിയാ വിപസ്സനമാഹ. പഥപടിപന്നം അജ്ഝുപേക്ഖതീതി മജ്ഝിമായ പടിപത്തിയാ സമ്മദേവ വീഥിപടിപന്നം ഭാവനാചിത്തം പഗ്ഗഹനിഗ്ഗഹാനം അകരണേന അജ്ഝുപേക്ഖതി. ഏകതോ ഉപട്ഠാനന്തി യസ്മാ മജ്ഝിമസമഥവീഥിനാതിവത്തിയാ തത്ഥ ച പക്ഖന്ദനേന ഇന്ദ്രിയാനം ഏകരസഭാവേന, തത്രമജ്ഝത്തതായ ഭാവതോ അവിസേസം ഏകഗ്ഗഭാവൂപഗമനേന ഏകന്തതോ ഉപട്ഠാതി, തസ്മാ ന തത്ഥ കിഞ്ചി കാതബ്ബന്തി അജ്ഝുപേക്ഖതി. തത്ഥാതി ഏവം അജ്ഝുപേക്ഖനേ. സഹജാതാനമ്പി അജ്ഝുപേക്ഖനാ ഹോതി തേസം പവത്തനാകാരസ്സ അജ്ഝുപേക്ഖനതോ. ‘‘പഞ്ഞായ ദിസ്വാ’’തി വുത്തത്താ ആരമ്മണഅജ്ഝുപേക്ഖനാ അധിപ്പേതാ. ന കേവലം നീവരണാദിധമ്മേ അജ്ഝുപേക്ഖിതാ, അഥ ഖോ അഭിജ്ഝാ …പേ… പഞ്ഞായ ദിസ്വാ അജ്ഝുപേക്ഖിതാ ഹോതീതി യോജനാ.

പംസുപുഞ്ജട്ഠാനിയസ്സ കിലേസസ്സ ഉപ്പത്തിട്ഠാനദസ്സനത്ഥം ‘‘ചതുമഹാപഥോ വിയ ഛ ആയതനാനി’’ഇച്ചേവ വുത്തം. കായാദയോ ചത്താരോ ആരമ്മണസതിപട്ഠാനാ. ചതൂസു ആരമ്മണേസൂതി കായാദീസു ചതൂസു ആരമ്മണേസു പവത്താ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ പംസുപുഞ്ജട്ഠാനിയസ്സ കിലേസസ്സ ഉപഹനനതോ.

ഏകധമ്മവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.