൪. പടിപത്തിവഗ്ഗവണ്ണനാ

൩൧-൪൦. അയാഥാവപടിപത്തി, ന യഥാപടിപത്തി, ഹേതുമ്ഹിപി ഫലേപി അയാഥാവവത്ഥുസാധനതോ. ഏകം സുത്തം ധമ്മവസേന കഥിതം പടിപത്തിവസേന. ഏകം സുത്തം പുഗ്ഗലവസേന കഥിതം പടിപന്നകവസേന. സംസാരമഹോഘസ്സ പരതീരഭാവതോ യോ നം അധിഗച്ഛതി, തം പാരേതി ഗമേതീതി പാരം, നിബ്ബാനം, തബ്ബിധുരതായ നത്ഥി ഏത്ഥ പാരന്തി അപാരം, സംസാരോതി വുത്തം – ‘‘അപാരാപാരന്തി വട്ടതോ നിബ്ബാന’’ന്തി. പാരങ്ഗതാതി അസേക്ഖേ സന്ധായ. യേപി ഗച്ഛന്തീതി സേക്ഖേ. യേപി ഗമിസ്സന്തീതി കല്യാണപുഥുജ്ജനേ. പാരഗാമിനോതി ഏത്ഥ കിത-സദ്ദോ തികാലവാചീതി ഏവം വുത്തം.

തീരന്തി ഓരിമതീരമാഹ. തേന വുത്തം ‘‘വട്ടമേവ അനുധാവതീ’’തി. ഏകന്തകാളകത്താ ചിത്തസ്സ അപഭസ്സരഭാവകരണതോ കണ്ഹാഭിജാതിഹേതുതോ ച വുത്തം ‘‘കണ്ഹന്തി അകുസലധമ്മ’’ന്തി. വോദാനഭാവതോ ചിത്തസ്സ പഭസ്സരഭാവകരണതോ സുക്കാഭിജാതിഹേതുതോ ച വുത്തം – ‘‘സുക്കന്തി കുസലധമ്മ’’ന്തി. കിലേസമാര-അഭിസങ്ഖാരമാര-മച്ചുമാരാനം പവത്തിട്ഠാനതായ ഓകം വുച്ചതി വട്ടം, തബ്ബിധുരതായ അനോകന്തി നിബ്ബാനന്തി ആഹ – ‘‘ഓകാ അനോകന്തി വട്ടതോ നിബ്ബാന’’ന്തി.

പരമത്ഥതോ സമണാ വുച്ചന്തി അരിയാ, സമണാനം ഭാവോ സാമഞ്ഞം, അരിയമഗ്ഗോ, തേന അരണീയതോ ഉപഗന്തബ്ബതോ സാമഞ്ഞത്ഥോ നിബ്ബാനന്തി ആഹ – ‘‘സാമഞ്ഞത്ഥന്തി നിബ്ബാനം, തം ഹീ’’തിആദി. ബ്രഹ്മഞ്ഞത്ഥന്തി ഏത്ഥാപി ഇമിനാ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ബ്രഹ്മഞ്ഞേന അരിയമഗ്ഗേന. രാഗക്ഖയോതി ഏത്ഥ ഇതി-സദ്ദോ ആദിസദ്ദത്ഥോ. തേന ‘‘ദോസക്ഖയോ മോഹക്ഖയോ’’തി പദദ്വയം സങ്ഗണ്ഹാതി. വട്ടതിയേവാതി വദന്തി ‘‘രാഗക്ഖയോ’’തി. പരിയായേന ഹി അരഹത്തസ്സ വത്തബ്ബത്താതി.

പടിപത്തിവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.