൮. വിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനാ

൮. ഏകേന പരിയായേന അട്ഠങ്ഗികമഗ്ഗം വിഭജിത്വാതി ‘‘സമ്മാദിട്ഠീ’’തിആദിനാ ഏകേന പരിയായേന അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം വിഭാഗേന ദസ്സേത്വാ ‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാദിട്ഠീ’’തിആദിനാ പുന അപരേന പരിയായേന വിഭജിതുകാമോ. ഉഗ്ഗഹധാരണപരിചയഞാണാനിപി സവനഞാണേ ഏവ അവരോധം ഗച്ഛന്തീതി ‘‘സവനസമ്മസനപടിവേധപച്ചവേക്ഖണവസേനാ’’തി വുത്തം.

കമ്മട്ഠാനാഭിനിവേസോതി കമ്മട്ഠാനപടിപത്തി. പുരിമാനി ദ്വേ സച്ചാനി ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാതി സമ്ബന്ധോ. ഇട്ഠം കന്തം മനാപന്തി നിരോധമഗ്ഗേസു നിന്നഭാവം ദസ്സേതി, ന അഭിനന്ദനം, തന്നിന്നഭാവോ ഏവ ച തത്ഥ കമ്മകരണം ദട്ഠബ്ബം. ഏകേനേവാകാരേന സച്ചാനം പടിവേധനിമിത്തതാ, സോ ഏവ അഭിമുഖഭാവോ തേസം സമാഗമോതി ഏകാഭിസമയോ.

അസ്സാതി ഞാണസ്സ, യോഗിനോ വാ. ഏത്ഥ ച കേചി ‘‘ലോകിയഞാണമ്പി പടിവേധോ സബ്ബസ്സ യാഥാവബോധഭാവതോ’’തി വദന്തി. നനു ഉഗ്ഗഹാദിപടിവേധോ ച പടിവേധോവ, ന ച സോ ലോകുത്തരോതി? തം ന, കേവലേന പടിവേധ-സദ്ദേന ഉഗ്ഗഹാദിപടിവേധാനം അവചനീയത്താ, പടിവേധനിമിത്തത്താ വാ ഉഗ്ഗഹാദിവസേന പവത്തം ദുക്ഖാദീസു പുബ്ബഭാഗേ ഞാണം ‘‘പടിവേധോ’’തി വുച്ചതി, ന പടിവേധത്താ, പടിവേധഭൂതമേവ പന ഞാണം ഉജുകം പടിവേധോതി വത്തബ്ബതം അരഹതി. കിച്ചതോതി പരിഞ്ഞാദികിച്ചതോ. ആരമ്മണപടിവേധോതി സച്ഛികിരിയാപടിവേധമാഹ. കിച്ചതോതി അസമ്മോഹപടിവേധം. ഉഗ്ഗഹാദീഹി സച്ചസ്സ പരിഗ്ഗണ്ഹനം പരിഗ്ഗഹോ.

ദുദ്ദസത്താതി അനധിഗതഞാണേന യാഥാവസരസലക്ഖണതോ ദട്ഠും അസക്കുണേയ്യത്താ ഉപ്പത്തിതോ പാകടാനിപി. തേനാഹ ‘‘ദുക്ഖസച്ചം ഹീ’’തിആദി. ഉഭയന്തി പുരിമം സച്ചദ്വയം. പയോഗോതി കിരിയാ, വായാമോ വാ. തസ്സ മഹന്തതരസ്സ ഇച്ഛിതബ്ബതം ദുക്കരതരതഞ്ച ഉപമാഹി ദസ്സേതി ‘‘ഭവഗ്ഗഗ്ഗഹണത്ഥ’’ന്തിആദിനാ. യഥാ പുരിമം സച്ചദ്വയം വിയ കേനചി പരിയായേന അപാകടതായ പരമഗമ്ഭീരത്താ ഉഗ്ഗഹാദിവസേന പുബ്ബഭാഗേ പവത്തിഭേദം ഗഹേത്വാ ‘‘ദുക്ഖേ ഞാണ’’ന്തിആദിനാ ചതുബ്ബിധം കത്വാ വുത്തം. ഏകമേവ തം ഞാണം ഹോതി ഏകാഭിസമയവസേനേവ പവത്തനതോ.

കാമപച്ചനീകട്ഠേനാതി കാമാനം ഉജുപച്ചനീകഭാവേന. കാമതോ നിസ്സടഭാവേനാതി കാമേഹി വിസംയുത്തഭാവേന. കാമം സമ്മസന്തസ്സാതി ദുവിധമ്പി കാമം അനിച്ചാദിതോ സമ്മസന്തസ്സ. പജ്ജതി പവത്തതി ഏതേനാതി പദം, കാമസ്സ പദന്തി കാമപദം, കാമസ്സ ഉപ്പത്തികാരണസ്സ ഘാതോ സമുഗ്ഘാതോ, തം കാമപദഘാതം. തേനാഹ ‘‘കാമവൂപസമ’’ന്തി. കാമേഹി വിവിത്തം കാമവിവിത്തം. സോ ഏവ ച നേസം അന്തോ സമുച്ഛേദവിവേകേതി കത്വാ തസ്മിം സാധേതബ്ബേ ഉപ്പന്നോതി വുത്തം ‘‘കാമവിവിത്തന്തേ ഉപ്പന്നോ’’തി. കാമതോ നിക്ഖമതീതി നിക്ഖമോ, സോ ഏവ നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പോ. ഇമസ്മിഞ്ച നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പസ്സ സദ്ദത്ഥവിഭാവേന യഥാവുത്തോ കാമപച്ചനീകട്ഠാദികോ അത്ഥനിദ്ധാരണവിസേസോ അന്തോഗധോ.

ഏസേവ നയോതി ഇമിനാ ബ്യാപാദപച്ചനീകട്ഠേന വിഹിംസായ പച്ചനീകട്ഠേനാതിആദികം അബ്യാപാദാവിഹിംസാസങ്കപ്പാനം അത്ഥുദ്ധാരണവിധിം അതിദിസതി. നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പാദയോതി ആദി-സദ്ദേന അബ്യാപാദഅവിഹിംസാസങ്കപ്പേ ഏവ സങ്ഗണ്ഹാതി. കാമ…പേ… സഞ്ഞാനന്തി കാമവിതക്കാദിവിരതിസമ്പയുത്താനം നേക്ഖമ്മാദിസഞ്ഞാനം. നാനത്താതി നാനാഖണികത്താ. തീസു ഠാനേസൂതി തിപ്പകാരേസു കാരണേസു. ഉപ്പന്നസ്സാതി ഉപ്പജ്ജനാരഹസ്സ. ഭൂമിലദ്ധഉപ്പന്നം ഇധാധിപ്പേതം. ഏസ നയോ ഇതോ പരേസുപി. പദച്ഛേദതോതി കാരണുപച്ഛേദതോ. പദന്തി ഹി ഉപ്പത്തികാരണന്തി വുത്തോവായമത്ഥോ. അനുപ്പത്തിസാധനവസേനാതി യഥാ സങ്കപ്പോ ആയതിം നുപ്പജ്ജതി, ഏവം അനുപ്പത്തിസാധനവസേന. സമ്മാദിട്ഠി വിയ ഏകോവ കുസലസങ്കപ്പോ ഉപ്പജ്ജതി.

ചതൂസു ഠാനേസൂതി വിസംവാദനാദീസു ചതൂസു വീതിക്കമട്ഠാനേസു. പബ്ബജിതാനം മിച്ഛാജീവോ നാമ ആഹാരനിമിത്തകോതി ആഹ ‘‘ഖാദനീയഭോജനീയാദീനം അത്ഥായാ’’തി. സബ്ബസോ അനേസനായ പഹാനം സമ്മാആജീവോതി ആഹ ‘‘ബുദ്ധപ്പസത്ഥേന ആജീവേനാ’’തി. കമ്മപഥപത്താനം വസേന ‘‘സത്തസു ഠാനേസൂ’’തി വുത്തം. അകമ്മപഥപത്തായ ഹി അനേസനായ സോ പദഘാതം കരോതിയേവ.

തഥാരൂപേ വാ ആരമ്മണേതി യസ്മിം ആരമ്മണേ ഇമസ്സ പുബ്ബേ കിലേസാ ന ഉപ്പന്നാ, തസ്മിം ഏവ. അനുപ്പന്നാനന്തി അനുപ്പാദസ്സപി പത്ഥനാവസേന അനുപ്പന്നാനം. വീരിയച്ഛന്ദന്തി വീരിയസ്സ നിബ്ബത്തേതുകാമതാഛന്ദം. ‘‘ഛന്ദസമ്പയുത്തവീരിയഞ്ചാ’’തി വദന്തി. വീരിയമേവ പന അനുപ്പന്നാകുസലാനുപ്പാദനേ ലബ്ഭമാനഛന്ദതായ ധുരസമ്പഗ്ഗഹതായ ഛന്ദപരിയായേന വുത്തം. തഥാ ഹി വീരിയം – ‘‘അനിക്ഖിത്തഛന്ദതാ അനിക്ഖിത്തധുരതാ’’തി (ധ. സ. ൨൬) നിദ്ദിട്ഠം. കോസജ്ജപക്ഖേ പതിതും അദത്വാ ചിത്തം പഗ്ഗഹിതം കരോതി. പധാനന്തി പധാനഭൂതവീരിയം.

ഉപ്പത്തിപബന്ധവസേനാതി നിരന്തരുപ്പാദനവസേന. ചതൂസു ഠാനേസു കിച്ചസാധനവസേനാതി യഥാവുത്തേസു ചതൂസു ഠാനേസു പധാനകിച്ചസ്സ നിപ്ഫാദനവസേന അനുപ്പാദനാദിവസേന. കിച്ചസാധനവസേനാതി കായവേദനാചിത്തധമ്മേസു സുഭസുഖനിച്ചഅത്തഗാഹവിധമനവസേന അസുഭദുക്ഖാനിച്ചാനത്തസാധനവസേന.

അയന്തി യഥാവുത്തോ സദിസാസദിസതാവിസേസോ. അസ്സാതി മഗ്ഗസ്സ. ഏത്ഥ കഥന്തി യദി രൂപാവചരചതുത്ഥജ്ഝാനതോ പട്ഠായ യാവ സബ്ബഭവഗ്ഗാ ഝാനങ്ഗമഗ്ഗങ്ഗബോജ്ഝങ്ഗാനം സദിസതാ, ഏവം സന്തേ ‘‘ആരുപ്പേ ചതുക്കപഞ്ചകജ്ഝാനം ഉപ്പജ്ജതി, തഞ്ച ലോകുത്തര’’ന്തി ഏത്ഥ കഥം അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോതി ആഹ ‘‘ഏത്ഥാപീ’’തിആദി. തംഝാനികാവാതി പഠമജ്ഝാനാദീസു യം ഝാനം മഗ്ഗപടിലാഭസ്സ പാദകഭൂതം, തംഝാനികാവ അസ്സ അരിയസ്സ ഉപരിപി തയോ മഗ്ഗാ. ഏവന്തി വുത്താകാരേന. പാദകജ്ഝാനമേവ നിയമേതി ആരുപ്പേ ചതുക്കപഞ്ചകജ്ഝാനുപ്പത്തിയം. വിപസ്സനായ ആരമ്മണഭൂതാ ഖന്ധാതി സമ്മസിതഖന്ധേ വദന്തി. പുഗ്ഗലജ്ഝാസയോ നിയമേതി പാദകസമ്മസിതജ്ഝാനാനം ഭേദേ. യസ്മാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാഞാണമേവ അരിയമഗ്ഗസ്സ ബോജ്ഝങ്ഗാദിവിസേസം നിയമേതി, തതോ ദുതിയാദിപാദകജ്ഝാനതോ ഉപ്പന്നസ്സ സങ്ഖാരുപേക്ഖാഞാണസ്സ പാദകജ്ഝാനാതിക്കന്താനം അങ്ഗാനം അസമാപജ്ജിതുകാമതാവിരാഗഭാവതോ ഇതരസ്സ ച അതബ്ഭാവതോ തീസുപി വാദേസു വിപസ്സനാവ നിയമേതീതി വേദിതബ്ബോ, തസ്മാ വിപസ്സനാനിയമേനേവ ഹി പഠമവാദേപി അപാദകജ്ഝാനാദിപാദകാപി മഗ്ഗാ പഠമജ്ഝാനികാ ഹോന്തി. ഇതരേഹി ച പാദകജ്ഝാനേഹി വിപസ്സനാനിയമേഹി തംതംഝാനികാവ. ഏവം സേസവാദേസു വിപസ്സനാനിയമോ യഥാസമ്ഭവം യോജേതബ്ബോ. ദുതിയവാദേ തംതംഝാനികതാ സമ്മസിതസങ്ഖാരവിപസ്സനാനിയമേഹി ഹോതി. തത്ര ഹി വിപസ്സനാ തംതംവിരാഗഭാവനാ ഭാവേതബ്ബാ, ന സോമനസ്സസഹഗതാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ ഹുത്വാ ഝാനങ്ഗാദിനിയമം മഗ്ഗസ്സ കരോതീതി ഏവം വിപസ്സനാനിയമോ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. ഇമസ്മിഞ്ച വാദേ പാദകസമ്മസിതജ്ഝാനുപനിസ്സയസബ്ഭാവേ അജ്ഝാസയോ ഏകന്തേന ഹോതീതി ‘‘പുഗ്ഗലജ്ഝാസയോ നിയമേതീതി വദന്തീ’’തി വുത്തം, അട്ഠകഥായം പന വിസുദ്ധിമഗ്ഗസ്സ ഏതിസ്സാ അട്ഠകഥായ ഏകസങ്ഗഹിതത്താ ‘‘തേസം വാദവിനിച്ഛയോ…പേ… വേദിതബ്ബോ’’തി വുത്തം. പുബ്ബഭാഗേതി വിപസ്സനാക്ഖണേ.

വിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.