൧-൨. അവിജ്ജാസുത്താദിവണ്ണനാ

൧-൨. പുബ്ബങ്ഗമാതി പുബ്ബേചരാ. അവിജ്ജാ ഹി അഞ്ഞാണലക്ഖണാ സമ്മുയ്ഹനാകാരേന ആരമ്മണേ പവത്തതീതി സമ്പയുത്തധമ്മാനമ്പി തദാകാരാനുവിധാനതായ പച്ചയോ ഹോതി. തഥാ ഹി തേ അനിച്ചാസുഭദുക്ഖാനത്തസഭാവേപി ധമ്മേ നിച്ചാദിതോ ഗണ്ഹന്തി, അയമസ്സാ തേസം സഹജാതവസേന പുബ്ബങ്ഗമതാ. യം പന മോഹേന അഭിഭൂതോ പാപകിരിയായ ആദീനവം അപസ്സന്തോ പാണം ഹനതി, അദിന്നം ആദിയതി, കാമേസു മിച്ഛാ ചരതി, മുസാ ഭണതി, അഞ്ഞമ്പി വിവിധം ദുസ്സീല്യം ആചരതി, അയമസ്സ സഹജാതവസേന ച ഉപനിസ്സയവസേന ച പുബ്ബങ്ഗമതാ. സമാപജ്ജനായാതി തബ്ഭാവാപജ്ജനായ അകുസലപ്പത്തിയാ. സഭാവപടിലാഭായാതി അത്തലാഭായ. തേനാഹ ‘‘ഉപ്പത്തിയാ’’തി. സാ പനേസാ വുത്താകാരേന അകുസലാനം പുബ്ബങ്ഗമഭൂതാ അവിജ്ജാ ഉപ്പജ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ. യദേതന്തി യം ഏതം പാപാജിഗുച്ഛനതായ പാപതോ അലജ്ജനാകാരസണ്ഠിതം അഹിരികം, പാപാനുത്രാസതായ പാപതോ അഭായനാകാരസണ്ഠിതഞ്ച അനോത്തപ്പം, ഏതം ദ്വയം അനുദേവ അന്വാഗതമേവ. അനു-സദ്ദേന ചേത്ഥ ഏതന്തി ഉപയോഗവചനം. അനുദേവാതി ഏതസ്സ അത്ഥോ സഹേവ ഏകതോതി. ഏത്ഥ അവിജ്ജായ വുത്തനയാനുസാരേന തപ്പടിപക്ഖതോ ച അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അയം പന വിസേസോ – തത്ഥ യഥാ അകുസലകമ്മപഥവസേന പവത്തിയം പുബ്ബങ്ഗമതാ അവിജ്ജായ, ഏവം കുസലകമ്മപഥവസേന പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥുവസേന ച പവത്തിയം വിജ്ജായ പുബ്ബങ്ഗമതാ വത്തബ്ബാ. വീമംസാധിപതിവസേന പവത്തിയം ആധിപച്ചാകാരവസേന ച പുബ്ബങ്ഗമതാ വേദിതബ്ബാ. ദ്വീഹേവാതി ച അവധാരണം ആധിപച്ചാകാരസ്സ സഹജാതേനേവ സങ്ഗഹേതബ്ബതോ.

ലജ്ജനാകാരസണ്ഠിതാതി പാപതോ ജിഗുച്ഛനാകാരസണ്ഠിതാ. ഭായനാകാരസണ്ഠിതന്തി ഉത്തസനാകാരസണ്ഠിതം. ഏത്ഥാതി ഹിരിഓത്തപ്പേ. വിദതി, വിന്ദതീതി വാ വിജ്ജാ. വിദ്ദസൂതി ച സപ്പഞ്ഞപരിയായോതി ആഹ ‘‘വിദ്ദസുനോതി വിദുനോ’’തി. യാഥാവദിട്ഠീതി അവിപരീതാ ദിട്ഠി, സംകിലേസതോ നിയ്യാനികദിട്ഠി. സമ്മാദിട്ഠി പഹോതീതി ഏത്ഥ സാ വിജ്ജാ സമ്മാദിട്ഠി വേദിതബ്ബാ. ന ഏകതോ സബ്ബാനി ലബ്ഭന്തി സമ്മാവാചാകമ്മന്താജീവാനം പുബ്ബാഭിസങ്ഖാരസ്സ അനേകരൂപത്താ. ലോകുത്തരമഗ്ഗക്ഖണേ ഏകതോ ലബ്ഭന്തി കിച്ചതോ ഭിന്നാനമ്പി താസം തത്ഥ സരൂപതോ അഭിന്നത്താ. ഏകാ ഏവ ഹി വിരതി മഗ്ഗക്ഖണേ തിസ്സന്നമ്പി വിരതീനം കിച്ചം സാധേന്തീ പവത്തതി, യഥാ ഏകാ ഏവ സമ്മാദിട്ഠി പരിജാനനാദിവസേന ചതുബ്ബിധകിച്ചം സാധേന്തീ പവത്തതി. താനി ച ഖോ സബ്ബാനി അട്ഠപി പഠമജ്ഝാനികേ മഗ്ഗേ ലബ്ഭന്തീതി യോജനാ. പഠമജ്ഝാനികേതി പഠമഝാനവന്തേ.

തഥാഭൂതസ്സാതി അരിയമഗ്ഗസമങ്ഗിനോ. യസ്മാ മഹാസളായതനസുത്തേ വുത്തം ‘‘സമ്മാദിട്ഠിആദീനം പഞ്ചന്നം ഏവ അങ്ഗാനം വസേനാ’’തി, തസ്മാ പഞ്ചങ്ഗികോ ലോകുത്തരമഗ്ഗോ ഹോതി. ‘‘പുബ്ബേവ ഖോ പനാ’’തി ഹി വചനം തദാ മഗ്ഗക്ഖണേ വിരതീനം അഭാവം ഞാപേതി, തസ്മാ കാമാവചരചിത്തേസു വിയ ലോകുത്തരചിത്തേസു വിരതി അനിയതാതി അധിപ്പായോ. പരിസുദ്ധഭാവദസ്സനന്തി പരിസുദ്ധസീലഭാവദസ്സനത്ഥം. അയമത്ഥോ ദീപിതോ, ന അരിയമഗ്ഗേ വിരതീനം അഭാവോ.

യദി ഏവം കസ്മാ അഭിധമ്മേ മഗ്ഗവിഭങ്ഗേ പഞ്ചങ്ഗികവാരോ ആഗതോതി ആഹ ‘‘യമ്പി അഭിധമ്മേ’’തിആദി. തന്തി ‘‘പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഹോതീ’’തി വചനം. ‘‘ഏകം കിച്ചന്തരം ദസ്സേതും വുത്ത’’ന്തി വത്വാ തം ദസ്സേതും ‘‘യസ്മിഞ്ഹി കാലേ’’തിആദി വുത്തം. യസ്മിഞ്ഹി കാലേതി ലോകിയകാലേ. തേന ‘‘ഏകം കിച്ചന്തര’’ന്തി വുത്തം അട്ഠങ്ഗികകിച്ചം ദസ്സേതി. വിരതിഉപ്പാദനേന മിച്ഛാവാചാദീനി പുഗ്ഗലേന മഗ്ഗസമയേ പജഹാപേന്തീതി സമ്മാദിട്ഠിആദീനി ‘‘പഞ്ച കാരകങ്ഗാനീ’’തി വുത്താനി. സമ്മാവാചാദികിരിയാ ഹി വിരതി, തഞ്ച ഏതാനി കാരാപേന്തീതി. വിരതിവസേനാതി വിരമണകിരിയാവസേന കാരാപകഭാവേന, കത്തുഭാവേന വാതി അത്ഥോ. ‘‘വിരതിത്തയവസേനാ’’തി വാ പാഠോ.

സമ്മാകമ്മന്തോ പൂരതീതി ഇമേഹി സമ്മാദിട്ഠിആദീഹി സമ്മാകമ്മന്തകിച്ചം പൂരതി നാമ തേഹി വീരിയാദികേഹി തദത്ഥസിദ്ധിതോ. തമ്പി സന്ധായ ‘‘ഏകം കിച്ചന്തരം ദസ്സേതു’’ന്തി വുത്തം. ഇമം കിച്ചന്തരം ദസ്സേതുന്തി ലോകുത്തരമഗ്ഗക്ഖണേപി ഇമാനേവ പഞ്ച സമ്മാവാചാദിവിരതിത്തയസ്സ ഏകക്ഖണേ കാരാപകങ്ഗാനീതി ദസ്സേതും. ഏവം വുത്തന്തി ‘‘തസ്മിം സമയേ പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഹോതീ’’തി (വിഭ. ൪൯൪) ഏവം വുത്തം. ലോകിയമഗ്ഗക്ഖണേ പഞ്ചേവ ഹോന്തി, വിരതി പന അനിയതാ, തസ്മാ ‘‘ഛഅങ്ഗികോ’’തി അവത്വാ ‘‘പഞ്ചങ്ഗികോ’’ഇച്ചേവ വുത്തം. തയിദം അഭിധമ്മേ പഞ്ചങ്ഗികവാരദേസനായ കാരണകിത്തനമഗ്ഗോ, അരിയമഗ്ഗോ പന അട്ഠങ്ഗികോവാതി ദസ്സേതും, ‘‘യാ ച, ഭിക്ഖവേ’’തിആദിമാഹ, തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. മിച്ഛാദിട്ഠിആദികാ ദസ, തപ്പച്ചയാ അകുസലാ ച ദസാതി വീസതി അകുസലപക്ഖിയാ, സമ്മാദിട്ഠിആദികാ ദസ, തപ്പച്ചയാ കുസലാ ച ദസാതി വീസതി കുസലപക്ഖിയാ മഹാചത്താരീസകസുത്തേ വുത്താ. മഹാചത്താരീസകന്തി തസ്സേതം നാമം. മിസ്സകോവ കഥിതോ ലോകുത്തരസ്സപി ഇധ ലബ്ഭമാനത്താ.

യസ്മാ കോസലസംയുത്തേപി ഇധ ച ഥേരേന ‘‘ഉപഡ്ഢമിദം, ഭന്തേ, ബ്രഹ്മചരിയസ്സാ’’തിആദിനാ വുത്തം ‘‘മാ ഹേവം ആനന്ദാ’’തിആദിനാ പടിക്ഖിപിത്വാ ‘‘സകലമേവിദം ആനന്ദാ’’തിആദിനാ ഭഗവതാ ദേസിതം സുത്തം ആഗതം. തസ്സത്ഥോ കോസലസംയുത്തവണ്ണനായം വുത്തോ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘കോസലസംയുത്തേ വുത്തത്ഥമേവാ’’തി.

അവിജ്ജാസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.