൭. മിഗജാലവഗ്ഗോ

൧. പഠമമിഗജാലസുത്തവണ്ണനാ

൬൩. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ദസ്സനകിച്ചന്തി വുത്തചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന പസ്സിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘ഇട്ഠാരമ്മണഭൂതാ’’തി. കമനീയാതി കാമേതബ്ബാ. മനം അപ്പായന്തീതി മനാപാതി ആഹ ‘‘മനവഡ്ഢനകാ’’തി. പിയായിതബ്ബസഭാവാ പിയരൂപാ. കാമൂപസംഹിതാതി കാമപടിസംയുത്താ. ആലമ്ബിതബ്ബതാ ഏവ ചേത്ഥ ഉപസംഹിതതാതി ‘‘ആരമ്മണം കത്വാ’’തിആദിമാഹ. തണ്ഹാസങ്ഖാതാ നന്ദീ തണ്ഹാനന്ദീ, ന തുട്ഠിനന്ദീയേവ ‘‘നന്ദിം ചരതീ’’തിആദീസു വിയ. ഗാമന്തന്തി ഗാമസമീപം. ‘‘അനുപചാരട്ഠാന’’ന്തി വത്വാ തം ദസ്സേതി ‘‘യത്ഥാ’’തിആദിനാ.

ഏത്ഥാതി യഥാനീഹതേ പാഠേ. ‘‘ഇമം ഏകം പരിയായം ഠപേത്വാ’’തി വുത്തം തസ്സ ‘‘പന്താനീ’’തിപദേന സങ്ഗഹിതത്താ. അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനീതി ഏത്ഥ അപ്പ-സദ്ദോ അഭാവത്ഥോ.

പഠമമിഗജാലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. സമിദ്ധിലോകപഞ്ഹാസുത്തവണ്ണനാ

൬൮. ആയാചനസുത്തതോ പട്ഠായാതി മിഗജാലവഗ്ഗേ ദുതിയസുത്തതോ പട്ഠായ. പഠമസുത്തേ പന ദുതിയകവിഹാരാദിഭാവോ വുത്തോതി.

സമിദ്ധിലോകപഞ്ഹാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ഉപസേനആസീവിസസുത്തവണ്ണനാ

൬൯. ഗഹേത്വാതി പാരുപനസ്സ സിഥിലകരണേന വീമംസതോ മോചേത്വാ. ലേണച്ഛായായാതി പുരിമദിസായ ലേണച്ഛായായം. പതിത്വാതി ലേണച്ഛദനതോ ഭസ്സിത്വാ. ഫുട്ഠവിസോതി ചതൂസു ആസീവിസേസു സോ ഫുട്ഠവിസോ. തേനാഹ ‘‘തസ്മാ’’തിആദി. പരിയാദിയമാനമേവാതി ഖേപേന്തമേവ, വിനാസേന്തമേവാതി അത്ഥോ. യഥാപരിച്ഛേദേനാതി അത്തനോ വിസപരിച്ഛേദാനുരൂപം. അഞ്ഞഥാഭാവന്തി വഡ്ഢഭാവാദിപകതിജഹനം. സഭാവവിഗമോതി വിനാസോ.

ഉപസേനആസീവിസസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ഉപവാണസന്ദിട്ഠികസുത്തവണ്ണനാ

൭൦. രൂപം പടിസംവിദിതം കരോതി ഞാതപരിഞ്ഞാവസേന. രൂപരാഗന്തി നീലാദിഭേദേ രൂപധമ്മേ രാഗം. പടിസംവിദിതം കരോതി ‘‘അയം മേ രാഗോ അപ്പഹീനോ’’തി. ഏതേന സേക്ഖാനം പച്ചവേക്ഖണാ കഥിതാ. തേന വുത്തം ‘‘ഏവമ്പി ഖോ, ഉപവാണ, സന്ദിട്ഠികോ ധമ്മോ ഹോതീ’’തിആദി. രൂപരാഗം പടിസംവിദിതം കരോതി ‘‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രൂപേസു രാഗോ’’തി പജാനാതി. അസേക്ഖാനം ഹായം പച്ചവേക്ഖണാ.

ഉപവാണസന്ദിട്ഠികസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. പഠമഛഫസ്സായതനസുത്തവണ്ണനാ

൭൧. ഫസ്സാകരാനന്തി ഛന്നം ഫസ്സാനം ആകരാനം ഉപ്പത്തിട്ഠാനാനം, ചക്ഖാദീനന്തി അത്ഥോ. നട്ഠോ നാമ അഹന്തി വദതി, യോ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയാദിം യഥാഭൂതം പജാനാതി, സോ വുസിതവാ, ഇതരോ അവുസിതവാ അഹഞ്ച താദിസോതി. അയമേവാതി അയം ചക്ഖുസ്മിം ‘‘നേതം മമാ’’തിആദിനാ തിണ്ണം ഗാഹാനം അഭാവോ ഏവ.

പഠമഛഫസ്സായതനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദുതിയഛഫസ്സായതനസുത്തവണ്ണനാ

൭൨. അപുനബ്ഭവോതി പുനബ്ഭവാഭാവോ.

൧൧. തതിയഛഫസ്സായതനസുത്തവണ്ണനാ

൭൩. പനസ്സസന്തി ഏകംസേന നട്ഠോതി അയമേത്ഥ അത്ഥോതി ആഹ ‘‘അതിനട്ഠോ’’തി, ധുരതോ ഏവ നട്ഠോതി അത്ഥോ.

തതിയഛഫസ്സായതനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

മിഗജാലവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.