൧. സബ്ബസുത്തവണ്ണനാ

൨൩. സബ്ബ-സദ്ദോ പകരണവസേന കത്ഥചി സപ്പദേസേപി പവത്തതീതി തതോ നിവത്തനത്ഥം അനവസേസവിസയേന സബ്ബ-സദ്ദേന വിസേസേത്വാ വുത്തം ‘‘സബ്ബസബ്ബ’’ന്തി, സബ്ബമേവ ഹുത്വാ സബ്ബന്തി അത്ഥോ. ആയതനഭാവം സബ്ബം ആയതനസബ്ബം, സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ.

തസ്സ അവിസയാഭാവതോ ന അദ്ദിട്ഠമിധത്ഥി കിഞ്ചീതി. ഇധാതി നിപാതമത്തം, ഇധ വാ സദേവകേ ലോകേ, ദസ്സനഭൂതേന ഞാണേന അദിട്ഠം നാമ കിഞ്ചി നത്ഥീതി അത്ഥോ. യദി ഏവം അനുമാനവിസയം നു ഖോ കഥന്തി ആഹ ‘‘അഥോ അവിഞ്ഞാത’’ന്തി. അഞ്ഞേസം അപച്ചക്ഖമ്പി അവിഞ്ഞാതം തസ്സ കിഞ്ചി നത്ഥീതി അദിട്ഠം അവിഞ്ഞാതം നത്ഥി. പച്ചുപ്പന്നം അതീതമേവ ഞേയ്യം ഗഹിതം, അനാഗതം നു ഖോ കഥന്തി ആഹ – ‘‘അജാനിതബ്ബ’’ന്തി, തസ്സ കിഞ്ചി നത്ഥീതി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. ജാനിതും ഞാതും അസക്കുണേയ്യം നാമ തസ്സ കിഞ്ചി നത്ഥീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സബ്ബം അഭിഞ്ഞാസീ’’തിആദി.

സകലസ്സ സക്കായധമ്മസ്സ പരിഗ്ഗഹിതത്താ സക്കായസബ്ബം. സബ്ബധമ്മേസൂതി പഞ്ചന്നം ദ്വാരാനം ആരമ്മണഭൂതേസു സബ്ബേസു ധമ്മേസു. യസ്മാ ഛസുപി ആരമ്മണേസു ഗഹിതേസു പദേസസബ്ബം നാമ ന ഹോതി, തസ്മാ ‘‘പഞ്ചാരമ്മണമത്ത’’ന്തി വുത്തം. പദേസസബ്ബം സക്കായസബ്ബം ന പാപുണാതി തസ്സ തേഭൂമകധമ്മേസു ഏകദേസസ്സ അസങ്ഗണ്ഹനതോ. സക്കായസബ്ബം ആയതനസബ്ബം ന പാപുണാതി ലോകുത്തരധമ്മാനം അസങ്ഗണ്ഹനതോ. ആയതനസബ്ബം സബ്ബസബ്ബം ന പാപുണാതി. യസ്മാ ആയതനസബ്ബേന ചതുഭൂമകധമ്മാവ പരിഗ്ഗഹിതാ, ന ലക്ഖണപഞ്ഞത്തിയോ, യസ്മാ സബ്ബസബ്ബം ദസ്സേന്തേന ബുദ്ധഞാണവിസയോ ദസ്സിതോ, തസ്മാ ‘‘സബ്ബസബ്ബം ന പാപുണാതീ’’തി ഏത്ഥാപി ‘‘കസ്മാ…പേ… നത്ഥിതായാ’’തി സബ്ബം ഞാതാരമ്മണേനേവ പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനം കതം. ‘‘ആയതനസബ്ബേപി ഇധ വിപസ്സനുപഗധമ്മാവ ഗഹേതബ്ബാ അഭിഞ്ഞേയ്യനിദ്ദേസവസേനപി സമ്മസനചാരസ്സേവ ഇച്ഛിതത്താ’’തി വദന്തി.

പടിക്ഖിപിത്വാതി ‘‘ഇദം സബ്ബം നാമ ന ഹോതീ’’തി ഏവം പടിക്ഖിപിത്വാ. തസ്സാതി ‘‘അഞ്ഞം സബ്ബം പഞ്ഞാപേസ്സാമീ’’തി വദന്തസ്സ. വാചായ വത്തബ്ബവത്ഥുമത്തകമേവാതി വഞ്ഝാപുത്തഗഗനകുസുമാദിവാചാ വിയ ഏതസ്സ വാചായ കേവലം വത്തബ്ബവത്ഥുകമേവ ഭവേയ്യ, ന അത്ഥോ, വചനമത്തകമേവാതി അത്ഥോ. അതിക്കമിത്വാതി അനാമസിത്വാ അഗ്ഗഹേത്വാ. തം കിസ്സ ഹേതൂതി വിഘാതാപജ്ജനം കേന ഹേതുനാ. യഥാ തം അവിസയസ്മിന്തി യഥാ അഞ്ഞോപി കോചി അവിസയേ വായമന്തോ, ഏവന്തി അത്ഥോ. അട്ഠകഥായം പന യസ്മാ പാളിയം ‘‘തം കിസ്സ ഹേതൂ’’തി വുത്തകാരണമേവ ഉപനയനവസേന ദസ്സേതും ‘‘യഥാ ത’’ന്തിആദി വുത്തം. കാരണോപനയനഞ്ച കാരണമേവാതി ‘‘യഥാതി കാരണവചന’’ന്തി വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. തേനേവാഹ ‘‘ഏവം ഇമസ്മിമ്പി അവിസയേ’’തിആദി.

സബ്ബസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.