൪. പഠമദാരുക്ഖന്ധോപമസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൧. വിലാസമാനോ വിയ സാഗരം പത്വാ. അന്തോസാഖോതി ഗങ്ഗായ തീരസ്സ അന്തോ ഓനതസാഖോ. തേമേതീതി തിന്തോ ഹോതി. തിരിയം പതിതോ ദണ്ഡസേതു വിയ ഠിതത്താ മഹാജനസ്സ പച്ചയോ ജാതോ, തഥാ മഹന്തഭാവേന ഗങ്ഗാസോതം ഓതരണാദി നത്ഥി.

അയം ഹീതി അനന്തരം വുത്തപുഗ്ഗലോ. അരിയമഗ്ഗം ഓരുയ്ഹാതി ചതുബ്ബിധം അരിയമഗ്ഗവീഥിം ഓതരിത്വാ. ‘‘ചിത്തം നാമേത’’ന്തിആദിനാ ചിന്തേത്വാ ഗിഹിബന്ധനം ന വിസ്സജ്ജേതീതി സമ്ബന്ധോ. അത്തനോ ഭജമാനകേതി അത്തനോ ഭജന്തേ. ജീവികത്ഥായ പയുജ്ജിതബ്ബതോ പയോഗോ, ഖേത്തവത്ഥാദി. തതോ പയോഗതോ ഉട്ഠിതം ആയം. കിഞ്ചാപി ഭിക്ഖൂനം കായസാമഗ്ഗിം ദേതി ഭിക്ഖത്ഥായ.

മുണ്ഡഘടന്തി ഭിന്നോട്ഠം ഘടം. ഖന്ധേതി അംസേ. സങ്ഘഭോഗന്തി സങ്ഘസന്തകം ഭോഗഗാമം ഗന്ത്വാ. അത്ഥതോ ഏവം വദന്തീതി തഥാ അത്ഥസ്സ സമ്ഭവതോ ഏവം വദന്താ വിയ ഹോന്തി. യാഗുമത്തകേ യാഗുന്തി യാഗും പിവിത്വാ തായ അപരിപക്കായ ഏവ അഞ്ഞം യാഗും അജ്ഝോഹരിത്വാതി സമ്ബന്ധോ.

കിലേസാനുരഞ്ജിതോവാതി യോനിസോമനസികാരസ്സ അഭാവേന കിലേസാനുഗതചിത്തോ ഏവ. അക്ഖീനി നീഹരിത്വാതി കോധവസേന അക്ഖികേ കരോന്തോ അക്ഖീനി നീഹരിത്വാ വിചരിസ്സതി. ഉദ്ധതോ ഹോതി അവൂപസന്തോ.

ദിട്ഠിഗതികോതി സാസനികോ ഏവം അയോനിസോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ സാസനം ഉദ്ധമ്മം ഉബ്ബിനയം കത്വാ ദീപേന്തോ അരിട്ഠസദിസോ. തേനാഹ ‘‘സോ ഹീ’’തിആദി. അരൂപഭവേ രൂപം അത്ഥി, അഞ്ഞഥാ തതോ ചുതസ്സ കുതോ രൂപക്ഖന്ധസ്സ സമ്ഭവോ. അസഞ്ഞീഭവേ ചിത്തം അത്ഥീതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ബഹുചിത്തക്ഖണികോ ലോകുത്തരമഗ്ഗോ ‘‘യോ ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ ഭാവേയ്യ സത്തവസ്സാനീ’’തിആദിവചനതോ (ദീ. നി. ൨.൪൦൪; മ. നി. ൧.൧൩൭). അനുസയോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോ, അഞ്ഞഥാ സാവജ്ജാനവജ്ജധമ്മാനം ഏകജ്ഝം ഉപ്പത്തി സിയാ. തേ ച സത്താ സന്ധാവന്തി സംസരന്തി, അഞ്ഞഥാ കമ്മഫലാനം സമ്ബന്ധോ ന സിയാതി. ഇതി വദന്തോ ഏവം മിച്ഛാവാദം പഗ്ഗയ്ഹ വദന്തോ.

തേമനരുക്ഖോ വിയ…പേ… ദുല്ലഭധമ്മസ്സവനോ ച പുഗ്ഗലോ സദ്ധാസിനേഹേന അതേമനതോ. കതവിനയോ സിക്ഖിതവിനയോ യഥാ ‘‘കതവിജ്ജോ’’തി. ധമ്മകഥികാനം വിചാരേഥാതി ഇദം ദേയ്യധമ്മം ധമ്മകഥികാനം അയ്യാനം തസ്സ തസ്സ യുത്തവസേന വിചാരേഥാതി നിയ്യാതനവസേന വത്വാ. ദിവാകഥികോ സരഭാണകോ സായന്ഹേ കഥേതി, പുരിമയാമം കഥേന്തോ രത്തികഥികോ ഭാണകപുഗ്ഗലോ.

നന്ദനവനാഭിരാമേതി നന്ദനവനം വിയ മനോരമേ. അസ്സ ഭാരഹാരഭിക്ഖൂതി അസ്സ കിച്ചവാഹകഭിക്ഖൂ ഉപജ്ഝായാദയോ. സുഖനിസിന്നകഥന്തി പടിസന്ഥാരകഥാപുബ്ബകം ഉപനിസിന്നകഥം സുത്വാ.

ഠിതസണ്ഠാനേനേവ ഠിതാകാരേനേവ ഠിതം, നപ്പയുത്തന്തി അത്ഥോ. ചിത്തകമ്മമൂലാദീനി ഠിതസണ്ഠാനേനേവ ഠിതാതി യോജനാ. മുദുതായാതി മുദുഹദയതായ സാപേക്ഖതായ.

പടിപദന്തി സമഥവിപസ്സനാപടിപത്തിം. ദീപേത്വാ പകാസേത്വാ പാകടം കത്വാ. തത്രുപ്പാദോതി തത്ര ഉപ്പജ്ജനകആയുപ്പാദോ. ഖേത്തം സന്ധായ വദതി. തേല…പേ… ഹത്ഥാതി തേലഘട-മധുഘടഫാണിതഘടാദിഹത്ഥാ. അപക്കമിംസു ദുബ്ബിചാരിതത്താ. പൂരേസീതി ഹേട്ഠാ ച തത്ഥ തത്ഥ അതീതാനി കാലവചനാനി പോരാണട്ഠകഥായ ആഗതത്താ കിര വുത്താനി.

ഉപഗമനാനുപഗമനാദീനി ഓരിമസ്സ പാരിമസ്സ ച ഉപഗമനാനുപഗമനാനി ചേവ മജ്ഝേ സംസീദനാനി ച. പടിവിജ്ഝിതുന്തി ജാനിതും. ഏതന്തി യഥാവുത്തം ചക്ഖുസഭാവം. ദോമനസ്സന്തി തസ്സേവ മന്ദഭാവപച്ചയം ദോമനസ്സം. ആപജ്ജന്തോപി ഉപഗച്ഛതി നാമ തന്നിമിത്തസംകിലേസസ്സ ഉപ്പാദിതത്താ. തിണ്ണം ലക്ഖണാനന്തി ഹുത്വാ അഭാവതോ ആദിഅന്തവന്തതോ താവകാലികതോ നിച്ചപടിക്ഖേപതോതിആദീനം തിണ്ണം ലക്ഖണാനം സല്ലക്ഖണവസേന.

വാമതോതി മിച്ഛാ. ദക്ഖിണതോതി സമ്മാ. യഥാ തസ്സ തസ്സ സത്തസ്സ ഓരഭാവത്താ അജ്ഝത്തികാനി ആയതനാനി ഓരിമം തീരം കത്വാ വുത്താനി, ഏവം നേസം പരഭാവത്താ ബാഹിരാനി ആയതനാനി പാരിമം വുത്താനി. അപായമജ്ഝേ സംസരണഹേതുതായ നന്ദീരാഗോവ ‘‘മജ്ഝേ സംസാദോ’’തി വുത്തോ.

ഉന്നതോതി ‘‘സേയ്യോഹമസ്മീ’’തിആദിനാ ഉന്നതിം ഉപഗതോ. അത്തുക്കംസനേ പംസുകൂലികഭാവേന അത്താനം ദഹനതോ അഞ്ഞാകാരതാഗഹേതബ്ബോ. പാസാണോ നു ഖോ ഏസ ഖാണുകോതി ഗഹേതബ്ബദാരുക്ഖന്ധസദിസോ വുത്തോ.

ചുണ്ണവിചുണ്ണം ഹോതി ആവട്ടവേഗസ്സ ബലവഭാവതോ. ചതൂസു അപായേസൂതി പഞ്ചകാമഗുണാവട്ടേ പതിതപുഗ്ഗലോ മനുസ്സലോകേപി ഗുണസരീരഭേദനേന ദീഘരത്തം ചുണ്ണവിചുണ്ണം ആപജ്ജതിയേവ, തസ്സ തഥാ ആപന്നത്താ. ഏവഞ്ഹി സോ അപായേസു താദിസേസു ജായതി.

സീലസ്സ ദുട്ഠം നാമ നത്ഥി, തസ്മാ അഭാവത്ഥോ ഇധ ദു-സദ്ദോതി ആഹ ‘‘നിസ്സീലോ’’തി. ‘‘പാപം പാപേന സുകര’’ന്തിആദീസു (ഉദാ. ൪൮) വിയ പാപ-സദ്ദോ നിഹീനപരിയായോതി ആഹ ‘‘ലാമകധമ്മോ’’തി. ന സുചീതി കായവാചാചിത്തേഹി ന സുചി. സങ്കായ വാതി അത്തനോ വാ സങ്കായ പരേസം സമാചാരകിരിയം സരതി ആസങ്കതി. തേനാഹ ‘‘തസ്സ ഹീ’’തിആദി. താനി കമ്മാനി പവിസതീതി താനി കമ്മാനി കരോന്താനം അന്തരേ പവിസതി. ഗുണാനം പൂതിഭാവേനാതി ഗുണഭാവേന ഗഹിതാനം സീലധമ്മാനം സംകിലിട്ഠഭാവപ്പത്തിയാ. കചവരജാതോതി അബ്ഭന്തരം സഞ്ജാതകചവരോ, കചവരഭൂതോ വാ.

അണണാ പബ്ബജ്ജാതി അണണസ്സേവ പബ്ബജ്ജാ. ഓരിമതീരാദീനം ഉപഗമനാനുപഗമനാദീനം ജോതിതത്താ വട്ടവിവട്ടം കഥിതം.

പഠമദാരുക്ഖന്ധോപമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.