൧൪. ദേവദഹവഗ്ഗോ

൧. ദേവദഹസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൪. മനം രമയന്താതി ആപാഥഗതാ മനസ്സ രമണവസേന പിയായിതബ്ബതാവസേന പവത്തന്താ.

൨. ഖണസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൫. ഛഫസ്സായതനികാതി ഛഹി ഫസ്സായതനേഹി അനിട്ഠസംവേദനിയാ. ഛദ്വാരഫസ്സപടിവിഞ്ഞത്തീതി ഛഹിപി ദ്വാരേഹി ആരമ്മണസ്സ പടിസംവേദനാ ഹോതിയേവ സബ്ബസോ ദുക്ഖാനുഭവനത്ഥം. താവതിംസപുരന്തി സുദസ്സനമഹാനഗരം. അഭാവോ നാമ നത്ഥി സബ്ബഥാ സുഖാനുഭവനതോ. നിരയേതി ഇമിനാ ദുഗ്ഗതി ഭവസാമഞ്ഞേന ഇതരാപായാപി ഗഹിതാ ഏവ. മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയവാസം വസിതും ന സക്കാതി ഇമിനാ പന സബ്ബേസമ്പി അച്ഛിന്ദികട്ഠാനാനം ഗഹണം ദട്ഠബ്ബം. ഇമേവാതി ഇമസ്മിം മനുസ്സലോകേ ഏവ. അപായോപി പഞ്ഞായതി അപായദുക്ഖസദിസസ്സ ദുക്ഖസ്സ കദാചി പടിസംവേദനതോ. സഗ്ഗോപി പഞ്ഞായതി ദേവഭോഗസദിസസമ്പത്തിയാ കദാചി പടിലഭിതബ്ബതോ.

അയം കമ്മഭൂമീതി അയം മനുസ്സലോകോ പുരിസഥാമകരണായ കമ്മഭൂമി നാമ താസം യോഗ്യട്ഠാനഭാവതോ. തത്ഥ പധാനകമ്മം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഇധ മഗ്ഗഭാവനാ’’തി ആഹ. ഠാനാനീതി കാരണാനി. സംവേജനിയാനീതി സംവേഗജനനാനി ബഹൂനി ജാതിആദീനി. തഥാ ഹി ജാതി, ജരാ, ബ്യാധി, മരണം, അപായഭവം, തത്ഥപി നിരയൂപപത്തിഹേതുകം, തിരച്ഛാനുപപത്തിഹേതുകം, അസൂരകായൂപപത്തിഹേതുകം, അതീതേ വട്ടമൂലകം, അനാഗതേ വട്ടമൂലകം, പച്ചുപ്പന്നേ ആഹാരപരിയേട്ഠിമൂലകന്തി ബഹൂനി സംവേഗവത്ഥൂനി പച്ചവേക്ഖിത്വാ സംവേഗജാതോ സഞ്ജാതസംവേഗോ യോനിസോ പധാനമനുയുഞ്ജസ്സു. സംവേഗാതി സംവേഗമാപജ്ജസ്സു.

ഖണസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. പഠമരൂപാരാമസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൬. സമ്മുദിതാ സമ്മോദപ്പത്താ, പമോദിതാ സഞ്ജാതപമോദാ. ദുക്ഖാതി ദുക്ഖവന്തോ സഞ്ജാതദുക്ഖാ. തേനാഹ ‘‘ദുക്ഖിതാ’’തി. സുഖം ഏതസ്സ അത്ഥീതി സുഖോ, സുഖീ. തേനാഹ ‘‘സുഖിതോ’’തി. യത്തകാ രൂപാദയോ ധമ്മാ ലോകേ അത്ഥീതി വുച്ചതി. പസ്സന്താനന്തി സച്ചപടിവേധേന സമ്മദേവ പസ്സന്താനം. ‘‘പച്ചനീകം ഹോതീ’’തി വത്വാ തം പച്ചനീകഭാവം ദസ്സേതും ‘‘ലോകോ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. അസുഭാതി ‘‘ആഹൂ’’തിപദം ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. സബ്ബമേതന്തി ‘‘സുഖം ദിട്ഠമരിയേഭി…പേ… തദരിയാ സുഖതോ വിദൂ’’തി ച വുത്തം. സബ്ബമേതം നിബ്ബാനമേവ സന്ധായ വുത്തം. നിബ്ബാനമേവ ഹി ഏകന്തതോ സുഖം നാമ.

പഞ്ചനവുതിപാസണ്ഡിനോ തേസഞ്ച പാസണ്ഡിഭാവോ പപഞ്ചസൂദനിട്ഠകഥായം പകാസിതോ ഏവ. കിലേസനീവരണേന നിവുതാനന്തി കിലേസഖന്ധാ കിലേസനീവരണം, തേന നിവാരിതാനം. നിബ്ബാനദസ്സനം നാമ അരിയമഗ്ഗോ, തേന തസ്സ പടിവിജ്ഝനഞ്ച കാളമേഘഅവച്ഛാദിതം വിയ ചന്ദമണ്ഡലം.

പരിച്ഛിന്ദിത്വാതി അസുഭഭാവപരിച്ഛിന്ദനേന സമ്മാവിഞ്ഞാണദസ്സനേന ച പരിച്ഛിന്ദിത്വാ. മഗ്ഗധമ്മസ്സാതി അരിയമഗ്ഗധമ്മസ്സ.

അനുപന്നേഹീതി അനു അനു അവിഹായ പടിപന്നേഹി. കോ നു അഞ്ഞോ ജാനിതും അരഹതി, അഞ്ഞോ ന ജാനാതീതി ദസ്സേതി.

പഠമരൂപാരാമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪-൧൨. ദുതിയരൂപാരാമസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൩൭-൧൪൫. സുദ്ധികം കത്വാ ഗാഥാബന്ധനേന വിനാ കേവലം ചുണ്ണിയപദവസേനേവ. തഥാ തഥാതി അജ്ഝത്തികാനി ബാഹിരാനി ച ആയതനാനി അനിച്ചലക്ഖണേന ദുക്ഖാനത്തലക്ഖണേഹി ച യോജേത്വാ ദസ്സനവസേന.

ദുതിയരൂപാരാമസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദേവദഹവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.