൨. മാലുക്യപുത്തസുത്തവണ്ണനാ

൯൫. അപസാദേതീതി തജ്ജേതി. ഉസ്സാദേതീതി ഉക്കംസേതി. അയം കിര ഥേരോ മാലുക്യപുത്തോ. പമജ്ജിത്വാതി യോനിസോമനസികാരസ്സ അനനുയുജ്ജനേന പമജ്ജിത്വാ.

യത്രാതി പച്ചത്തം വചനാലങ്കാരേ. നാമാതി അസമ്ഭാവനേ അപസാദനപക്ഖേ, ഉസ്സാദനപക്ഖേ പന സമ്ഭാവനേ. കിം ജാതന്തി കിം തേന മഹല്ലകഭാവേന ജാതന്തി മഹല്ലകഭാവം തിണായപി അമഞ്ഞമാനോ വദതി. തേനാഹ ‘‘യദി…പേ… അനുഗ്ഗണ്ഹന്തോ’’തി. അനുഗ്ഗണ്ഹന്തോതി അചിന്തേന്തോ. മാദിസാനം ഭഗവതോ ഓവാദോ ഉപകാരാവഹോതി ഏതരഹി ഓവാദഞ്ച പസംസന്തോ.

‘‘അദിട്ഠാ അദിട്ഠപുബ്ബാ’’തിആദിനാ പരികപ്പവസേന വുത്തനിദസ്സനം ‘‘യഥാ ഏതേസു ഛന്ദാദയോ ന ഹോന്തി, ഏവമിതരേസുപി പരിഞ്ഞാതേസൂ’’തി നയപടിപജ്ജനത്ഥം, തേസമ്പി ഇമേഹി സമാനേതബ്ബത്താ. തേന വുത്തം ‘‘സുപിനകൂപമാ കാമാ’’തി (മ. നി. ൧.൨൩൪; ൨.൪൬; പാചി. ൪൧൭; ചൂളവ. ൬൫).

ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന ദിട്ഠേ ദിട്ഠമത്തന്തി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസ്സ രൂപായതനം യത്തകോ ഗഹണാകാരോ, തത്തകം. കിത്തകം പമാണന്തി അത്തസംവേദിയം പരസ്സ ന ദിസിതബ്ബം, കപ്പനാമത്തം രൂപം. തേനാഹ ‘‘ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഹീ’’തിആദി. രൂപേതി രൂപായതനേ. രൂപമത്തമേവാതി നീലാദിഭേദം രൂപായതനമത്തം, ന നീലാദി. വിസേസനിവത്തനത്ഥോ ഹി അയം മത്ത-സദ്ദോ. യദി ഏവം, ഏവ-കാരോ കിമത്ഥിയോ? ചക്ഖുവിഞ്ഞാണഞ്ഹി രൂപായതനേ ലബ്ഭമാനമ്പി നീലാദിവിസേസം ‘‘ഇദം നീലം നാമ, ഇദം പീതം നാമാ’’തി ന ഗണ്ഹാതി. കുതോ നിച്ചാനിച്ചാദിസഭാവത്ഥന്തി സംഹിതസ്സപി നിവത്തനത്ഥം ഏവകാരഗ്ഗഹണം. തേനാഹ ‘‘ന നിച്ചാദിസഭാവ’’ന്തി. സേസവിഞ്ഞാണേഹിപീതി ജവനവിഞ്ഞാണേഹിപി.

ദിട്ഠം നാമ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം രൂപായതനസ്സ ദസ്സനന്തി കത്വാ. തേനാഹ ‘‘രൂപേ രൂപവിജാനന’’ന്തി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണമത്തമേവാതി യത്തകം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം രൂപായതനേ ഗഹണമത്തം, തംമത്തമേവ മേ സബ്ബം ചിത്തം ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. ‘‘രാഗാദിരഹേനാ’’തി വാ പാഠോ. ദിട്ഠം നാമ പദത്ഥതോ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന ദിട്ഠം രൂപം. തത്ഥേവാതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന ദിട്ഠമത്തേ രൂപേ. ചിത്തത്തയം ദിട്ഠമത്തം നാമ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം വിയ രാഗാദിവിരഹേന പവത്തനതോ. തേനാഹ ‘‘യഥാ ത’’ന്തി ആദി.

മനോദ്വാരാവജ്ജനേന വിഞ്ഞാതാരമ്മണം വിഞ്ഞാതന്തി അധിപ്പേതം രാഗാദിവിരഹേന വിഞ്ഞേയ്യതോ. തേനാഹ ‘‘യഥാ ആവജ്ജനേനാ’’തിആദി.

തദാതി തസ്മിം കാലേ, ന തതോ പട്ഠായാതി അയമേത്ഥ അത്ഥോതി ദസ്സേതി. ‘‘ദിട്ഠമത്ത’’ന്തിആദിനാ യേസം രാഗാദീനം നിവത്തനം അധിപ്പേതം, തേ ‘‘തേനാ’’തി ഏത്ഥ ത-സദ്ദേന പച്ചാമസീയന്തീതി ‘‘തേന രാഗേന വാ രത്തോ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥാതി വിസയേ ഭുമ്മം, വിസയഭാവോ ച വിസയിനാ സമ്ബന്ധവസേന ഇച്ഛിതബ്ബോതി വുത്തം ‘‘പടിബദ്ധോ’’തിആദി.

സതീതി രൂപസ്സ യഥാസഭാവസല്ലക്ഖണാ സതി മുട്ഠാ പിയനിമിത്തമനസികാരേന അനുപ്പജ്ജനതോ ന ദിസ്സതി നപ്പവത്തതി. അജ്ഝോസാതി അജ്ഝോസായ. ഗിലിത്വാ പരിനിട്ഠപേത്വാ അത്തനിയകരണേന.

അഭിജ്ഝാ ച വിഹേസാ ചാതി കരണത്ഥേ പച്ചത്തവചനന്തി ആഹ – ‘‘അഭിജ്ഝായ ച വിഹേസായ ചാ’’തി. അത്ഥവസേന വിഭത്തിപരിണാമോതി ആഹ – ‘‘അഭിജ്ഝാവിഹേസാഹീ’’തി. ആചിനന്തസ്സാതി വഡ്ഢേന്തസ്സ. പടിസ്സതോതി പതിസ്സതോ സബ്ബത്ഥ സതിയാ യുത്തോ. സേവതോ ചാപീതി ഏത്ഥ ച-സദ്ദോ അപി-സദ്ദോ ച നിപാതമത്തന്തി ‘‘സേവന്തസ്സ’’ഇച്ചേവ അത്ഥോ വുത്തോ.

മാലുക്യപുത്തസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.