൯. പാലിലേയ്യസുത്തവണ്ണനാ

൮൧. പരിയാദിണ്ണരൂപചിത്താതി രാഗാദീഹി പരിയാദിയിത്വാ ഖേപേത്വാ ഗഹിതചിത്താ.

ഭഗവതോ ചാരോ വിദിതോ പരിചയവസേന. സത്ഥാ പരിഭോഗം കരോതി അനുഗ്ഗണ്ഹന്തോ ‘‘ഏവം ഹിസ്സ ദുഗ്ഗതിമോക്ഖോ ഭവിസ്സതീ’’തി. അഞ്ഞത്രാതി വിനാ.

നാഗേനാതി ബുദ്ധനാഗേന അങ്കുസരഹിതേന. തതോ ഏവ ഉജുഭൂതേന ചിത്തേന. ഈസാദന്തസ്സ നങ്ഗലസദിസദന്തസ്സ ഹത്ഥിനോ ഏവം ചിത്തം സമേതി. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘യദേകോ രമതീ വനേ’’തി. ഏതേന കായവിവേകേന രതിസാമഞ്ഞം വദതി.

അത്തനോ ധമ്മതായാതി പകതിയാ സയമേവ.

ആസവാനം ഖയോതി ഇധ അരഹത്തം അധിപ്പേതം, തം പന അഗ്ഗമഗ്ഗാനന്തരമേവാതി ആഹ ‘‘മഗ്ഗാനന്തരം അരഹത്തഫല’’ന്തി. വിചയോ ദേസനാപഞ്ഞാ അധിപ്പേതാ, സാ ച അനേകധാ പവത്താ ഏവാതി വുത്തം ‘‘വിചയസോ’’തി, അനേകക്ഖത്തും പവത്തമാനാപി വിചയോ ഏവാതി കത്വാ ‘‘വിചയേനാ’’തി അത്ഥോ വുത്തോ. സാസനധമ്മോതി സീലക്ഖന്ധാദിപരിദീപനോ പരിയത്തിധമ്മോ. പരിവിതക്കോ ഉദപാദി ‘‘ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ’’തിആദിനാ, ഏവം കോട്ഠാസതോ പരിച്ഛിജ്ജ ദേസിതേ മയാ ധമ്മേ കതമസ്സ ജാനനസ്സ അന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതീതി ഏകച്ചസ്സ കങ്ഖാ ഹോതിയേവാതി അധിപ്പായോ. ദിട്ഠി ഏവ സമനുപസ്സനാ ദിട്ഠിസമനുപസ്സനാ. ദിട്ഠിസങ്ഖാരോതി ദിട്ഠിപച്ചയോ സങ്ഖാരോ. തതോ ഏവ തണ്ഹാപച്ചയോ ഹോതീതി വുത്തം ‘‘തതോജോ സോ സങ്ഖാരോ’’തി. തതോ തണ്ഹാതോ സോ സങ്ഖാരോ ജാതോതി ചതൂസു ഏസ ദിട്ഠിസങ്ഖാരോ ദിട്ഠൂപനിസ്സയോ സങ്ഖാരോ ജായതി. അവിജ്ജാസമ്ഫസ്സോതി അവിജ്ജാസമ്പയുത്തസമ്ഫസ്സോ. ഏവമേത്ഥ ഭഗവാ സളായതനനാമരൂപവിഞ്ഞാണാനി സങ്ഖാരപക്ഖികാനേവ കത്വാ ദസ്സേതി.

ഏത്തകേ ഠാനേതി ‘‘ഇധ ഭിക്ഖവേ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ’’തിആദിം കത്വാ യാവ ‘‘ന മേ ഭവിസ്സതീ’’തി ഏത്തകേ ഠാനേ. ഗഹിതഗഹിതദിട്ഠിന്തി സക്കായദിട്ഠിയാ ‘‘സോ അത്താ, സോ ലോകോ’’തിആദിനാ പവത്തം സസ്സതദിട്ഠിം, നോ ചസ്സം, നോ ച മേ സിയാ’’തിആദിനാ പവത്തം ഉച്ഛേദദിട്ഠിന്തി തഥാ തഥാ ഗഹിതദിട്ഠിം. ‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോപി സങ്ഖാരോ അനിച്ചോ’’തിആദിദേസനായ വിസ്സജ്ജാപേന്തോ ആഗതോ. തത്ഥ തത്ഥേവാസ്സ ഉപ്പന്നദിട്ഠിവിവേചനതോ ഇമിസ്സാ ദേസനായ പുഗ്ഗലജ്ഝാസയേന പവത്തിതതാ വേദിതബ്ബാ, തേവീസതിയാ ഠാനേസു അരഹത്തപാപനേന ദേസനാവിലാസോ. തതോജോ സോ സങ്ഖാരോതി തതോ വിചികിച്ഛായ പച്ചയഭൂതതണ്ഹാതോ ജാതോ വിചികിച്ഛായ സമ്പയുത്തോ സങ്ഖാരോ. യദി സഹജാതാദിപച്ചയവസേന തതോ തണ്ഹാതോ ജാതോതി തതോജോ സങ്ഖാരോതി വുച്ചേയ്യ, ഇദമയുത്തന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘തണ്ഹാസമ്പയുത്ത…പേ… ജായതീ’’തി ചോദേതി. ഇതരോ ഉപനിസ്സയകോടി ഇധാധിപ്പേതാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘അപ്പഹീനത്താ’’തി വത്വാ ‘‘യസ്സ ഹീ’’തിആദിനാ തമത്ഥം വിവരതി. ന ഹി തണ്ഹായ വിചികിച്ഛാ സമ്ഭവതി. യദി അസതി സഹജാതകോടിയാ ഉപനിസ്സയകോടിയാ തണ്ഹാപച്ചയാ വിചികിച്ഛായ സമ്ഭവോ ഏവ. ദിട്ഠിയാപീതി ദ്വാസട്ഠിദിട്ഠിയാപി. തേനാഹ ‘‘ചതൂസു ഹീ’’തിആദി. വീസതി സക്കായദിട്ഠിയോ സസ്സതദിട്ഠിം ഉച്ഛേദദിട്ഠിം വിചികിച്ഛഞ്ച പക്ഖിപിത്വാ പച്ചേകം അനിച്ചതാമുഖേന വിപസ്സനം ദസ്സേത്വാ അരഹത്തം പാപേത്വാ ദേസനാ നിട്ഠാപിതാതി ആഹ ‘‘തേവീസതിയാ ഠാനേസൂ’’തിആദി.

പാലിലേയ്യസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.