൩. ഉദാനസുത്തവണ്ണനാ

൫൫. ഉദാനം ഉദാഹരീതി അത്തമനവാചം നിച്ഛാരേസി. ഏസ വുത്തപ്പകാരോ ഉദാഹാരോ. ഭുസോ നിസ്സയോ ഉപനിസ്സയോ, ദാനമേവ ഉപനിസ്സയോ ദാനൂപനിസ്സയോ. ഏസ നയോ സേസേസുപി. തത്ഥ ദാനൂപനിസ്സയോ അന്നാദിവത്ഥൂസു ബലവാതി ബലവഭാവേന ഹോതി, തസ്മാ ഉപനിസ്സയബഹുലോ കാമരാഗപ്പഹാനേനേവ കതപരിചയത്താ വിപസ്സനമനുയുഞ്ജന്തോ ന ചിരസ്സേവ അനാഗാമിഫലം പാപുണാതി, തഥാ സുവിസുദ്ധസീലൂപനിസ്സയോ കാമദോസജിഗുച്ഛനേന. യദി ഏവം കസ്മാ ഇമേ ദ്വേ ഉപനിസ്സയാ ദുബ്ബലാതി വുത്താ? വിജ്ജൂപമഞ്ഞാണസ്സേവ പച്ചയഭാവതോ. സോപി ഭാവനൂപനിസ്സയസഹായലാഭേനേവ, ന കേവലം. ഭാവനാ പന പടിവേധസ്സ വിസേസഹേതുഭാവതോ ബലവാ ഉപനിസ്സയോ. തഥാ ഹി സാ വജിരൂപമഞാണസ്സ വിസേസപച്ചയോ. തേനാഹ ‘‘ഭാവനൂപനിസ്സയോ അരഹത്തം പാപേതീ’’തി.

സോതി മിലകത്ഥേരോ. വിഹാരന്തി വസനട്ഠാനം. വിഹാരപച്ചന്തേ ഹി പണ്ണസാലായ ഥേരോ വിഹരതി. ഉപട്ഠാതി ഏകലക്ഖണേന. കൂടഗോണോ വിയ ഗമനവീഥിം. തത്ഥാതി അല്ലകട്ഠരാസിമ്ഹി. ഉദകമണികാനന്തി ഉദകഥേവാനം.

അത്തനിയേവ ഉപനേസി ഉദാനകഥായ വുത്തധമ്മാനം പരിപുണ്ണാനം അത്തനി സംവിജ്ജമാനത്താ. തേനാഹ ‘‘ഉട്ഠാനവതാ’’തിആദി. അയഞ്ഹി മിലകത്ഥേരോ സിക്ഖായ ഗാരവോ സപ്പതിസ്സോ വത്തപടിവത്തം പൂരേന്തോ വിസുദ്ധസീലോ ഹുത്വാ ഠിതോ, തസ്മാ ‘‘ദുബ്ബലൂപനിസ്സയേ’’തി വുത്തം. തേനാഹ ഭഗവാ ഉദാനേന്തോ ‘‘നോ ചസ്സം…പേ… സഞ്ഞോജനാനീ’’തി.

സചേ അഹം ന ഭവേയ്യന്തി യദി അഹം നാമ കോചി ന ഭവേയ്യം താദിസസ്സ അഹംസദ്ദവചനീയസ്സ കസ്സചി അത്ഥസ്സ അഭാവതോ. തതോ ഏവ മമ പരിക്ഖാരോപി ന ഭവേയ്യതസ്സ ച പഭങ്ഗുഭാവേന അനവട്ഠിതഭാവതോ. ഏവം അത്തുദ്ദേസികഭാവേന പദദ്വയസ്സ അത്ഥം വത്വാ ഇദാനി കമ്മഫലവസേന വത്തും ‘‘സചേ വാ പനാ’’തിആദി വുത്തം. അതീതപച്ചുപ്പന്നവസേന സുഞ്ഞതം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി പച്ചുപ്പന്നാനാഗതവസേന തം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഇദാനി പനാ’’തിആദി വുത്തം. ഏവം അധിമുച്ചന്തോതി ഏദിസം അധിമുത്തിം പവത്തേന്തോ. വിഭവിസ്സതീതി വിനസ്സിസ്സതി. വിഭവോ ഹി വിനാസോ. തേനാഹ ‘‘ഭിജ്ജിസ്സതീ’’തി. വിഭവദസ്സനം വിഭവോതി ഉത്തരപദലോപേന വുത്തന്തി ആഹ ‘‘വിഭവദസ്സനേനാ’’തി. വിഭവദസ്സനം നാമ അച്ചന്തായ വിനാസസ്സ ദസ്സനം. തന്തി അരിയമഗ്ഗം. സാമഞ്ഞജോതനാ ഹേസാ വിസേസനിട്ഠാ ഹോതീതി തതിയമഗ്ഗവസേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ഉപരി മഗ്ഗഫലന്തി അഗ്ഗമഗ്ഗഫലം. നത്ഥി ഏതിസ്സാ ജാതിയാ അന്തരന്തി അനന്തരാ, അനന്തരാ വിപസ്സനാ മഗ്ഗസ്സ. ഗോത്രഭൂ പന അനുലോമവീഥിപരിയാപന്നത്താ വിപസ്സനാഗതികം വാ സിയാ, നിബ്ബാനാരമ്മണത്താ മഗ്ഗഗതികം വാതി ന തേന മഗ്ഗോ അന്തരികോ നാമ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘വിപസ്സനാ മഗ്ഗസ്സ ആസന്നാനന്തരം നാമാ’’തി. ഫലം പന നിബ്ബാനാരമ്മണത്താ കിലേസാനം പജഹനവസേന പവത്തനതോ ലോകുത്തരഭാവതോ ച കമ്മമഗ്ഗഗതികമേവ, കുസലവിപാകഭാവേന പന നേസം അത്ഥോ പഭേദോതി വിപസ്സനായ ഫലസ്സ സിയാ അനന്തരതാതി വുത്തം ‘‘ഫലസ്സ ദൂരാനന്തരം നാമാ’’തി. ‘‘ആസവാനം ഖയോ’’തി പന അഗ്ഗമഗ്ഗേ വുച്ചമാനേ വിപസ്സനാനം ആസന്നതായ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. അതസിതായേതി ന തസിതബ്ബേ താസം അനാപജ്ജിതബ്ബേ. താസോതി താസഹേതു ‘‘തസതി ഏതസ്മാ’’തി കത്വാ. സോതി അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ. തിലക്ഖണാഹതന്തി അനിച്ചതാദിലക്ഖണത്തയലക്ഖിതം. മനമ്ഹി നട്ഠോതി ഈസകം നട്ഠോമ്ഹി, തതോ പരമ്പി തത്ഥേവ ഠത്വാ കിഞ്ചി അപൂരിതത്താ ഏവ മുത്തോതി അധിപ്പായോ. ‘‘ന താസോ നാമ ഹോതീ’’തി വത്വാ തസ്സ അതാസഭാവം ദസ്സേതും ‘‘ന ഹീ’’തിആദി വുത്തം. കല്യാണപുഥുജ്ജനോ ഹി ഭയതുപട്ഠാനഞാണേന ‘‘സഭയാ സങ്ഖാരാ’’തി വിപസ്സന്തോ ന ഉത്തസതി.

ഉദാനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.