൫-൬. ആനന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ

൩൭-൩൮. ഠിതിയാ ഠിതിക്ഖണേന സഹിതം ഠിതം. ഠിതസ്സ അഞ്ഞഥത്തന്തി ഉപ്പാദക്ഖണതോ അഞ്ഞഥാഭാവോ. പഞ്ഞായതീതി ഉപലബ്ഭതി. പച്ചയവസേന ധരമാനത്താ ഏവ ജീവമാനസ്സ ജീവിതിന്ദ്രിയവസേന ജരാ പഞ്ഞായതി ഉപ്പാദക്ഖണതോ അഞ്ഞഥത്തപ്പത്തിയാ. വുത്തമേവ അത്ഥം പാകടതരം കാതും ‘‘ഠിതീ’’തിആദി വുത്തം. ജീവി…പേ… നാമം. തഥാ ഹി അഭിധമ്മേ (ധ. സ. ൧൯) ‘‘ആയു ഠിതീ’’തി നിദ്ദിട്ഠം. അഞ്ഞഥത്തന്തി ജരായ നാമന്തി സമ്ബന്ധോ.

തീണി ലക്ഖണാനി ഹോന്തി സങ്ഖതസഭാവലക്ഖണതോ. യോ കോചി രൂപധമ്മോ വാ അരൂപധമ്മോ വാ ലോകിയോ വാ ലോകുത്തരോ വാ സങ്ഖാരോ. സങ്ഖാരോ, ന ലക്ഖണം ഉപ്പാദാദിസഭാവത്താ. ലക്ഖണം, ന സങ്ഖാരോ ഉപ്പാദാദിരഹിതത്താ. ന ച…പേ… സക്കാ സങ്ഖാരധമ്മത്താ ലക്ഖണസ്സ. നാപി ലക്ഖണം വിനാ സങ്ഖാരോ പഞ്ഞാപേതും സക്കാ സങ്ഖാരഭാവേന. തേനാഹ ‘‘ലക്ഖണേനാ’’തിആദി. ഇദാനി യഥാവുത്തമത്ഥം ഉപമായ വിഭാവേതും ‘‘യഥാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ലക്ഖണന്തി കാളരത്തസബലാദിഭാവലക്ഖണം പാകടം ഹോതി ‘‘അയം അസുകസ്സ ഗാവീ’’തി.

ഏവം സങ്ഖാരോപി പഞ്ഞായതി സഭാവതോ ഉപധാരേന്തസ്സ ഉപ്പാദലക്ഖണമ്പി ഉപ്പാദാവത്ഥാതി കത്വാ. കാലസങ്ഖാതോതി ഉപ്പജ്ജമാനകാലസങ്ഖാതോ. തസ്സ സങ്ഖാരസ്സ. ഖണോപീതി ഉപ്പാദക്ഖണോപി പഞ്ഞായതി. ഉപ്പാദോപീതി ഉപ്പാദലക്ഖണോപി. ജരാലക്ഖണന്തി ഉപ്പന്നജീരണലക്ഖണം, തം ‘‘ഠിതസ്സ അഞ്ഞഥത്ത’’ന്തി വുത്തം. ‘‘ഭങ്ഗക്ഖണേ സങ്ഖാരോപി തംലക്ഖണമ്പി കാലസങ്ഖാതോ തസ്സ ഖണോപി പഞ്ഞായതീ’’തി പാഠോ. കേചി പന ‘‘ജരാപീ’’തി പദമ്പേത്ഥ പക്ഖിപന്തി. ഏവഞ്ച വദന്തി ‘‘ന ഹി തസ്മിം ഖണേ തരുണോ ഹുത്വാ സങ്ഖാരോ ഭിജ്ജതി, അഥ ഖോ ജിയ്യമാനോ മഹല്ലകോ വിയ ജിണ്ണോ ഏവ ഹുത്വാ ഭിജ്ജതീ’’തി, ഭങ്ഗേനേവ പന ജരാ അഭിഭുയ്യതി ഖണസ്സ അതിഇത്തരഭാവതോ ന സക്കാ പഞ്ഞാപേതും ഠിതിയാതി തേസം അധിപ്പായോ. താനീതി അരൂപധമ്മാനം തീണി ലക്ഖണാനി. അത്ഥിക്ഖണന്തി അരൂപധമ്മവിജ്ജമാനക്ഖണം, ഉപ്പാദക്ഖണന്തി അധിപ്പായോ. സബ്ബധമ്മാനന്തി സബ്ബേസം രൂപാരൂപധമ്മാനം ഠിതിയാ ന ഭവിതബ്ബം. തസ്സേവാതി തസ്സാ ഏവ ഠിതിയാ. തമത്ഥന്തി ജരാലക്ഖണസ്സ പഞ്ഞാപേതും അസക്കുണേയ്യഭാവം. അഞ്ഞേ പന ‘‘സന്തതിവസേന ഠാനം ഠിതീ’’തി വദന്തി, തയിദം അകാരണം അട്ഠാനം. യസ്മാ സുത്തേ ‘‘ഠിതസ്സ അഞ്ഞഥത്തം പഞ്ഞായതീ’’തി ഉപ്പാദവയേഹി നിബ്ബിസേസേന ഠിതിയാ ജോതിതത്താ. യം പനേത്ഥ വത്തബ്ബം, തം ഹേട്ഠാ വുത്തമേവ. അപിച യഥാ ധമ്മസ്സ ഉപ്പാദാവത്ഥായ ഭിന്നാ ഭങ്ഗാവത്ഥാ ഇച്ഛിതാ, അഞ്ഞഥാ ഉപ്പജ്ജമാനമേവ ഭിജ്ജതീതി ആപജ്ജതി, ഏവം ഭങ്ഗാവത്ഥായപി ഭിന്നാ ഭങ്ഗാഭിമുഖാവത്ഥാ ഇച്ഛിതബ്ബാ. ന ഹി അഭങ്ഗാഭിമുഖോ ഭിജ്ജതി. ന ചേത്ഥ സക്കാ ഉപ്പാദാഭിമുഖാവത്ഥം പരികപ്പേതും തദാ തസ്സ അലദ്ധത്തലാഭത്താ. അയം വിസേസോതി ഠിതിക്ഖണോ നാമ രൂപധമ്മാനംയേവ, ന അരൂപധമ്മാനന്തി അയം ഈദിസോ വിസേസോ. ആചരിയമതി നാമ തസ്സേവ ആചരിയസ്സ മതി, സാ സബ്ബദുബ്ബലാതി ആഹ ‘‘തസ്മാ’’തിആദി.

ആനന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.