൧൩. സദ്ധമ്മപ്പതിരൂപകസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൬. ആജാനാതി ഹേട്ഠിമമഗ്ഗേഹി ഞാതമരിയാദം അനതിക്കമിത്വാവ ജാനാതി പടിവിജ്ഝതീതി അഞ്ഞാ, അഗ്ഗമഗ്ഗപഞ്ഞാ. അഞ്ഞസ്സ അയന്തി അഞ്ഞാ, അരഹത്തഫലം. തേനാഹ ‘‘അരഹത്തേ’’തി.

ഓഭാസേതി ഓഭാസനിമിത്തം. ‘‘ചിത്തം വികമ്പതീ’’തി പദദ്വയം ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. ഓഭാസേതി വിസയഭൂതേ. ഉപക്കിലേസേഹി ചിത്തം വികമ്പതീതി യോജനാ. തേനാഹ ‘‘യേഹി ചിത്തം പവേധതീ’’തി. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ.

ഉപട്ഠാനേതി സതിയം. ഉപേക്ഖായ ചാതി വിപസ്സനുപേക്ഖായ ച. ഏത്ഥ ച വിപസ്സനാചിത്തസമുട്ഠാനസന്താനവിനിമുത്തം പഭാസനം രൂപായതനം ഓഭാസോ. ഞാണാദയോ വിപസ്സനാചിത്തസമ്പയുത്താവ. സകസകകിച്ചേ സവിസേസോ ഹുത്വാ പവത്തോ അധിമോക്ഖോ സദ്ധാധിമോക്ഖോ. ഉപട്ഠാനം സതി. ഉപേക്ഖാതി ആവജ്ജനുപേക്ഖാ. സാ ഹി ആവജ്ജനചിത്തസമ്പയുത്താ ചേതനാ. ആവജ്ജനഅജ്ഝുപേക്ഖനവസേന പവത്തിയാ ഇധ ‘‘ആവജ്ജനുപേക്ഖാ’’തി വുച്ചതി. പുന ഉപേക്ഖായാതി വിപസ്സനുപേക്ഖാവ അനേന സമജ്ഝത്തതായ ഏവം വുത്താ. നികന്തി നാമ വിപസ്സനായ നികാമനാ അപേക്ഖാ. സുഖുമതരകിലേസോ വാ സിയാ ദുവിഞ്ഞേയ്യോ.

ഇമാനി ദസ ഠാനാനീതി ഇമാനി ഓഭാസാദീനി ഉപക്കിലേസുപ്പത്തിയാ ഠാനാനി ഉപക്കിലേസവത്ഥൂനി. പഞ്ഞാ യസ്സ പരിചിതാതി യസ്സ പഞ്ഞാ പരിചിതവതീ യാഥാവതോ ജാനാതി. ‘‘ഇമാനി നിസ്സായ അദ്ധാ മഗ്ഗപ്പത്തോ ഫലപ്പത്തോ അഹ’’ന്തി പവത്തഅധിമാനോ ധമ്മുദ്ധച്ചം ധമ്മൂപനിസ്സയോ വിക്ഖേപോ. തത്ഥ കുസലോ ഹി തം യാഥാവതോ ജാനന്തോ ന ച തത്ഥ സമ്മോഹം ഗച്ഛതി.

അധിഗമസദ്ധമ്മപ്പതിരൂപകം നാമ അനധിഗതേ അധിഗതമാനിഭാവാവഹത്താ. യദഗ്ഗേന വിപസ്സനാഞാണസ്സ ഉപക്കിലേസോ, തദഗ്ഗേന പടിപത്തിസദ്ധമ്മപ്പതിരൂപകോതിപി സക്കാ വിഞ്ഞാതും. ധാതുകഥാതി മഹാധാതുകഥം വദതി. വേദല്ലപിടകന്തി വേതുല്ലപിടകം. തം നാഗഭവനതോ ആനീതന്തി വദന്തി. വാദഭാസിതന്തി അപരേ. അബുദ്ധവചനം ബുദ്ധവചനേന വിരുജ്ഝനതോ. ന ഹി സമ്ബുദ്ധോ പുബ്ബാപരവിരുദ്ധം വദതി. തത്ഥ സല്ലം ഉപട്ഠപേന്തി കിലേസവിനയം ന സന്ദിസ്സതി, അഞ്ഞദത്ഥു കിലേസുപ്പത്തിയാ പച്ചയോ ഹോതീതി.

അവിക്കയമാനന്തി വിക്കയം അഗച്ഛന്തം. തന്തി സുവണ്ണഭണ്ഡം.

ന സക്ഖിംസു ഞാണസ്സ അവിസദഭാവതോ. ഏസ നയോ ഇതോ പരേസുപി.

ഇദാനി ‘‘ഭിക്ഖൂ പടിസമ്ഭിദാപ്പത്താ അഹേസു’’ന്തിആദിനാ വുത്തമേവ അത്ഥം കാരണതോ വിഭാവേതും പുന ‘‘പഠമബോധിയം ഹീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ പടിപത്തിം പൂരയിംസൂതി അതീതേ കദാ തേ പടിസമ്ഭിദാവഹം പടിപത്തിം പൂരയിംസു? പഠമബോധികാലികാ ഭിക്ഖൂ. ന ഹി അത്തസമ്മാപണിധിയാ പുബ്ബേകതപുഞ്ഞതായ ച വിനാ താദിസം ഭവതി. ഏസ നയോ ഇതോ പരേസുപി. തദാ പടിപത്തിസദ്ധമ്മോ അന്തരഹിതോ നാമ ഭവിസ്സതീതി ഏതേന അരിയമഗ്ഗേന ആസന്നാ ഏവ പുബ്ബഭാഗപടിപദാ പടിപത്തിസദ്ധമ്മോതി ദസ്സേതി.

ദ്വീസൂതി സുത്താഭിധമ്മപിടകേസു അന്തരഹിതേസുപി. അനന്തരഹിതമേവ അധിസീലസിക്ഖായം ഠിതസ്സ ഇതരസിക്ഖാദ്വയസമുട്ഠാപിതതോ. കിം കാരണാതി കേന കാരണേന, അഞ്ഞസ്മിം ധമ്മേ അന്തരഹിതേ അഞ്ഞതരസ്സ ധമ്മസ്സ അനന്തരധാനം വുച്ചതീതി അധിപ്പായോ. പടിപത്തിയാ പച്ചയോ ഹോതി അനവസേസതോ പടിപത്തിക്കമസ്സ പരിദീപനതോ. പടിപത്തി അധിഗമസ്സ പച്ചയോ വിസേസലക്ഖണപടിവേധഭാവതോ. പരിയത്തിയേവ പമാണം സാസനസ്സ ഠിതിയാതി അധിപ്പായോ.

നനു ച സാസനം ഓസക്കിതം പരിയത്തിയാ വത്തമാനായാതി അധിപ്പായോ. അനാരാധകഭിക്ഖൂതി സീലമത്തസ്സപി ന ആരാധകോ ദുസ്സീലോ. ഇമസ്മിന്തി ഇമസ്മിം പാതിമോക്ഖേ. വത്തന്താതി ‘‘സീലം അകോപേത്വാ ഠിതാ അത്ഥീ’’തി പുച്ഛി.

ഏതേസൂതി ഏവം മഹന്തേസു സകലം ലോകം അജ്ഝോത്ഥരിതും സമത്ഥേസു ചതൂസു മഹാഭൂതേസു. തസ്മാതി യസ്മാ അഞ്ഞേന കേനചി അതിമഹന്തേനപി സദ്ധമ്മോ ന അന്തരധായതി, സമയന്തരേന പന വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി, തസ്മാ. ഏവമാഹാതി ഇദാനി വുച്ചമാനാകാരം വദതി.

ആദാനം ആദി, ആദി ഏവ ആദികന്തി ആഹ ‘‘ആദികേനാതി ആദാനേനാ’’തി. ഹേട്ഠാഗമനീയാതി അധോഭാഗഗമനീയാ, അപായദുക്ഖസ്സ സംസാരദുക്ഖസ്സ ച നിബ്ബത്തകാതി അത്ഥോ. ഗാരവരഹിതാതി ഗരുകാരരഹിതാ. പതിസ്സയനം നീചഭാവേന പതിബദ്ധവുത്തിതാ, പതിസ്സോ പതിസ്സയോതി അത്ഥതോ ഏകം, സോ ഏതേസം നത്ഥീതി ആഹ ‘‘അപ്പതിസ്സാതി അപ്പതിസ്സയാ അനീചവുത്തികാ’’തി. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

സദ്ധമ്മപ്പതിരൂപകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ

കസ്സപസംയുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.