൬. ലാഭസക്കാരസംയുത്തം

൧. പഠമവഗ്ഗോ

൧. ദാരുണസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൭. ഥദ്ധോതി കക്ഖളോ അനിട്ഠസ്സ പദാനതോ. ചതുപച്ചയലാഭോതി ചതുന്നം പച്ചയാനം പടിലാഭോ. സക്കാരോതി തേഹിയേവ പച്ചയേഹി സുസങ്ഖതേഹി പൂജനാ, സോ പന അത്ഥതോ സമ്പത്തിയേവാതി ആഹ ‘‘തേസംയേവ…പേ… ലാഭോ’’തി. വണ്ണഘോസോതി ഗുണകിത്തനാ. അന്തരായസ്സ അനതിവത്തനതോ അന്തരായികോ അനത്ഥാവഹത്താ.

ദാരുണസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ബളിസസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൮. ബളിസേന ചരതി, തേന വാ ജീവതീതി ബാളിസികോ. തേനാഹ ‘‘ബളിസം ഗഹേത്വാ ചരമാനോ’’തി. ആമിസഗതന്തി ആമിസൂപഗതം ആമിസപതിതം. തേനാഹ ‘‘ആമിസമക്ഖിത’’ന്തി. ഭിന്നാധികരണാനമ്പി ബാഹിരത്ഥസമാസോ ഹോതേവാതി ആഹ ‘‘ആമിസേ ചക്ഖുദസ്സന’’ന്തി. അയോ വുച്ചതി സുഖം, തബ്ബിധുരതായ അനയോ, ദുക്ഖന്തി ആഹ ‘‘ദുക്ഖം പത്തോ’’തി. അസ്സാതി ഏതേന. കത്തുഅത്ഥേ ഹി ഏതം സാമിവചനം. യഥാ കിലേസാ വത്തന്തി, ഏവം പവത്തമാനോ പുഗ്ഗലോ കിലേസവിപ്പയോഗോ ന ഹോതീതി വുത്തം ‘‘യഥാ കിലേസമാരസ്സ കാമോ, ഏവം കത്തബ്ബോ’’തി.

ബളിസസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩-൪. കുമ്മസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൫൯-൧൬൦. അട്ഠികച്ഛപാ വുച്ചന്തി യേസം കപാലമത്ഥകേ തിഖിണാ അട്ഠികോടി ഹോതി, തേസം സമൂഹോ അട്ഠികച്ഛപകുലം. മച്ഛകച്ഛപാദീനം സരീരേ ലമ്ബന്തീ പപതതീതി പപതാ, വുച്ചമാനാകാരോ അയകണ്ടകോ. അയകോസകേതി അയോമയകോസകേ. കണ്ണികസല്ലസണ്ഠാനോതി അത്തനികാപനസല്ലസണ്ഠാനോ. അയകണ്ടകോതി അയോമയവങ്കകണ്ടകോ. നിക്ഖമതി ഏത്ഥ അഥാവരതോ. പവേസിതമത്തോ ഹി സോ. ഇദാനി ത്വം ‘‘അമ്ഹാക’’ന്തി ന വത്തബ്ബോ. ഇതോ അനന്തരസുത്തേതി ചതുത്ഥസുത്തമാഹ.

കുമ്മസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. മീള്ഹകസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൧. മീള്ഹകാതി ഏവം ഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന വുച്ചമാനാ. ഗൂഥപാണകാതി ഗൂഥഭക്ഖപാണകാ. അന്തോതി കുച്ഛിയം.

മീള്ഹകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. അസനിസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൨. ‘‘ഇമേ ലാഭസക്കാരം അനാഹരന്താ ജിഘച്ഛാദിദുക്ഖം പാപുണന്തൂ’’തി ഏവം ന സത്താനം ദുക്ഖകാമതായ ഏവമാഹാതി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. അനന്തദുക്ഖം അനുഭോതി അപരാപരം ഉപ്പജ്ജനകഅകുസലചിത്താനം ബഹുഭാവതോ.

അസനിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ദിദ്ധസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൩. അച്ഛവിസയുത്താതി വാ ദിദ്ധേ ഗതേന ഗതദിദ്ധേന. തേനാഹ ‘‘വിസമക്ഖിതേനാ’’തി.

ദിദ്ധസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. സിങ്ഗാലസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൪. ജരസിങ്ഗാലോത്വേവ വുച്ചതി സരീരസോഭായ അഭാവതോ. സരീരസ്സ ഉഗ്ഗതകണ്ടകത്താ ഉക്കണ്ടകേന നാമ. ഫുടതീതി ഫലതി ഭിജ്ജതി.

സിങ്ഗാലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. വേരമ്ഭസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൫. കായം ന രക്ഖതി നാമ ഛബ്ബീസതിയാ സാരുപ്പാനം പരിച്ചജനതോ. വാചം ന രക്ഖതി നാമ രാഗസാമന്താ ച കോധസാമന്താ ച യാവ നിച്ഛാരണതോ.

വേരമ്ഭസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. സഗാഥകസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൬. ‘‘യസ്സ സക്കരിയമാനസ്സാ’’തി ഏത്ഥ അസക്കാരേന ചൂഭയന്തി അസക്കാരേന ച ഉഭയഞ്ച, കദാചി സക്കാരേന, കദാചി അസക്കാരേന കദാചി ഉഭയേനാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘അസക്കാരേനാ’’തിആദി. സതതവിഹാരാനം സമ്പത്തിയാ സാതതികോതി ആഹ ‘‘അരഹത്ത…പേ… സുഖുമദിട്ഠീ’’തിആദി. തഥാ ഹി സാ ‘‘വജിരൂപമഞാണ’’ന്തി വുച്ചതി. ആഗതത്താതി ഫലസമാപത്തിം സമാപജ്ജിതും തസ്സാ പുബ്ബപരികമ്മം ഉപഗതത്താ.

സഗാഥകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഠമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ദുതിയവഗ്ഗോ

൧-൨. സുവണ്ണപാതിസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൬൭-൧൬൮. ചാലേതും ന സക്കോതി സീലപബ്ബതസന്നിസ്സിതത്താ. അഞ്ഞം വാ കിച്ചം കരോതി പഗേവ സീലസ്സ ഛഡ്ഡിതത്താ. തതിയാദീസു അപുബ്ബം നത്ഥി.

സുവണ്ണപാതിസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദുതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. തതിയവഗ്ഗോ

൧. മാതുഗാമസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൦. യം വിസഭാഗവത്ഥു പുരിസസ്സ ചിത്തം പരിയാദായ ഠാതും സക്കോതീതി വുച്ചതി, തതോ വിസേസതോ ലാഭസക്കാരോവ സത്താനം ചിത്തം പരിയാദായ ഠാതും സക്കോതീതി ദസ്സേന്തോ ഭഗവാ ‘‘ന തസ്സ, ഭിക്ഖവേ’’തിആദിമവോചാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ന തസ്സാ’’തിആദിമാഹ.

മാതുഗാമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. കല്യാണീസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൧. ദുതിയം ഉത്താനമേവ, തസ്സേവ അത്ഥസ്സ കേവലം ജനപദകല്യാണീവസേന വുത്തം.

കല്യാണീസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩-൬. ഏകപുത്തകസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൭൨-൧൭൫. സദ്ധാതി അരിയമഗ്ഗേന ആഗതസദ്ധാ അധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘സോതാപന്നാ’’തി.

ഏകപുത്തകസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. തതിയസമണബ്രാഹ്മണസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൬. ഏവമാദീതി ആദി-സദ്ദേന ബാഹുസച്ചസംവരസീലാദീനം സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. ലാഭസക്കാരസ്സ സമുദയം ഉപ്പത്തികാരണം സമുദയസച്ചവസേന ദുക്ഖസച്ചസ്സ ഉപ്പത്തിഹേതുതാവസേന.

തതിയസമണബ്രാഹ്മണസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ഛവിസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൭. ലാഭസക്കാരസിലോകോ നരകാദീസു നിബ്ബത്തേന്തോതി ഇദം തന്നിസ്സയം കിലേസഗണം സന്ധായാഹ. നിബ്ബത്തേന്തോതി നിബ്ബത്താപേന്തോ. ഇമം മനുസ്സഅത്തഭാവം നാസേതി മനുസ്സത്തം പുന നിബ്ബത്തിതും അപ്പദാനവസേന. തസ്മാതി ദുഗ്ഗതിനിബ്ബത്താപനതോ ഇധ മരണദുക്ഖാവഹനതോ ച.

ഛവിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. രജ്ജുസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൮. ഖരാ ഫരുസാ ഛവിആദീനി ഛിന്ദനേ സമത്ഥാ.

രജ്ജുസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ഭിക്ഖുസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൯. തം സന്ധായാതി ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരസ്സ ഓകാസാഭാവം സന്ധായ.

ഭിക്ഖുസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ

൧-൪. ഭിന്ദിസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൮൦-൧൮൩. ദേവദത്തോ സഗ്ഗേ വാ നിബ്ബത്തേയ്യാതിആദി പരികപ്പവചനം. ന ഹി പച്ചേകബോധിയം നിയതഗതികോ അന്തരാ മഗ്ഗഫലാനി അധിഗന്തും ഭബ്ബോതി. സോതി അനവജ്ജധമ്മോ. അസ്സാതി ദേവദത്തസ്സ. സമുച്ഛേദമഗമാ കതൂപചിതസ്സ മഹതോ പാപധമ്മസ്സ ബലേന തസ്മിം അത്തഭാവേ സമുച്ഛേദഭാവതോ, ന അച്ചന്തായ. അകുസലം നാമേതം അബലം, കുസലം വിയ ന മഹാബലം, തസ്മാ തസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ താദിസാനം പുഗ്ഗലാനം അതേകിച്ഛതാ, അഞ്ഞഥാ സമ്മത്തനിയാമോ വിയ മിച്ഛത്തനിയാമോ അച്ചന്തികോ സിയാ. യദി ഏവം വട്ടഖാണുകജോതനാ കഥന്തി? ആസേവനാവസേന, തസ്മാ യഥാ ‘‘സകിം നിമുഗ്ഗോ നിമുഗ്ഗോ ഏവ ബാലോ’’തി വുത്തം, ഏവം വട്ടഖാണുകജോതനാ. യാദിസേ ഹി പച്ചയേ പടിച്ച പുഗ്ഗലോ തം ദസ്സനം ഗണ്ഹി, തഥാ ച പടിപന്നോ, പുന അചിന്തപ്പതിവത്തേ പച്ചയേ പതിതതോ സീസുക്ഖിപനമസ്സ ന ഹോതീതി ന വത്തബ്ബം.

ഭിന്ദിസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. അചിരപക്കന്തസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൪. കാലേ സമ്പത്തേതി ഗബ്ഭസ്സ പരിപാകഗതത്താ വിജായനകാലേ സമ്പത്തേ. പോതന്തി അസ്സതരിയാ പുത്തം. ഏതന്തി ‘‘ഗബ്ഭോ അസ്സതരിം യഥാ’’തി ഏതം വചനം.

അചിരപക്കന്തസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. പഞ്ചരഥസതസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൫. അഭിഹരീയതീതി അഭിഹാരോ, ഭത്തംയേവ അഭിഹാരോ ഭത്താഭിഹാരോതി ആഹ ‘‘അഭിഹരിതബ്ബം ഭത്ത’’ന്തി. മച്ഛപിത്തന്തി വാളമച്ഛപിത്തം. പക്ഖിപേയ്യുന്തി ഉരഗാദിനാ ഓസിഞ്ചേയ്യും.

പഞ്ചരഥസതസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭-൧൩. മാതുസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൮൬-൧൮൭. മാതുപി ഹേതൂതി അത്തനോ മാതുയാ ഉപ്പന്നഅനത്ഥാവഹസ്സ പഹാനഹേതുപി. ഇതോ പരേസൂതി ‘‘പിതുപി ഹേതൂ’’തി ഏവമാദീസു.

മാതുസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ

ലാഭസക്കാരസംയുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.