൭. രാഹുലസംയുത്തം

൧. പഠമവഗ്ഗോ

൧-൮. ചക്ഖുസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൮൮-൧൯൫. ഏകവിഹാരീതി ചതൂസുപി ഇരിയാപഥേസു ഏകാകീ ഹുത്വാ വിഹരന്തോ. വിവേകട്ഠോതി വിവിത്തട്ഠോ, തേനാഹ ‘‘നിസ്സദ്ദോ’’തി. സതിയാ അവിപ്പവസന്തോതി സതിയാ അവിപ്പവാസേന ഠിതോ, സബ്ബദാ അവിജഹനവസേന പവത്തോ. ആതാപീതി വീരിയസമ്പന്നോതി സബ്ബസോ കിലേസാനം ആതാപനപരിതാപനവസേന പവത്തവീരിയസമങ്ഗീഭൂതോ. പഹിതത്തോതി തസ്മിം വിസേസാധിഗമേ പേസിതചിത്തോ, തത്ഥ നിന്നോ തപ്പബ്ഭാരോതി അത്ഥോ. ഹുത്വാ അഭാവാകാരേനാതി ഉപ്പത്തിതോ പുബ്ബേ അവിജ്ജമാനോ പച്ചയസമവായേന ഹുത്വാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ ഭങ്ഗുപരമസങ്ഖാതേന അഭാവാകാരേന. അനിച്ചന്തി നിച്ചധുവതാഭാവതോ. ഉപ്പാദവയവന്തതായാതി ഖണേ ഖണേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുജ്ഝനതോ. താവകാലികതായാതി തങ്ഖണികതായ. വിപരിണാമകോടിയാതി വിപരിണാമവന്തതായ. ചക്ഖുഞ്ഹി ഉപാദായ വികാരാപജ്ജനേന വിപരിണമന്തം വിനാസം പടിപീളം പാപുണാതി. നിച്ചപടിക്ഖേപതോതി നിച്ചതായ പടിക്ഖിപിതബ്ബതോ ലേസമത്തസ്സപി അനുപലബ്ഭനതോ. ദുക്ഖമനട്ഠേനാതി നിരന്തരദുക്ഖതായ ദുക്ഖേന ഖമിതബ്ബതോ. ദുക്ഖവത്ഥുകട്ഠേനാതി നാനപ്പകാരദുക്ഖാധിട്ഠാനതോ. സതതസമ്പീളനട്ഠേനാതി അഭിണ്ഹതാപസഭാവതോ. സുഖപടിക്ഖേപേനാതി സുഖഭാവസ്സ പടിക്ഖിപിതബ്ബതോ. തണ്ഹാഗാഹോ മമംകാരഭാവതോ. മാനഗാഹോ അഹംകാരഭാവതോ. ദിട്ഠിഗാഹോ ‘‘അത്താ മേ’’തി വിപല്ലാസഭാവതോ. വിരാഗവസേനാതി വിരാഗഗ്ഗഹണേന. തഥാ വിമുത്തിവസേനാതി വിമുത്തിഗ്ഗഹണേന.

പസാദാവ ഗഹിതാ ദ്വാരഭാവപ്പത്തസ്സ അധിപ്പേതത്താ. സമ്മസനചാരചിത്തം ദ്വാരഭൂതമനോതി അധിപ്പായോ.

ഛട്ഠേ ആരമ്മണേ തേഭൂമകധമ്മാ സമ്മസനചാരസ്സ അധിപ്പേതത്താ. യഥാ പഠമസുത്തേ പഞ്ച പസാദാ ഗഹിതാ, ന സസമ്ഭാരചക്ഖുആദയോ, ഏവം തതിയസുത്തേ ന പസാദവത്ഥുകചിത്തമേവ ഗഹിതം. ന തംസമ്പയുത്താ ധമ്മാ. ഏവഞ്ഹി അവധാരണം സാത്ഥകം ഹോതി അഞ്ഞഥാ തേന അപനേതബ്ബസ്സ അഭാവതോ. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു ചതുത്ഥസുത്താദീസു. ജവനപ്പത്താതി ജവനചിത്തസംയുത്താ.

ചക്ഖുസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ധാതുസുത്തവണ്ണനാ

൧൯൬. ആകാസധാതു രൂപപരിച്ഛേദതായ രൂപപരിയാപന്നന്തി അധിപ്പായേന ‘‘സേസാഹി രൂപ’’ന്തി വുത്തം. നാമരൂപന്തി തേഭൂമകം നാമം രൂപഞ്ച കഥിതം.

ധാതുസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ഖന്ധസുത്തവണ്ണനാ

൧൯൭. സബ്ബസങ്ഗാഹികപരിച്ഛേദേനാതി ധമ്മസങ്ഗണ്ഹനപരിയായേന. ഇധാതി ഇമസ്മിം സുത്തേ. തേഭൂമകാതി ഗഹേതബ്ബാ സമ്മസനചാരസ്സ അധിപ്പേതത്താ.

ഖന്ധസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഠമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ദുതിയവഗ്ഗോ

൧൧. അനുസയസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൦. ദുതിയവഗ്ഗേ അത്തനോതി ആയസ്മാ രാഹുലോ അത്തനോ സവിഞ്ഞാണകം കായം ദസ്സേതി. പരസ്സാതി പരസ്സ അവിഞ്ഞാണകകായം ദസ്സേതി. പരസന്താനേ വാ അരൂപേ ധമ്മേ അഗ്ഗഹേത്വാ രൂപകായമേവ ഗണ്ഹന്തോ വദതി. അപരേ ‘‘അസഞ്ഞസത്താനം അത്തഭാവം സന്ധായ തഥാ വുത്ത’’ന്തി വദന്തി. പുരിമേനാതി ‘‘ഇമസ്മിം സവിഞ്ഞാണകേ കായേ’’തി ഇമിനാ പദേന. പച്ഛിമേനാതി ‘‘ബഹിദ്ധാ’’തി ഇമിനാ പദേന. ഏതേ കിലേസാതി ഏതേ ദിട്ഠിതണ്ഹാമാനസഞ്ഞിതാ കിലേസാ. ഏതേസു വത്ഥൂസൂതി അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാവത്ഥൂസു. സമ്മ…പേ… പസ്സതീതി പുബ്ബഭാഗേ വിപസ്സനാഞാണേന സമ്മസനവസേന, മഗ്ഗക്ഖണേ അഭിസമയവസേന സുട്ഠു അത്തപച്ചക്ഖേന ഞാണേന പസ്സതി.

അനുസയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. അപഗതസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൧. ‘‘അഹമേത’’ന്തി അഹംകാരാദീനം അനവസേസപ്പഹാനേന അച്ചന്തമേവ അപഗതം.

അപഗതസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദുതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദ്വീസൂതി പഠമവഗ്ഗാദീസു. ദേസനായ അസേക്ഖഭൂമിയാ ദേസിതത്താ അസേക്ഖഭൂമി കഥിതാ. പഠമോതി പഠമവഗ്ഗോ ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ’’തിആദിനാ ആയാചന്തസ്സ, ദുതിയോ അനായാചന്തസ്സ ഥേരസ്സ അജ്ഝാസയവസേന കഥിതോ. വിമുത്തിപരിപാചനീയധമ്മാ നാമ വിവട്ടസന്നിസ്സിതാ സദ്ധിന്ദ്രിയാദയോ. തേന പന വിപസ്സനായ കഥിതത്താ കഥിതാ ഏവാതി. തംതംദേസനാനുസാരേന ഹി ഥേരോ തേ ധമ്മേ പരിപാകം പാപേസി. തഥാ ഹി ഭഗവാ ദുതിയവഗ്ഗം അനായാചിതോപി ദേസേസി.

സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ

രാഹുലസംയുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.