൫. ചങ്കമസുത്തവണ്ണനാ

൯൯. മഹാപഞ്ഞേസൂതി വിപുലപഞ്ഞേസു. നന്തി സാരിപുത്തത്ഥേരം. ഖന്ധന്തരന്തി ഖന്ധവിഭാഗം, ഖന്ധാനം വാ അന്തരം വിസേസോ അത്ഥീതി ഖന്ധന്തരോ. ഏസ നയോ സേസേസുപി. പരികമ്മന്തി ഇദ്ധിവിധാധിഗമസ്സ പുബ്ബഭാഗപരികമ്മഞ്ചേവ ഉത്തരപരികമ്മഞ്ച. ആനിസംസന്തി ഇദ്ധാനിസംസഞ്ചേവ ആനിസംസഞ്ച. അധിട്ഠാനം വികുബ്ബനന്തി അധിട്ഠാനവിധാനഞ്ചേവ വികുബ്ബനവിധാനഞ്ച. വുത്തനയേനേവാതി ‘‘പഥവിം പത്ഥരന്തോ വിയാ’’തിആദിനാ.

ധുതങ്ഗപരിഹാരന്തി ധുതങ്ഗാനം പരിഹരണവിധിം. പരിഹരണഗ്ഗഹണേനേവ സമാദാനം സിദ്ധം ഹോതീതി തം ന ഗഹിതം. ആനിസംസന്തി തംതംധുതങ്ഗപരിഹരണേ ദട്ഠബ്ബം ആനിസംസമേവ. സമോധാനന്തി ‘‘ഏത്തകാ പിണ്ഡപാതപടിസംയുത്താ, ഏത്തകാ സേനാസനപടിസംയുത്താ’’തി പച്ചയവസേന അഞ്ഞമഞ്ഞഞ്ച അന്തോഗധത്താ. അധിട്ഠാനന്തി അധിട്ഠാനവിധിം. ഭേദന്തി ഉക്കട്ഠാദിഭേദഞ്ചേവ ഭിന്നാകാരഞ്ച.

പരികമ്മന്തി ‘‘ദിബ്ബചക്ഖു ഏവം ഉപ്പാദേതബ്ബം, ഏവം വിസോധേതബ്ബ’’ന്തിആദിനാ പരികമ്മവിധാനം. ആനിസംസന്തി പരേസം അജ്ഝാസയാനുരൂപായതനാദിആനിസംസപഭേദം. ഉപക്കിലേസന്തി സാധാരണം അസാധാരണം ദുവിധം ഉപക്കിലേസം. വിപസ്സനാഭാവനുപക്കിലേസാ ഹി ദിബ്ബചക്ഖുസ്സ ഉപക്കിലേസാതി വേദിതബ്ബാ.

സങ്ഖേപവിത്ഥാരഗമ്ഭീരുത്താനവിചിത്രകഥാദീസൂതി സങ്ഖേപോ വിത്ഥാരോ ഗമ്ഭീരതാ ഉത്താനതാ വിചിത്രഭാവോ നേയ്യത്ഥതാ നീതത്ഥതാതി ഏവമാദീസു ധമ്മസ്സ കഥേതബ്ബപ്പകാരേസു തം തം കഥേതബ്ബാകാരം.

ഇതി-സദ്ദോ ആദിഅത്ഥോ, പകാരത്ഥോ വാ. തേന –

‘‘ആദിമ്ഹി സീലം ദേസേയ്യ, (ദീ. നി. അട്ഠ. ൧.൧൯൦; മ. നി. അട്ഠ. ൧.൨൯൧)

മജ്ഝേ ചിത്തം വിനിദ്ദിസേ;

അന്തേ പഞ്ഞാ കഥേതബ്ബാ,

ഏസോ ധമ്മകഥാവിധോ’’തി. –

ഏവം കഥേതബ്ബാകാരം സങ്ഗണ്ഹാതി.

‘‘സിഥിലം ധനിതഞ്ച ദീഘരസ്സം, ഗരുകം ലഹുകഞ്ച നിഗ്ഗഹീതം;

സമ്ബന്ധം വവത്ഥിതം വിമുത്തം, ദസധാ ബ്യഞ്ജനബുദ്ധിയാ പഭേദോ’’തി. (ദീ. നി. ൧.൧൯൦; മ. നി. അട്ഠ. ൧.൨൯൧; പരി. ൪൮൫) –

ഏവം വുത്തം ദസവിധം ബ്യഞ്ജനബുദ്ധിം. അട്ഠുപ്പത്തിന്തി തസ്സ തസ്സ സുത്തസ്സ ജാതകസ്സ ച അട്ഠുപ്പത്തിം. അനുസന്ധിന്തി പച്ഛാനുസന്ധിആദിഅനുസന്ധിം. പുബ്ബാപരന്തി സമ്ബന്ധം. ഇദം പദം ഏവം വത്തബ്ബം, ഇദം പുബ്ബാപരം ഏവം ഗഹേതബ്ബന്തി.

കുലസങ്ഗണ്ഹനപരിഹാരന്തി ലാഭുപ്പാദനത്ഥം കുലാനം സങ്ഗണ്ഹനവിധിനോ പരിഹരണം തന്നിയമിതം ഏകന്തികം കുലസങ്ഗഹണവിധിം.

ചങ്കമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.