൮. കോസമ്ബിസുത്തവണ്ണനാ

൬൮. അട്ഠമേ പരസ്സ സദ്ദഹിത്വാതി പരസ്സ വചനം സദ്ദഹിത്വാ. തേനാഹ ‘‘യം ഏസ ഭണതി, തം ഭൂതന്തി ഗണ്ഹാതീ’’തി. പരപത്തിയോ ഹി ഏസോ പരനേയ്യബുദ്ധികോ. യം കാരണന്തി യം അത്തനാ ചിന്തിതവത്ഥു. രുച്ചതീതി ‘‘ഏവമേതം ഭവിസ്സതി, ന അഞ്ഞഥാ’’തി അത്തനോ മതിയാ ചിന്തേന്തസ്സ രുച്ചതി. രുചിയാ ഗണ്ഹാതീതി പരപത്തിയോ അഹുത്വാ സയമേവ തഥാ രോചേന്തോ ഗണ്ഹാതി. അനുസ്സവോതി ‘‘അനു അനു സുത’’ന്തി ഏവം ചിരകാലഗതായ അനുസ്സുതിയാ ലബ്ഭമാനം ‘‘കഥമിദം സിയാ, കസ്മാ ഭൂതമേത’’ന്തി അനുസ്സവേന ഗണ്ഹാതി. വിതക്കയതോതി ‘‘ഏവമേതം സിയാ’’തി പരികപ്പേന്തസ്സ. ഏകം കാരണം ഉപട്ഠാതീതി യഥാപരികപ്പിതവത്ഥു ചിത്തസ്സ ഉപട്ഠാതി. ആകാരപരിവിതക്കേനാതി അത്തനാ കപ്പിതാകാരേനാ തം ഗണ്ഹാതി. ഏകാ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതീതി ‘‘യഥാപരികപ്പിതം കിഞ്ചി അത്ഥം ഏവമേതം, നാഞ്ഞഥാ’’തി അഭിനിവിസന്തസ്സ ഏകോ അഭിനിവേസോ ഉപ്പജ്ജതി. യായസ്സാതി യായ ദിട്ഠിയാ അസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ. നിജ്ഝായന്തസ്സാതി പച്ചക്ഖം വിയ നിരൂപേത്വാ ചിന്തേന്തസ്സ. ഖമതീതി തഥാ ഗഹണക്ഖമോ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘സോ…പേ… ഗണ്ഹാതീ’’തി. ഏതാനീതി സദ്ധാദീനി. താനി ഹി സദ്ധേയ്യാനം വത്ഥൂനം ഗഹണഹേതുഭാവതോ ‘‘കാരണാനീ’’തി വുത്താനി. ഭവനിരോധോ നിബ്ബാനന്തി നവവിധോപി ഭവോ നിരുജ്ഝതി ഏത്ഥ ഏതസ്മിം അധിഗതേതി ഭവനിരോധോ, നിബ്ബാനം. സ്വായം ഭവോ പഞ്ചക്ഖന്ധസങ്ഗഹോ തബ്ബിനിമുത്തോ നത്ഥീതി ആഹ ‘‘പഞ്ചക്ഖന്ധനിരോധോ നിബ്ബാന’’ന്തി. ഭവനിരോധോ നിബ്ബാനം നാമാതി ‘‘നിബ്ബാനം നാമ ഭവനിരോധോ’’തി ഏസ പഞ്ഹോ സേക്ഖേഹിപി ജാനിതബ്ബോ, ന അസേക്ഖേഹേവ. ഇമം ഠാനന്തി ഇമം യാഥാവകാരണം.

സുട്ഠു ദിട്ഠന്തി ‘‘ഭവനിരോധോ നിബ്ബാന’’ന്തി മയാ സുട്ഠു യാഥാവതോ ദിട്ഠം, ഭവസ്സ പീളനസങ്ഖതസന്താപവിപരിണാമട്ഠാനം, ഭവനിരോധസ്സ ച നിസ്സരണവിവേകാസങ്ഖതാമതട്ഠാനം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിട്ഠത്താ. അനാഗാമിഫലേ ഠിതോ ഹി അനാഗാമിമഗ്ഗേ ഠിതോ ഏവ നാമ ഉപരിമഗ്ഗസ്സ അനധിഗതത്താതി വുത്തം ‘‘അനാഗാമിമഗ്ഗേ ഠിതത്താ’’തി. നിബ്ബാനം ആരബ്ഭ പവത്തമ്പി ഥേരസ്സേതം ഞാണം ‘‘നിബ്ബാനം പച്ചവേക്ഖതീ’’തി വുത്തഞാണം വിയ ന ഹോതീതി വുത്തം ‘‘ഏകൂനവീസതിയാ…പേ… പച്ചവേക്ഖണഞാണ’’ന്തി. ഏതേന ഏതം നിബ്ബാനപച്ചവേക്ഖണാ വിയ ന ഹോതി സപ്പദേസഭാവതോതി ദസ്സേതി. ഏവഞ്ച കത്വാ ഇധ ഉദപാനനിദസ്സനമ്പി സമത്ഥിതന്തി ദട്ഠബ്ബം. പച്ചവേക്ഖണഞാണേനാതി അവസേസകിലേസാനം, നിബ്ബാനസ്സേവ വാ പച്ചവേക്ഖണഞാണേന. ഉപരി അരഹത്തഫലസമയോതി ഉപരി സിജ്ഝനതോ അരഹത്തപടിലാഭോ തഥാ അത്ഥി. ‘‘യേനാഹം തം പരിയേസതോ നിബ്ബാനം സച്ഛികരിസ്സാമീ’’തി ജാനാതി.

കോസമ്ബിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.