൯. ബാലപണ്ഡിതസുത്തവണ്ണനാ

൧൯. അവിജ്ജാ നീവരണാ ഭവാദി-ആദീനവസ്സ നിവാരിതപടിച്ഛാദികാ ഏതസ്സാതി അവിജ്ജാനീവരണോ, അവിജ്ജായ നിവുതോതി ആഹ ‘‘അവിജ്ജായ നിവാരിതസ്സാ’’തി. അയം കായോതി ബാലസ്സ അപ്പഹീനകിലേസസ്സ പച്ചുപ്പന്നം അത്തഭാവം രക്ഖം കത്വാ അവിജ്ജായ പടിച്ഛാദിതാദീനവേ അയാഥാവദസ്സനവസേന തണ്ഹായ പടിലദ്ധചിത്തസ്സ തംതംഭവൂപഗാ സങ്ഖാരാ സങ്ഖരീയന്തി. തേഹി ച അത്തഭാവസ്സ അഭിനിബ്ബത്തി, തസ്മാ അയഞ്ച അവിജ്ജായ കായോ നിബ്ബത്തോതി. അസ്സാതി ബാലസ്സ. അയം അത്ഥോതി ‘‘അയം കായോ നാമരൂപന്തി ച വുത്തോ’’തി അത്ഥോ ദീപേതബ്ബോ ഉപാദാനക്ഖന്ധസളായതനസങ്ഗഹതോ തേസം ധമ്മാനം. ഏവമേതം ദ്വയന്തി ഏവം അവിജ്ജായ നിവാരിതത്താ, തണ്ഹായ ച സംയുത്തത്താ ഏവം സപരസന്താനഗതസവിഞ്ഞാണകകായസങ്ഖാതം ദ്വയം ഹോതി. അഞ്ഞത്ഥാതി സുത്തന്തരേസു. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൧.൨൦൪, ൪൦൦; ൩.൪൨൧, ൪൨൫-൪൨൬; സം. നി. ൨.൪൩-൪൫; ൪.൬൦-൬൧; കഥാ. ൪൬൫, ൪൬൭) അജ്ഝത്തികബാഹിരായതനാനി ഭിന്ദിത്വാ ചക്ഖുരൂപാദിദ്വയാനി പടിച്ച ചക്ഖുസമ്ഫസ്സാദയോ വുത്താ, ഇധ പന അഭിന്ദിത്വാ ഛ അജ്ഝത്തികബാഹിരായതനാനി പടിച്ച ചക്ഖുസമ്ഫസ്സാദയോ വുത്താ ‘‘ദ്വയം പടിച്ച ഫസ്സോ’’തി, തസ്മാ മഹാദ്വയം നാമ കിരേതം അനവസേസതോ അജ്ഝത്തികബാഹിരായതനാനം ഗഹിതത്താ. അജ്ഝത്തികബാഹിരാനി ആയതനാനീതി ഏത്ഥാപി ഹി സളായതനാനി സങ്ഗഹിതാനേവ. ഫസ്സകാരണാനീതി ഫസ്സപവത്തിയാ പച്ചയാനി. യേഹീതി ഹേതുദസ്സനമത്തന്തി ആഹ ‘‘യേഹി കാരണഭൂതേഹീ’’തി. ഫസ്സോ ഏവ ഫുസനകിച്ചോ, ന ഫസ്സായതനാനീതി വുത്തം ‘‘ഫസ്സേന ഫുട്ഠോ’’തി. പരിപുണ്ണവസേനാതി അവേകല്ലവസേന. അപരിപുണ്ണായതനാനം ഹീനാനി ഫസ്സസ്സ കാരണാനി ഹോന്തി, തേസം വിയാതി ‘‘ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേനാ’’തി വുത്തം. കായനിബ്ബത്തനാദിമ്ഹീതി സവിഞ്ഞാണകസ്സ കായസ്സ നിബ്ബത്തനം കായനിബ്ബത്തനം, കായോ വാ നിബ്ബത്തതി ഏതേനാതി കായനിബ്ബത്തനം, കിലേസാഭിസങ്ഖാരാ. ആദിസദ്ദേന ഫസ്സസളായതനാദിസങ്ഗഹോ. അധികം പയസതി പയുഞ്ജതി ഏതേനാതി അധിപ്പയാസോ, വിസേസകാരണന്തി ആഹ ‘‘അധികപയോഗോ’’തി.

ഭഗവാ അമ്ഹാകം ഉപ്പാദകഭാവേന മൂലഭാവേന ഭഗവംമൂലകാ. ഇമേ ധമ്മാതി ഇമേ കാരണധമ്മാ. യേഹി മയം ബാലപണ്ഡിതാനം സമാനേപി കായനിബ്ബത്തനാദിമ്ഹി വിസേസം ജാനേയ്യാമ, തേനാഹ ‘‘പുബ്ബേ കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ഉപ്പാദിതാ’’തിആദി. ആജാനാമാതി അഭിമുഖം പച്ചക്ഖതോ ജാനാമ. പടിവിജ്ഝാമാതി തസ്സേവ വേവചനം, അധിഗച്ഛാമാതി അത്ഥോ. നേതാതി അമ്ഹാകം സന്താനേ പാപേതാ. വിനേതാതി യഥാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ ഹോതി, ഏവം വിസേസതോ നേതാ, തദങ്ഗവിനയാദിവസേന വാ വിനേതാ. അനുനേതാതി അനുരൂപം നേതാ. അന്തരന്തരാ യഥാധമ്മപഞ്ഞത്തിയാ പഞ്ഞാപിതാനം ധമ്മാനം അനുരൂപതോ ദസ്സനം ഹോതീതി ആഹ ‘‘യഥാസഭാവതോ …പേ… ദസ്സേതാ’’തി. ആപാഥം ഉപഗച്ഛന്താനം ഭഗവാ പടിസരണം സമോസരണട്ഠാനന്തി ഭഗവംപടിസരണാ ധമ്മാ. തേനാഹ ‘‘ചതുഭൂമകധമ്മാ’’തിആദി. പടിസരതി പടിവിജ്ഝതീതി പടിസരണം, തസ്മാ പടിവിജ്ഝനവസേന ഭഗവാ പടിസരണം ഏതേസന്തി ഭഗവംപടിസരണാ. തേനാഹ ‘‘അപി ചാ’’തിആദി. ഫസ്സോ ആഗച്ഛതീതി പടിവിജ്ഝനകവസേന ഫസ്സോ ഞാണസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛതി, ആപാഥം ആഗച്ഛന്തോയേവ സോ അത്ഥതോ ‘‘അഹം കിന്നാമോ’’തി നാമം പുച്ഛന്തോ വിയ, ഭഗവാ ചസ്സ നാമം കരോന്തോ വിയ ഹോതീതി വുത്തം ‘‘അഹം ഭഗവാ’’തിആദി. ഉപട്ഠാതൂതി ഞാണസ്സ പച്ചുപട്ഠാതു. ഭഗവന്തംയേവ പടിഭാതൂതി ഭഗവതോ ഏവ ഭാഗോ ഹോതു, ഭഗവാവ നം അത്തനോ ഭാഗം കത്വാ വിസ്സജ്ജേതൂതി അത്ഥോ, ഭഗവതോ ഭാഗോ യദിദം ധമ്മസ്സ അക്ഖാനം, അമ്ഹാകം പന സവനം ഭാഗോതി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ. ഏവഞ്ഹി സദ്ദലക്ഖണേന സമേതി. കേചി പന പടിഭാതൂതി അത്ഥം വദന്തി ഞാണേന ദിസ്സതു ദേസീയതൂതി വാ അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘തുമ്ഹേയേവ നോ കഥേത്വാ ദേഥാതി അത്ഥോ’’തി.

ബാലസ്സ പണ്ഡിതസ്സ ച കായസ്സ നിബ്ബത്തിയാ പച്ചയഭൂതാ അവിജ്ജാ ച തണ്ഹാ ച. തേനാഹ ‘‘കമ്മം…പേ… നിരുദ്ധാ’’തി. ജവാപേത്വാതി ഗഹിതജവനം കത്വാ, യഥാ പടിസന്ധിം ആകഡ്ഢിതും സമത്ഥം ഹോതി, ഏവം കത്വാ. യദി നിരുദ്ധാ, കഥം അപ്പഹീനാതി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘യഥാ പനാ’’തിആദി. ഭവതി ഹി തംസദിസേപി തബ്ബോഹാരോ യഥാ ‘‘സാ ഏവ തിത്തിരീ, താനേവ ഓസധാനി, തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേനാ’’തി ച. ദുക്ഖക്ഖയായാതി തദത്ഥവിസേസനത്ഥന്തി ആഹ ‘‘ഖയത്ഥായാ’’തി. പടിസന്ധികായന്തി പടിസന്ധിഗഹണപുബ്ബകം കായം. പാളിയം ‘‘ബാലേനാ’’തി കരണവചനം നിസ്സക്കേതി ആഹ ‘‘ബാലതോ’’തി. ഭാവിനാ സഹ പടിസന്ധിനാ സപ്പടിസന്ധികോ. യോ പന ഏകന്തതോ തേനത്തഭാവേന അരഹത്തം പത്തും ഭബ്ബോ, സോ ഭാവിനാ പടിസന്ധിനാ ‘‘അപ്പടിസന്ധികോ’’തി, തതോ വിസേസനത്ഥം ‘‘സപ്പടിസന്ധികോ’’തി വുത്തം. കിഞ്ചാപി വുത്തം, സോ ച യാവ അരിയഭൂമിം ന ഓക്കമതി, താവ ബാലധമ്മസമങ്ഗീ ഏവാതി കത്വാ ‘‘സബ്ബോപി പുഥുജ്ജനോ ബാലോ’’തി വുത്തം. തഥാ ഹി ‘‘അപ്പടിസന്ധികോ ഖീണാസവോ പണ്ഡിതോ’’തി ഖീണാസവ-സദ്ദേന അപ്പടിസന്ധികോ വിസേസിതോ. യദി ഏവം സേക്ഖാ കഥന്തി ആഹ ‘‘സോതാപന്നാ’’തിആദി. തേ ഹി സിഖാപത്തപണ്ഡിച്ചഭാവലക്ഖണാഭാവതോ പണ്ഡിതാതി ന വത്തബ്ബാ ഖീണാസവാ വിയ, ബലവതരാനം പന ബാലധമ്മാനം പഹീനത്താ ബാലാതിപി ന വത്തബ്ബാ പുഥുജ്ജനാ വിയ. ഭജിയമാനാ പന ചതുസച്ചസമ്പടിവേധം ഉപാദായ പണ്ഡിതപക്ഖം ഭജന്തി, ന ബാലപക്ഖം വുത്തകാരണേനാതി.

ബാലപണ്ഡിതസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.